Στην Ελλάδα οι θάνατοι από ανθεκτικές λοιμώξεις είναι τριπλάσιοι σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες και φτάνουν τους 2.100 κάθε χρόνο. Τα κοινά αντιβιοτικά δεν επαρκούν πλέον απέναντι στα ανθεκτικά μικρόβια, αφήνοντας τους γιατρούς «αφοπλισμένους» και καθιστώντας αναγκαία την πρόσβαση σε νεότερα και αποτελεσματικότερα φάρμακα, τα οποία συχνά δεν είναι άμεσα διαθέσιμα.
Η επιβάρυνση εντείνεται από την αυξημένη χρήση αντιβιοτικών στον πληθυσμό. Οι λοιμωξιολόγοι εισηγούνται να δημιουργηθούν αποθέματα τόσο νέων όσο και παλαιότερων αντιβιοτικών στα νοσοκομεία, καθώς και να ενισχυθούν οι εμβολιασμοί για την πρόληψη των λοιμώξεων. Πρόκειται για μια «σιωπηλή πανδημία» με σοβαρό αντίκτυπο στη δημόσια υγεία.
Με τουλάχιστον τριπλάσιο αριθμό θανάτων από ανθεκτικές λοιμώξεις έναντι των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών, η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση. Κάθε χρόνο, 2.100 άνθρωποι στη χώρα χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας ανθεκτικών μικροβίων.
Η ανθεκτικότητα των μικροβίων καθιστά τα συνηθισμένα αντιβιοτικά αναποτελεσματικά απέναντι στις λοιμώξεις και, όπως επισημαίνεται, «αφοπλίζει» τους γιατρούς. Για την κάλυψη του πληθυσμού χρειάζονται όλο και νεότερης γενιάς αντιμικροβιακά φάρμακα, ακόμη και για όσους βρίσκονται εκτός νοσοκομείου.
Από τα έξι πιο πρόσφατα αντιβιοτικά που κυκλοφόρησαν διεθνώς από το 2018 για μικρόβια τα οποία προκαλούν εξαιρετικά ανθεκτικές νοσοκομειακές λοιμώξεις, στη χώρα είναι διαθέσιμα μόνο τα τέσσερα. Για τα υπόλοιπα δύο απαιτούνται ειδικές διαδικασίες εισαγωγής μέσω ΙΦΕΤ. Ακόμη και όταν αυτές ολοκληρώνονται γρήγορα, το φάρμακο χρειάζεται τουλάχιστον μία εβδομάδα για να φτάσει στον συγκεκριμένο ασθενή. Εκείνος, όμως, το χρειάζεται άμεσα και ενδέχεται να μην υπάρχει τελικά ο χρόνος για αναμονή…
Γι’ αυτό οι λοιμωξιολόγοι τονίζουν ότι τα συγκεκριμένα νεότερα αντιβιοτικά πρέπει να διατηρούνται σε απόθεμα στα νοσοκομεία, ώστε οι ασθενείς να λαμβάνουν έγκαιρα την αναγκαία αντιμετώπιση.
Με αφορμή το 25ο Πανελλήνιο Συνέδριο Λοιμώξεων, που διεξάγεται στην Αθήνα, εκπρόσωποι της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων (ΕΕΛ) παρουσίασαν στοιχεία για την ανθεκτικότητα των λοιμώξεων και τα προβλήματα δημόσιας υγείας που προκύπτουν στη χώρα.
Ο πρόεδρος της ΕΕΛ, Ν. Σύψας, περιέγραψε τη μικροβιακή αντοχή ως σιωπηλή πανδημία. Για το 2024 εκτιμάται ότι πάνω από 1,3 θάνατοι αποδίδονταν σε ανθεκτικές λοιμώξεις, ενώ έως το 2050 τα ανθεκτικά μικρόβια προβλέπεται να εξελιχθούν στην πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ υπολογίζει ότι έως το 2030 η μικροβιακή αντοχή θα επιβαρύνει την Ευρώπη με κόστος έως και 3,5 δισ. ευρώ ετησίως.
Στη χώρα, η αυξημένη κατανάλωση αντιβιοτικών εκτός νοσοκομείων ενισχύει τον φαύλο κύκλο ανθεκτικών λοιμώξεων και θανάτων. Η χρήση φτάνει τις 28,5 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 20 δόσεων που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.
Ενδεικτικά, το 2023 το 75% των Ελλήνων ανέφερε ότι είχε λάβει αντιβιοτικά. Από αυτούς, το 16% δήλωσε ότι τα είχε προμηθευτεί χωρίς να έχει ιατρική συνταγή.
Τα ανθεκτικά μικρόβια εξακολουθούν σήμερα να πληθαίνουν στην Ελλάδα. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και τα πανανθεκτικά βακτήρια, τα οποία δεν αντιμετωπίζονται από κανένα από τα διαθέσιμα αντιβιοτικά.
Νοσοκομειακές λοιμώξεις
Ο λοιμωξιολόγος Άγγελος Πεφάνης, μέλος του ΔΣ της ΕΕΛ, παρουσίασε δεδομένα για το πρώτο εξάμηνο της περασμένης χρονιάς σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή στις νοσοκομειακές λοιμώξεις της Ελλάδας. Σε ΜΕΘ πανεπιστημιακού νοσοκομείου της περιφέρειας, το 20% των στελεχών μικροβίων που εξετάστηκαν ήταν πανανθεκτικά acinetobacter. Σε νομαρχιακό νοσοκομείο 360 κλινών, αντίστοιχα, τα πανανθεκτικά στελέχη acinetobacter, κλεμπσιέλλας και ψευδομονάδας έγιναν τριπλάσια: από 3,6% την περίοδο 2018-2020 έφτασαν το 12% μεταξύ 2021-2023.
Το acinetobacter, ένα από τα «δύσκολα» μικρόβια, παρουσίασε αντοχή στη μεροπενέμη σε ποσοστό 91% στα παθολογικά τμήματα, 94% στα χειρουργικά και 93% στις ΜΕΘ. Για την κλεμπσιέλλα τα αντίστοιχα ποσοστά κυμαίνονταν από 44% έως 64%, ενώ για την ψευδομονάδα από 14% έως 49%.
Εκτός νοσοκομείου
Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος, τα εντεροβακτήρια και ο ανθεκτικός πνευμονόκοκκος εντοπίζονται και σε ασθενείς εκτός νοσοκομείων, αυξάνοντας τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα στην κοινότητα. Όπως προειδοποίησε η Μαρία Χίνη, επίσης μέλος του ΔΣ της ΕΕΛ, το φαινόμενο συνιστά πρόβλημα δημόσιας υγείας. Πιθανοί λόγοι για τους οποίους τα ανθεκτικά στελέχη έχουν περάσει στην κοινότητα είναι η νοσηλεία κατά το προηγούμενο έτος, η παραμονή σε ΜΕΘ, η ύπαρξη μόνιμου ουροκαθετήρα και η πρόσφατη λήψη αντιβιοτικών.
Τα επίπεδα αντοχής του πνευμονιόκοκκου στην πενικιλλίνη και τις μακρολίδες παραμένουν σταθερά τα τελευταία τρία χρόνια. Στα παιδιά, τα στελέχη που δεν ανταποκρίνονται σε τρεις ή περισσότερες ομάδες αντιβιοτικών έφτασαν το 23,3% την περίοδο 2011-2015, ενώ το 1986 δεν καταγραφόταν αντοχή.
Στην Κρήτη, ανθεκτικός χρυσίζων σταφυλόκοκκος εντοπίστηκε στο 13% των ασθενών που παρουσίασαν σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις.
Αντιβιοτικά νεότερης γενιάς
Την ανάγκη να επιταχυνθεί η διάθεση στην Ελλάδα νεότερων αντιβιοτικών, τα οποία έχουν εγκριθεί στην Ευρώπη αλλά δεν κυκλοφορούν εδώ, επισήμανε ο κ. Βασίλης Παπασταμόπουλος, μέλος του Δ.Σ. της ΕΕΛ. Όπως τόνισε, οι μικροβιακές λοιμώξεις χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση με το κατάλληλο αντιβιοτικό. Ως λύση πρότεινε να θεσπιστεί ταχεία διαδικασία έγκρισης για τα αναγκαία νέα αντιβιοτικά και, έως τότε, να διατηρούνται αποθέματα στα νοσοκομεία. Τα συγκεκριμένα σκευάσματα θα είναι διαθέσιμα στους ασθενείς, με τη χορήγησή τους να γίνεται μόνο κατόπιν έγκρισης λοιμωξιολόγου.
Εισηγήθηκε, επίσης, να συγκεντρωθούν αποθέματα από παλαιότερα αντιβιοτικά που βρίσκονται σε έλλειψη, καθώς και από φάρμακα για παρασιτικές λοιμώξεις. Οι λοιμώξεις αυτές καταγράφονται στη χώρα μας έπειτα από εισαγωγή τους από ενδημικές περιοχές.
Λίστα με τα αντιβιοτικά που θεωρούνται κρίσιμα
Για τις συγκεκριμένες ανάγκες, οι λοιμωξιολόγοι θα καταρτίσουν κατάλογο με τα απολύτως απαραίτητα αντιβιοτικά. Για όσα περιλαμβάνονται σε αυτόν θα πρέπει να υπάρχουν αποθέματα, ώστε να μπορούν να διατεθούν χωρίς καθυστέρηση.
Ο ταμίας της ΕΕΛ, Στ. Ασημακόπουλος, ανέφερε ότι στη χώρα μας δεν διατίθεται ούτε αντιβιοτικό για το πολυανθεκτικό ακινετομπάκτερ ούτε συνδυασμός αντιβιοτικών που καλύπτει το πολυανθεκτικό κολοβακτηρίδιο, την κλεμπσιέλλα και άλλα ανθεκτικά μικρόβια. Για τον συνδυασμό αυτό, η φαρμακευτική εταιρεία που τον παράγει έχει κινήσει τις διαδικασίες για την κυκλοφορία του και στην ελληνική αγορά. Ωστόσο, θα μεσολαβήσει χρόνος μέχρι να ολοκληρωθούν και να ενταχθεί το φάρμακο κανονικά στην αγορά. Ως τότε, αυτά τα εξειδικευμένα φάρμακα πρέπει να είναι διαθέσιμα, ώστε να εξυπηρετηθούν οι ασθενείς που τα χρειάζονται.
Για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής, οι λοιμωξιολόγοι εισηγούνται να εμβολιάζεται ο γενικός πληθυσμός, ώστε να προλαμβάνονται όσες λοιμώξεις μπορούν να αποφευχθούν. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας δημιούργησαν και σχετικό βίντεο.
Τα βασικά σημεία
- Στην Ελλάδα οι θάνατοι από ανθεκτικές λοιμώξεις φτάνουν τους 2.100 τον χρόνο, αριθμός τριπλάσιος από εκείνον που καταγράφεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
- Η αντίσταση των μικροβίων στα αντιβιοτικά δυσχεραίνει τη θεραπεία και δημιουργεί ανάγκη για νέα, αποτελεσματικότερα φάρμακα, τα οποία δεν είναι πάντοτε διαθέσιμα.
- Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών από τον πληθυσμό εντείνει το πρόβλημα: το 75% των Ελλήνων είχε λάβει αντιβιοτικά το 2023.
- Οι λοιμωξιολόγοι ζητούν αποθέματα παλαιών και νέων αντιβιοτικών στα νοσοκομεία, αλλά και ενίσχυση των εμβολιασμών για την πρόληψη λοιμώξεων.
- Η μικροβιακή αντοχή χαρακτηρίζεται «σιωπηλή πανδημία», με σοβαρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Για το 2024 αναμένονταν 1,3 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/triplasia-stin-ellada-ta-mikrovia-poy-kanena-antiviotiko-den-ta-stamata/23473
