Εμβολιασμός κατά του HPV στη Νότια Αφρική: μείωση 83% στους τύπους 16 και 18

Το πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) στα δημόσια σχολεία της Νότιας Αφρικής φαίνεται να αποδίδει: δέκα χρόνια μετά την έναρξή του, οι λοιμώξεις από τους τύπους HPV 16 και 18 έχουν μειωθεί κατά 83% στις ομάδες κοριτσιών που εξετάστηκαν. Η μείωση καταγράφηκε και στα κορίτσια που ζουν με HIV.

Η Νότια Αφρική εισήγαγε τον εμβολιασμό κατά του HPV στα δημόσια σχολεία το 2014, προσφέροντάς τον σε κορίτσια της τέταρτης τάξης ηλικίας 9 ετών και άνω. Η συμμετοχή ήταν υψηλή από την αρχή: περίπου το 87% των κοριτσιών που πληρούσαν τα κριτήρια έλαβε τουλάχιστον μία δόση κατά τον πρώτο χρόνο.

Σχεδόν όλοι οι καρκίνοι του τραχήλου της μήτρας προκαλούνται από επίμονη λοίμωξη με HPV, έναν πολύ συχνό ιό που μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφής. Οι περισσότερες λοιμώξεις υποχωρούν από μόνες τους, αλλά ορισμένοι τύποι υψηλού κινδύνου μπορεί να επιμείνουν και τελικά να οδηγήσουν σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Οι τύποι HPV 16 και 18 ευθύνονται μόνοι τους για περίπου το 70% των περιστατικών παγκοσμίως.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία από τις πιο προλήψιμες μορφές καρκίνου, ωστόσο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική αιτία ασθένειας και θανάτου για τις γυναίκες παγκοσμίως. Κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται περισσότερες από 660.000 γυναίκες, ενώ πάνω από το 90% των νέων περιστατικών και των θανάτων καταγράφεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα έντονη στη Νότια Αφρική, καθώς ο HIV αυξάνει τον κίνδυνο η λοίμωξη από HPV να επιμείνει και να εξελιχθεί σε νόσο του τραχήλου της μήτρας. Οι γυναίκες που ζουν με HIV έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας στη διάρκεια της ζωής τους από τις γυναίκες χωρίς HIV. Στα μέσα του 2025, εκτιμάται ότι 7,9 εκατομμύρια άνθρωποι στη Νότια Αφρική ζούσαν με HIV, δηλαδή το 12,3% του συνολικού πληθυσμού.

Ερευνητές δημόσιας υγείας αξιολόγησαν τον αντίκτυπο του προγράμματος του 2014 στον επιπολασμό του HPV μεταξύ έφηβων κοριτσιών, σε μια χώρα με υψηλό επιπολασμό του HIV. Η μελέτη τους δημοσιεύτηκε στο The Lancet Global Health.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι:

• Οι λοιμώξεις από τους τύπους HPV 16 και 18 μειώθηκαν κατά 83% μεταξύ των ομάδων πριν και μετά την έναρξη του εμβολιασμού.
• Οι λοιμώξεις από τύπους HPV που ευθύνονται για τους περισσότερους καρκίνους του τραχήλου της μήτρας μειώθηκαν κατά περισσότερο από 80% στα έφηβα κορίτσια που ήταν επιλέξιμα για εμβολιασμό, συμπεριλαμβανομένων όσων ζουν με HIV.

Πρόκειται για ενθαρρυντικά νέα για μια χώρα που συγκαταλέγεται σε εκείνες με το μεγαλύτερο φορτίο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας παγκοσμίως. Τα ευρήματα προσφέρουν επίσης σημαντικά στοιχεία για άλλες αφρικανικές χώρες με υψηλό επιπολασμό του HIV, οι οποίες εργάζονται για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας.

Πώς μετρήθηκε ο αντίκτυπος του εμβολιασμού

Επειδή μπορεί να περάσουν δεκαετίες από τη λοίμωξη με HPV μέχρι την εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, είναι ακόμη νωρίς για να αξιολογηθεί η επιτυχία του προγράμματος μόνο με βάση τα ποσοστά καρκίνου.

Αντί γι’ αυτό, η έρευνα εξέτασε αν οι λοιμώξεις από τους τύπους HPV που στοχεύει το εμβόλιο είναι λιγότερο συχνές στις γενιές που ήταν επιλέξιμες για εμβολιασμό. Η σημαντική μείωση αυτών των λοιμώξεων αποτελεί ισχυρή πρώιμη ένδειξη ότι τα μελλοντικά ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας θα μειωθούν.

Για την αξιολόγηση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε η μελέτη HPV One and Two Dose Population Effectiveness (HOPE) το 2019 και το 2023.

Οι ερευνητές συνέκριναν τη συχνότητα του HPV σε κορίτσια ηλικίας 17–18 ετών. Η μία ομάδα ήταν πολύ μεγάλη για να λάβει το εμβόλιο όταν ξεκίνησε το εθνικό πρόγραμμα, ενώ η άλλη περιλάμβανε κορίτσια της ίδιας ηλικίας που ήταν επιλέξιμα για εμβολιασμό μέσω του σχολικού προγράμματος.

Στη μελέτη συμμετείχαν 2.357 άτομα, τα οποία στρατολογήθηκαν από δημόσιες δομές υγείας σε τέσσερις επαρχίες της Νότιας Αφρικής. Περίπου το ένα τέταρτο των συμμετεχουσών ζούσε με HIV, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν τον αντίκτυπο του εμβολιασμού σε έναν πληθυσμό με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Τα ευρήματα της μελέτης

Στο σύνολο των συμμετεχουσών, οι λοιμώξεις από τους τύπους HPV 16 και 18 μειώθηκαν κατά 83% μεταξύ των ομάδων πριν και μετά την έναρξη του εμβολιασμού. Πριν από το πρόγραμμα, περίπου ένα στα πέντε κορίτσια έφερε έναν από αυτούς τους τύπους υψηλού κινδύνου. Στα κορίτσια που ήταν επιλέξιμα για εμβολιασμό, το ποσοστό έπεσε περίπου στα τρία στα 100.

Το πρόγραμμα είχε ανάλογα αποτελέσματα και στα κορίτσια που ζουν με HIV. Σε αυτή την ομάδα, οι λοιμώξεις από HPV 16 και 18 μειώθηκαν από 29% σε 4%, δηλαδή κατά 82%.

Παρατηρήθηκε επίσης μείωση σε τύπους HPV υψηλού κινδύνου που είναι γενετικά συγγενικοί με τους τύπους 16 και 18. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται διασταυρούμενη προστασία και ενίσχυσε τον συνολικό αντίκτυπο του προγράμματος εμβολιασμού.

Την ίδια στιγμή, άλλοι τύποι HPV δεν παρουσίασαν μείωση. Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι οι μειώσεις που καταγράφηκαν οφείλονταν στον εμβολιασμό και όχι σε άλλους παράγοντες, όπως οι αλλαγές στη σεξουαλική συμπεριφορά.

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα ήταν οι ενδείξεις έμμεσης προστασίας, γνωστής και ως «προστασία της κοινότητας». Τα κορίτσια της περιόδου μετά την έναρξη του εμβολιασμού που δεν είχαν καταγεγραμμένο εμβολιασμό ή δεν ανέφεραν ότι είχαν εμβολιαστεί παρουσίαζαν πολύ χαμηλότερα ποσοστά HPV 16 και 18 από τα κορίτσια της ομάδας πριν από το πρόγραμμα.

Αυτό υποδηλώνει ότι, όταν εμβολιάζεται η πλειονότητα, ο ιός κυκλοφορεί πολύ λιγότερο στην ευρύτερη κοινότητα, με αποτέλεσμα να προστατεύονται και άτομα που δεν έχουν εμβολιαστεί.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη Νότια Αφρική και την περιοχή

Τα αποτελέσματα παρέχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του HPV στη Νότια Αφρική πετυχαίνει τον βασικό του στόχο: να προλαμβάνει λοιμώξεις που διαφορετικά θα έθεταν τις νέες γυναίκες σε κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αργότερα στη ζωή τους.

Δείχνουν επίσης ότι τα οφέλη φτάνουν και στα έφηβα κορίτσια που ζουν με HIV, μια ομάδα που μπορεί να ωφεληθεί σημαντικά από την αποτελεσματική πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις χώρες της ανατολικής και νότιας Αφρικής, όπου τόσο ο HIV όσο και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παραμένουν σημαντικές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία.

Το 2022, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε μία δόση του εμβολίου κατά του HPV για τον γενικό πληθυσμό, με στόχο να απλοποιηθεί η χορήγησή του και να αυξηθεί η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη, ιδίως σε περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες. Από τον Οκτώβριο του 2024, η Νότια Αφρική έχει υιοθετήσει προσέγγιση εμβολιασμού με μία δόση. Η συνεχής παρακολούθηση θα είναι σημαντική για να διασφαλιστεί η μακροχρόνια προστασία, ιδιαίτερα για τα άτομα που ζουν με HIV.

Δέκα χρόνια μετά την εισαγωγή του, το σχολικό πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του HPV στη Νότια Αφρική προσφέρει μετρήσιμα οφέλη σε επίπεδο πληθυσμού και αποτελεί παράδειγμα για άλλες χώρες που επιδιώκουν να προλάβουν έναν από τους πιο αποτρέψιμους καρκίνους παγκοσμίως.

Οι αποφάσεις για τον εμβολιασμό λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.