Άσθμα: Συμπτώματα, αίτια, διάγνωση και αντιμετώπιση

Το άσθμα είναι μια συχνή πάθηση που επηρεάζει την αναπνοή. Δεν υπάρχει σήμερα θεραπεία που να το εξαφανίζει, αλλά με σωστή αντιμετώπιση τα συμπτώματα μπορούν να ελέγχονται.

Συμπτώματα του άσθματος

Τα κύρια συμπτώματα σχετίζονται με την αναπνοή και περιλαμβάνουν:

• συριγμό στην αναπνοή
• βήχα
• δύσπνοια
• σφίξιμο στο στήθος

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρά, συνήθως εμφανίζονται και υποχωρούν, ενώ μπορεί να είναι εντονότερα τη νύχτα και νωρίς το πρωί. Μια κρίση άσθματος χαρακτηρίζεται από σοβαρά συμπτώματα και δυσκολία στην αναπνοή και μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή.

Τα συμπτώματα μπορεί να πυροδοτηθούν από διάφορους παράγοντες, όπως η άσκηση, τα υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ο κρύος αέρας ή η επαφή με αλλεργιογόνα, όπως η γύρη, η σκόνη, η μούχλα ή τα ζώα. Το άσθμα συνήθως ξεκινά στην παιδική ηλικία, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Πότε χρειάζεται να απευθυνθείτε σε γιατρό

Ζητήστε ιατρική συμβουλή αν εσείς ή το παιδί σας έχετε συμπτώματα άσθματος. Επικοινωνήστε επίσης με γιατρό αν η θεραπεία δεν βοηθά, χρειάζεται να χρησιμοποιείτε συχνότερα το εισπνεόμενο φάρμακο ή χρειάζεστε καθοδήγηση για τη χρήση του. Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται και όταν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται, εμποδίζουν τις συνήθεις δραστηριότητες ή σας ξυπνούν τη νύχτα.

Τι να κάνετε σε κρίση άσθματος

Σε περίπτωση κρίσης, καθίστε όρθια για να διευκολύνετε την αναπνοή και προσπαθήστε να παραμείνετε ήρεμοι. Χρησιμοποιήστε το ανακουφιστικό εισπνεόμενο φάρμακο, εφόσον έχετε:

• Αν έχετε μπλε ανακουφιστικό εισπνεόμενο, κάντε 1 εισπνοή κάθε 30 έως 60 δευτερόλεπτα μέχρι να νιώσετε καλύτερα, με μέγιστο αριθμό τις 10 εισπνοές. Ανακινείτε τη συσκευή ανάμεσα στις εισπνοές και χρησιμοποιείτε αεροθάλαμο, αν έχετε.
• Αν έχετε εισπνεόμενο AIR ή MART, που χρησιμοποιείται τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, κάντε 1 εισπνοή κάθε 1 έως 3 λεπτά μέχρι να νιώσετε καλύτερα, με μέγιστο αριθμό τις 6 εισπνοές.

Αν το προσωπικό σας σχέδιο δράσης για το άσθμα ορίζει διαφορετική μέγιστη δόση για την κρίση, ακολουθήστε τις οδηγίες του.

Πότε είναι επείγον

Καλέστε το 166 αν εσείς ή κάποιος άλλος παθαίνει κρίση άσθματος και η κατάσταση επιδεινώνεται, δεν υπάρχει βελτίωση μετά τη μέγιστη δόση του ανακουφιστικού εισπνεόμενου ή δεν υπάρχει διαθέσιμο εισπνεόμενο φάρμακο.

Αν τα συμπτώματα δεν έχουν βελτιωθεί μετά από 10 λεπτά και δεν έχει φτάσει ασθενοφόρο, χρησιμοποιήστε ξανά το εισπνεόμενο, αν υπάρχει, λαμβάνοντας έως την ίδια μέγιστη δόση. Μην οδηγήσετε μόνοι σας προς το νοσοκομείο. Ακολουθήστε τις οδηγίες που θα σας δοθούν κατά την κλήση.

Ακόμη κι αν έχετε αναρρώσει από κρίση, ζητήστε επείγουσα ιατρική αξιολόγηση. Είναι σημαντικό να εξεταστείτε από γιατρό μέσα σε 2 ημέρες, ώστε να συζητήσετε τη θεραπεία σας και να λάβετε συμβουλές για την πρόληψη νέας κρίσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός ή ο νοσηλευτής θα σας κάνει ερωτήσεις για τα συμπτώματα και θα ακροαστεί το στήθος σας. Μπορεί να χρειαστεί μια απλή δοκιμασία αναπνοής για να ελεγχθούν ενδείξεις άσθματος και, ορισμένες φορές, εξέταση αίματος. Ενδέχεται επίσης να σας δοθεί μια φορητή συσκευή, το ροόμετρο μέγιστης εκπνευστικής ροής, για χρήση στο σπίτι επί μερικές εβδομάδες, ώστε να ελέγχεται η λειτουργία των πνευμόνων.

Η διάγνωση μπορεί να χρειαστεί χρόνο, επειδή τα συμπτώματα συχνά μεταβάλλονται και τα αναπνευστικά προβλήματα μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες. Αν είναι πιθανό να έχετε άσθμα, μπορεί να σας χορηγηθούν φάρμακα για να διαπιστωθεί αν βοηθούν τα συμπτώματα.

Αντιμετώπιση του άσθματος

Η φροντίδα μπορεί να περιλαμβάνει γιατρό ή νοσηλευτή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικό γιατρό νοσοκομείου. Η ομάδα φροντίδας θα σας εξηγήσει πώς και πότε να χρησιμοποιείτε τα φάρμακά σας, πώς να παρακολουθείτε το άσθμα, πώς να αποφεύγετε τους εκλυτικούς παράγοντες και τι να κάνετε αν τα συμπτώματα επιδεινωθούν.

Οι οδηγίες καταγράφονται στο προσωπικό σχέδιο δράσης για το άσθμα, το οποίο χρειάζεται να έχετε μαζί σας στα ραντεβού. Θα σας δοθεί έντυπο ή ψηφιακό αντίγραφο, ή και τα δύο. Χρειάζεται έλεγχος τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, για να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της θεραπείας, η σωστή χρήση των εισπνεόμενων φαρμάκων και η επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης.

Εισπνεόμενα φάρμακα

Η κύρια θεραπεία είναι τα φάρμακα που εισπνέονται. Για τους περισσότερους ανθρώπους, μειώνουν ή προλαμβάνουν αποτελεσματικά τα συμπτώματα όταν χρησιμοποιούνται σωστά. Ανάλογα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, μπορεί να συστηθεί:

• εισπνεόμενο που χρησιμοποιείται μόνο όταν εμφανίζονται συμπτώματα· ονομάζεται ανακουφιστικό με αντιφλεγμονώδη δράση (AIR)
• εισπνεόμενο που χρησιμοποιείται καθημερινά για πρόληψη και επιπλέον όταν εμφανίζονται συμπτώματα· ονομάζεται θεραπεία συντήρησης και ανακούφισης (MART)
• δύο ξεχωριστά εισπνεόμενα: ένα προληπτικό για καθημερινή χρήση και ένα μπλε ανακουφιστικό για τα συμπτώματα· το μπλε ανακουφιστικό δεν πρέπει να χορηγείται μόνο του

Η σωστή τεχνική είναι σημαντική, ώστε το φάρμακο να δρα όπως πρέπει. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι συσκευών, όπως εισπνεόμενα ξηράς σκόνης, δοσιμετρικά εισπνεόμενα υπό πίεση (pMDI) και εισπνεόμενα μαλακής ομίχλης. Γιατρός, νοσηλευτής ή φαρμακοποιός μπορεί να σας δείξει πώς να χρησιμοποιείτε τη συσκευή σας. Επιστρέφετε τα άδεια, ανεπιθύμητα ή ληγμένα εισπνεόμενα στο φαρμακείο: όταν καταλήγουν στα σκουπίδια, μπορεί να διαρρεύσουν αέρια που συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή, ενώ το φαρμακείο μπορεί να τα απορρίψει με ασφάλεια.

Άλλες θεραπείες

Αν τα εισπνεόμενα δεν αρκούν για τον έλεγχο των συμπτωμάτων, η ομάδα φροντίδας μπορεί να προτείνει ισχυρότερο εισπνεόμενο ή δισκία που διευκολύνουν την αναπνοή, όπως η μοντελουκάστη. Σε σοβαρό άσθμα που δεν ελέγχεται με εισπνεόμενα και δισκία, μπορεί να προταθούν άλλες θεραπείες, όπως βιολογικά φάρμακα που χορηγούνται με ένεση. Ο γιατρός θα συζητήσει μαζί σας ποια θεραπεία είναι κατάλληλη, καθώς και τις πιθανές παρενέργειες.

Νοσοκομειακή αντιμετώπιση κρίσης

Μια σοβαρή κρίση που δεν υποχωρεί μπορεί να χρειαστεί νοσοκομειακή θεραπεία, η οποία ενδέχεται να περιλαμβάνει:

• χορήγηση οξυγόνου μέσω μάσκας
• εισπνοή υψηλών δόσεων φαρμάκου με νεφελοποιητή
• δισκία ή ενέσεις κορτικοστεροειδών

Τι μπορείτε να κάνετε για να περιορίσετε τα συμπτώματα

Αν έχετε άσθμα, μπορείτε να λάβετε μέτρα για να μειώσετε τα συμπτώματα και τον κίνδυνο κρίσεων:

• Να έχετε πάντα μαζί σας το εισπνεόμενο φάρμακο.
• Να χρησιμοποιείτε τα εισπνεόμενα σύμφωνα με τις οδηγίες της ομάδας φροντίδας σας.
• Να προσπαθείτε να αποφεύγετε παράγοντες που πυροδοτούν τα συμπτώματα, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο καπνός, η γύρη ή τα ζώα.
• Να ασκείστε τακτικά. Αν η άσκηση πυροδοτεί τα συμπτώματα, ζητήστε από γιατρό ή νοσηλευτή συμβουλές για ασφαλή άσκηση.
• Να διατηρείτε υγιές βάρος.
• Να κάνετε εμβολιασμούς, όπως το εμβόλιο της γρίπης, καθώς ιοί όπως αυτός της γρίπης μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.

Μην καπνίζετε και ζητήστε βοήθεια για τη διακοπή του καπνίσματος, αν τη χρειάζεστε. Μην παίρνετε φάρμακα για άλλες παθήσεις χωρίς να συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό: σε ορισμένους ανθρώπους, φάρμακα όπως η ασπιρίνη, η ιβουπροφαίνη και οι β-αναστολείς μπορεί να πυροδοτήσουν συμπτώματα άσθματος.

Πώς επηρεάζει το άσθμα τη ζωή

Το άσθμα είναι συχνά μια ισόβια πάθηση, αν και σε ορισμένα μικρά παιδιά υποχωρεί μέχρι την εφηβεία ή την ενηλικίωση. Επηρεάζει διαφορετικά τον καθένα, ανάλογα με τα συμπτώματα, τους παράγοντες που τα προκαλούν και το πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία.

Για τους περισσότερους ανθρώπους, τα εισπνεόμενα φάρμακα προλαμβάνουν ή μειώνουν τα συμπτώματα όταν χρησιμοποιούνται σωστά και το άσθμα έχει μικρή επίδραση στην καθημερινότητα. Άλλοι έχουν σοβαρότερα συμπτώματα που είναι δυσκολότερο να ελεγχθούν και χρειάζονται επιπλέον θεραπεία. Μια κρίση άσθματος μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή, αλλά η κατάλληλη θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο.

Άσθμα και εγκυμοσύνη

Αν είστε έγκυος, ενημερώστε τον γιατρό ή τη μαία σας για το άσθμα. Η σωστή διαχείρισή του κατά την εγκυμοσύνη είναι σημαντική για την υγεία τόσο τη δική σας όσο και του μωρού.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Τα συμπτώματα εμφανίζονται όταν οι αεραγωγοί διογκώνονται και στενεύουν, προκαλώντας δυσκολία στην αναπνοή. Μπορεί να πυροδοτηθούν από αλλεργίες, άσκηση, καπνό, κρύο αέρα ή λοιμώξεις. Τα ακριβή αίτια του άσθματος δεν είναι πλήρως κατανοητά. Η πιθανότητα εμφάνισής του μπορεί να είναι μεγαλύτερη αν:

• έχετε αλλεργίες, όπως έκζεμα, αλλεργική ρινίτιδα ή τροφικές αλλεργίες
• άλλα μέλη της οικογένειάς σας έχουν άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα, έκζεμα ή αλλεργίες
• γεννηθήκατε πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
• εκτεθήκατε κατά την παιδική ηλικία σε παράγοντες όπως υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή καπνό τσιγάρου
• περάσατε στην παιδική ηλικία ασθένειες που επηρέασαν την αναπνοή σας, όπως βρογχιολίτιδα ή λαρυγγίτιδα
• είστε υπέρβαροι

Το άσθμα μπορεί επίσης να προκληθεί από την εισπνοή ουσιών, όπως ορισμένες χημικές ουσίες στον χώρο εργασίας.

Υποστήριξη και ενημέρωση

Εκτός από τη βοήθεια της ομάδας υγειονομικής φροντίδας, μπορεί να είναι χρήσιμη η επικοινωνία με άλλους ανθρώπους που έχουν άσθμα, μέσω ομάδων υποστήριξης ή διαδικτυακών κοινοτήτων. Οργανώσεις που ασχολούνται με το άσθμα και τις αλλεργίες παρέχουν ενημέρωση και υποστήριξη σε άτομα που ζουν με την πάθηση, καθώς και σε παιδιά και οικογένειες.

Οι αποφάσεις για τη διάγνωση και τη θεραπεία του άσθματος πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.