Αλτσχάιμερ: Γιατί κάποιοι άνθρωποι «γλιτώνουν» παρά την προδιάθεση

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι φτάνουν σε προχωρημένη ηλικία με ακέραιη μνήμη και σκέψη, ενώ έχουν αυξημένη γενετική πιθανότητα για Αλτσχάιμερ; Η έρευνα στρέφεται και σε όσους παραμένουν υγιείς, για να ανακαλύψει πιθανούς παράγοντες που τους προστατεύουν.

Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Columbia, η οποία δημοσιεύτηκε στο Nature Aging, εξετάζει έναν πιθανό λόγο για αυτή την ανθεκτικότητα. Οι ερευνητές εστιάζουν στα μικρά αγγεία του εγκεφάλου και στη φιμπρονεκτίνη, πρωτεΐνη της οποίας η υπερβολική συγκέντρωση γύρω τους ενδέχεται να επηρεάζει την προστατευτική τους λειτουργία.

Γενετική προδιάθεση για Αλτσχάιμερ δεν ισοδυναμεί με διάγνωση

Το ε4 του γονιδίου APOE συγκαταλέγεται στους ισχυρότερους γνωστούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου για Αλτσχάιμερ. Αυξάνει την πιθανότητα να εκδηλωθεί η νόσος, όμως η παρουσία του δεν συνεπάγεται ότι ο φορέας του θα νοσήσει αναγκαστικά.

Σε παλαιότερη μελέτη, οι ερευνητές εντόπισαν σε κάποιους φορείς της APOE ε4 μια σπάνια γενετική παραλλαγή στο FN1, η οποία συνδεόταν με χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Το FN1 περιέχει τις οδηγίες για τη δημιουργία της φιμπρονεκτίνης, πρωτεΐνης που συμμετέχει στην υποστήριξη και την αποκατάσταση των ιστών.

Η παραλλαγή που συνδέθηκε με προστασία έμοιαζε να περιορίζει τη συσσώρευση μεγάλης ποσότητας φιμπρονεκτίνης γύρω από τα αγγεία του εγκεφάλου. Η ομάδα επιχείρησε στη συνέχεια να εξηγήσει πώς αυτή η συσσώρευση μπορεί να είναι επιβλαβής.

Πώς η διαταραχή του αιματοεγκεφαλικού φραγμού επηρεάζει τον εγκέφαλο

Στα εγκεφαλικά αγγεία υπάρχει ένας εξαιρετικά επιλεκτικός μηχανισμός, γνωστός ως αιματοεγκεφαλικός φραγμός. Λειτουργεί σαν αυστηρά ελεγχόμενη πύλη: καθορίζει ποιες ουσίες περνούν από το αίμα στον εγκεφαλικό ιστό και διατηρεί το περιβάλλον που χρειάζονται τα νευρικά κύτταρα για τη λειτουργία τους.

Αν ο φραγμός καταστεί πιο διαπερατός, μπορεί να εισχωρήσουν ουσίες που κανονικά θα παρέμεναν εκτός εγκεφάλου. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να ενισχύσει τη φλεγμονή και να αφήσει τον εγκέφαλο λιγότερο προστατευμένο.

Για να εξετάσουν τον ρόλο της φιμπρονεκτίνης, οι επιστήμονες αξιοποίησαν ανθρώπινα δείγματα, κυτταρικά μοντέλα και πειράματα σε ζώα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η APOE ε4 φάνηκε να ευνοεί την αυξημένη παραγωγή και συσσώρευση της πρωτεΐνης.

Τα ευρήματα των πειραμάτων για τη φιμπρονεκτίνη

Στα ζωικά μοντέλα, η ενίσχυση της φιμπρονεκτίνης στα υποστηρικτικά εγκεφαλικά κύτταρα ήταν αρκετή για να διαταράξει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Αντίθετα, όταν η ποσότητα της πρωτεΐνης μειωνόταν, η λειτουργία του φραγμού βελτιωνόταν.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ακόμη πως η υπερβολική φιμπρονεκτίνη επηρέαζε τα σήματα επικοινωνίας ανάμεσα στα υποστηρικτικά κύτταρα του εγκεφάλου και στα κύτταρα των αγγείων. Η μεταξύ τους επικοινωνία είναι αναγκαία για τη σωστή λειτουργία του φραγμού. Παρόμοια σημάδια διαταραχής βρέθηκαν και σε ανθρώπινα δείγματα, ενισχύοντας τη σύνδεση με τη νόσο.

Φιμπρονεκτίνη και Αλτσχάιμερ: πιθανές νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν μια νέα κατεύθυνση στην αναζήτηση θεραπειών: τον περιορισμό της συσσώρευσης φιμπρονεκτίνης ή την παρεμπόδιση των επιβλαβών σημάτων. Ωστόσο, μέχρι στιγμής πρόκειται για ευρήματα εργαστηριακών μοντέλων και δεν έχει αποδειχθεί ότι ανάλογη παρέμβαση μπορεί να προλάβει το Αλτσχάιμερ.

Χρειάζεται, επίσης, να ληφθεί υπόψη ότι η φιμπρονεκτίνη είναι μεγάλη γλυκοπρωτεΐνη με πολλαπλές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων και η επούλωση τραυμάτων. Συνεπώς, ο στόχος δεν είναι να απομακρυνθεί πλήρως από τον οργανισμό, αλλά να ελεγχθεί η υπερβολική συγκέντρωσή της χωρίς να επηρεαστεί ο φυσιολογικός της ρόλος.