Νέα μελέτη δείχνει ότι ορισμένα ραδιενεργά σωματίδια διατηρούν απροσδόκητα τη σταθερότητά τους επί τέσσερις δεκαετίες. Η διαπίστωση αυτή δεν σημαίνει πως ο κίνδυνος έχει εκλείψει, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής απελευθέρωσης ραδιενεργών ουσιών.
Το εύρημα που εξέπληξε τους επιστήμονες στα ραδιενεργά κατάλοιπα
Τέσσερις δεκαετίες έχουν περάσει από την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, όμως οι επιστήμονες διαπίστωσαν κάτι απρόσμενο: μικροσκοπικά ραδιενεργά σωματίδια έχουν διατηρήσει σχεδόν αμετάβλητη την εσωτερική τους δομή, παρότι έμειναν για μεγάλο διάστημα εκτεθειμένα στο περιβάλλον.
Τα ευρήματα μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο μελετάται η συμπεριφορά των πυρηνικών καταλοίπων. Παράλληλα, φέρνουν στο προσκήνιο μια σημαντική αβεβαιότητα: κάποια σωματίδια μπορεί να κρατούν ραδιενεργές ουσίες για δεκαετίες και να τις απελευθερώνουν πολύ αργότερα.
Έξι ραδιενεργά σωματίδια από δύο περιοχές κοντά στο Τσερνόμπιλ μελέτησε ομάδα του Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf (HZDR), μαζί με επιστήμονες του Leibniz University Hannover.
Αν και παρέμειναν στο περιβάλλον για 40 χρόνια, μεγάλο μέρος της αρχικής κρυσταλλικής δομής του πυρηνικού καυσίμου είχε παραμείνει ακέραιο.
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι ορισμένα κατάλοιπα είναι χημικά πιο σταθερά απ’ όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Η σταθερότητα αυτή μπορεί να περιορίζει την άμεση έκλυση προϊόντων πυρηνικής σχάσης στο έδαφος και στο νερό. Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι η ραδιενεργή μόλυνση έχει υποχωρήσει σε ασφαλή επίπεδα.
Γιατί η ραδιενεργή σκόνη εξακολουθεί να αποτελεί κίνδυνο
Οι εκρήξεις του 1986 απελευθέρωσαν τεράστιες ποσότητες πυρηνικών υλικών στην ευρύτερη περιοχή. Σήμερα εξακολουθούν να βρίσκονται στο έδαφος ραδιενεργά σωματίδια υψηλής έντασης, με μέγεθος μόλις 8 έως 50 μικρόμετρα.
Το μικροσκοπικό μέγεθός τους δημιουργεί σοβαρό ζήτημα: μερικά παρασύρονται από τον άνεμο και είναι δυνατόν να εισπνευστούν.
Η επικινδυνότητα των σωματιδίων καθορίζεται ακόμη από τη χημική τους σύσταση και από το πόσο ανθεκτικά είναι στις συνθήκες του περιβάλλοντος.
Οι ειδικοί τα χωρίζουν σε τρεις βασικές ομάδες:
- Σωματίδια διοξειδίου του ουρανίου: Έχουν χημικές και φυσικές ιδιότητες αντίστοιχες με αυτές του αρχικού πυρηνικού καυσίμου.
- Σωματίδια ενωμένα με ζιρκόνιο: Προέκυψαν όταν έλιωσε το καύσιμο και ενώθηκε με το ανθεκτικό μέταλλο του προστατευτικού περιβλήματος.
- Σωματίδια από την πυρκαγιά του γραφίτη: Σχηματίστηκαν μετά την ανάφλεξη του επιβραδυντή γραφίτη, η οποία οδήγησε στην οξείδωση του καυσίμου σε διάφορες μορφές οξειδίων του ουρανίου.
Η φωτιά στον γραφίτη έκαιγε για δέκα ημέρες. Στο διάστημα αυτό σχηματίστηκαν, μεταξύ άλλων, οξείδια όπως το U3O8, με εύθραυστη μηχανική δομή, τα οποία είναι δυνατόν να κατακερματιστούν σε ακόμη μικρότερα θραύσματα.
Η χρήση ακτίνων Χ για την αποκάλυψη της δομής των σωματιδίων
Για τη μελέτη της δομής των καταλοίπων, η ερευνητική ομάδα αξιοποίησε περίθλαση ακτίνων Χ και ακτινοβολία συγχρότρου στη γραμμή δέσμης Rossendorf Beamline, στη Grenoble.
Πρώτα, οι ερευνητές απομόνωσαν τα σωματίδια από δείγματα εδάφους στην Ουκρανία και έπειτα τα τοποθέτησαν σε ηλεκτρόδια βολφραμίου.
Τα δείγματα είχαν υψηλή ραδιενέργεια, γι’ αυτό και μεταφέρθηκαν μέσα σε περισσότερα από ένα προστατευτικά περιβλήματα.
Κατόπιν, περιστρέφοντας κάθε σωματίδιο μέσα σε δέσμη ακτίνων Χ διαμέτρου 100 μικρομέτρων, οι επιστήμονες κατέγραψαν μετρήσεις από 2.000 διαφορετικές γωνίες.
Η μέθοδος επέτρεψε τον εντοπισμό των διαφορετικών κρυσταλλικών φάσεων στα οξείδια του ουρανίου, καθώς και την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο είχε διατηρηθεί η αρχική δομή τους.
Πώς μπορεί να αναδυθεί ο κίνδυνος για την υγεία έπειτα από δεκαετίες
Το βασικό ερώτημα παραμένει πότε τα ραδιενεργά σωματίδια θα αρχίσουν να απελευθερώνουν τις ουσίες που περιέχουν.
Παρότι πολλά σωματίδια ενδέχεται να έχουν παρόμοια συμπεριφορά, άλλα μπορεί να διατηρήσουν τη σταθερότητά τους για πολύ περισσότερο χρόνο.
Ο Tobias Weissenborn, φυσικός και υποψήφιος διδάκτορας στο Leibniz University Hannover, επισημαίνει:
«Επειδή, ακόμη κι αν τα σωματίδια αποσυντίθενται σε μεγάλο βαθμό με ομοιόμορφο τρόπο, θα υπάρχουν πάντα εξαιρέσεις, πιο ανθεκτικά σωματίδια, τα οποία θα απελευθερώσουν ραδιονουκλίδια σε μεταγενέστερο χρονικό σημείο».
Κατά συνέπεια, η απελευθέρωση ραδιενεργών ουσιών ενδέχεται να εξακολουθεί και αφού άλλα κατάλοιπα έχουν ήδη διασπαστεί.
Καθώς τα σωματίδια δεν συμπεριφέρονται όλα με τον ίδιο τρόπο, είναι δύσκολο να γίνουν αξιόπιστες εκτιμήσεις για τη μελλοντική ρύπανση και τους κινδύνους για την υγεία.
Τι καταγράφουν τρεις επιστημονικές μελέτες για τα κατάλοιπα
Η μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2026 στο Journal of Hazardous Materials επιβεβαίωσε την ύπαρξη διαφορετικών κρυσταλλικών φάσεων ουρανίου, όπως UO2, U3O8 και U4O9. Κάποιες από αυτές εξακολουθούν να μπορούν να συγκρατούν προϊόντα σχάσης και ακτινίδες.
Μελέτη που είχε δημοσιευτεί το 2019 στο Journal of Environmental Radioactivity είχε καταλήξει ότι η διάλυση των σωματιδίων στο έδαφος επηρεάζει την κινητικότητα του ραδιενεργού στροντίου-90. Επιπλέον, έδειξε ότι ο ρυθμός αποδόμησης διαφέρει ανάλογα με τη χημική σταθερότητα των σωματιδίων.
Σε ανάλογο συμπέρασμα είχε καταλήξει έρευνα του 1999: η ταχύτητα με την οποία διαλύονται τα πυρηνικά κατάλοιπα σχετίζεται με τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά τους και, σε μικρότερο βαθμό, με την οξύτητα του εδάφους.
Πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα για το μέλλον του Τσερνόμπιλ
Το γεγονός ότι ορισμένα σωματίδια διατηρούν τη δομή τους δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαλειφθεί. Αντιθέτως, υπογραμμίζει πόσο σημαντική είναι η μακροχρόνια παρακολούθηση της ραδιενεργής μόλυνσης.
Με μόλις έξι δείγματα δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα που να αφορούν συνολικά ολόκληρη τη Ζώνη Αποκλεισμού. Κατά συνέπεια, τα αποτελέσματα δεν αποτελούν λόγο για να αρθούν οι περιορισμοί στην πρόσβαση.
Οι ερευνητές εξακολουθούν να πραγματοποιούν αναλύσεις, στρέφοντας πλέον την προσοχή τους σε εξαιρετικά ραδιενεργές φάσεις υπερουρανικών στοιχείων.
Το κύριο συμπέρασμα είναι πως η ραδιενεργή κληρονομιά του Τσερνόμπιλ εξαρτάται όχι μόνο από την ποσότητα των καταλοίπων, αλλά και από τον χρόνο κατά τον οποίο θα απελευθερωθούν οι ουσίες που αυτά εξακολουθούν να συγκρατούν.
- Journal of Hazardous Materials
- Journal of Environmental Radioactivity
- Journal of Environmental Radioactivity
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/tsernompil-o-kindynos-gia-tin-ygeia-paramenei-40-chronia-meta-ti-anakalypsan-oi-epistimones-gia-ti-radienergi-skoni/25681
