Νευραλγία τριδύμου και σπασμός ημιπροσώπου: Τι κοινό έχουν οι δύο παθήσεις

Ένας πόνος που ξεσπά ξαφνικά στο πρόσωπο και θυμίζει ηλεκτρικό σοκ. Ή ένα βλέφαρο που αρχίζει να κινείται ανεξέλεγκτα και με τον χρόνο συμπαρασύρει κι άλλους μυς του προσώπου. Τα συμπτώματα φαίνονται διαφορετικά, αλλά συχνά οφείλονται στον ίδιο μηχανισμό: ένα αιμοφόρο αγγείο ασκεί πίεση σε νεύρο στο σημείο όπου συνδέεται με το εγκεφαλικό στέλεχος.

Πόνος στο πρόσωπο σαν ηλεκτρικό σοκ

Η νευραλγία τριδύμου εκδηλώνεται με ξαφνικές και εξαιρετικά ισχυρές κρίσεις πόνου, κατά κανόνα στη μία πλευρά του προσώπου. Μια συνηθισμένη δραστηριότητα, όπως το μάσημα, το πλύσιμο του προσώπου ή το βούρτσισμα των δοντιών, μπορεί να πυροδοτήσει την κρίση. Με βάση τα διεθνή διαγνωστικά κριτήρια, τα επεισόδια διαρκούν από κλάσμα δευτερολέπτου μέχρι δύο λεπτά. Συχνά, ωστόσο, επαναλαμβάνονται πολλές φορές την ίδια ημέρα και επιβαρύνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Οι ακούσιες συσπάσεις στο πρόσωπο

Ο σπασμός ημιπροσώπου αποτελεί ξεχωριστή πάθηση και συνήθως εμφανίζεται αρχικά ως ακούσιες κινήσεις γύρω από το ένα μάτι. Στη συνέχεια μπορεί να εξαπλωθεί στο μάγουλο και στην περιοχή του στόματος, στην ίδια πλευρά. Δεν πρόκειται για το ακίνδυνο τρεμόπαιγμα του βλεφάρου που συνδέεται με κούραση ή άγχος και υποχωρεί μόνο του: ο σπασμός επιμένει και πολλές φορές εμφανίζεται ακόμη και κατά τον ύπνο. Συνήθως δεν προκαλεί πόνο, αλλά μπορεί να δυσχεραίνει την καθημερινή ζωή και τις κοινωνικές επαφές ή να επηρεάζει την όραση, όταν το μάτι κλείνει έντονα.

Οι παθήσεις σχετίζονται με διαφορετικά νεύρα. Το τρίδυμο μεταφέρει την αίσθηση από το πρόσωπο, ενώ το προσωπικό νεύρο ελέγχει την κίνηση των μυών του. Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί τα συμπτώματα και η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι ίδια, παρότι η χειρουργική αντιμετώπιση βασίζεται στην ίδια αρχή.

Πώς διαπιστώνεται η αιτία των συμπτωμάτων;

Η ακριβής διάγνωση αποτελεί το βασικό πρώτο βήμα. Ο γιατρός εξετάζει προσεκτικά τα συμπτώματα και συνιστά μαγνητική τομογραφία υψηλής ανάλυσης και για τις δύο παθήσεις. Η εξέταση αποτυπώνει τη σχέση ανάμεσα στα αγγεία και τα νεύρα, ενώ συμβάλλει στον αποκλεισμό άλλων αιτιών, όπως ένας όγκος ή η σκλήρυνση κατά πλάκας. Παρ’ όλα αυτά, η απλή επαφή αγγείου και νεύρου στη μαγνητική δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το αγγείο προκαλεί τα συμπτώματα. Τα ευρήματα της απεικόνισης αξιολογούνται πάντοτε μαζί με την κλινική εικόνα.

Πόσο αποτελεσματική είναι η φαρμακευτική αγωγή;

Για τη νευραλγία τριδύμου, συνήθως η αρχική αγωγή περιλαμβάνει αντιεπιληπτικά φάρμακα, με συχνότερες επιλογές την καρβαμαζεπίνη και την οξκαρβαζεπίνη, ώστε να περιοριστούν οι κρίσεις πόνου. Αν η ανακούφιση δεν είναι επαρκής ή εμφανιστούν ενοχλητικές παρενέργειες, μπορούν να εξεταστούν άλλες μέθοδοι. Στον σπασμό ημιπροσώπου, ως θεραπεία πρώτης γραμμής χρησιμοποιούνται ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης, οι οποίες μειώνουν τις συσπάσεις στους περισσότερους ασθενείς. Η δράση τους δεν είναι μόνιμη και συνήθως χρειάζεται επανάληψη κάθε 3–4 μήνες.

Μπορεί η χειρουργική επέμβαση να αντιμετωπίσει την αιτία;

Αν οι ενέσεις ή τα φάρμακα δεν ελέγχουν ικανοποιητικά τα συμπτώματα ή δεν είναι ανεκτά, μπορεί να εξεταστεί η μικροαγγειακή (ή νευραγγειακή) αποσυμπίεση. Προϋπόθεση είναι η μαγνητική να δείχνει αγγείο που πιέζει το νεύρο στην πλευρά όπου εκδηλώνονται τα συμπτώματα. Στη νευραλγία τριδύμου, το εύρημα θεωρείται σημαντικότερο όταν το νεύρο έχει μετατοπιστεί ή παρουσιάζει ατροφία.

Η επέμβαση πραγματοποιείται με μικροχειρουργική τεχνική και γενική αναισθησία. Ο νευροχειρουργός κάνει τομή λίγων εκατοστών πίσω από το αυτί και δημιουργεί μικρό άνοιγμα στο κρανίο, μέσω οπισθοσιγμοειδούς προσπέλασης. Χρησιμοποιώντας χειρουργικό μικροσκόπιο, απομακρύνει το αγγείο από το νεύρο και παρεμβάλλει ένα λεπτό προστατευτικό υλικό. Με αυτόν τον τρόπο διακόπτεται ο ερεθισμός, χωρίς να προκαλείται καταστροφή του νεύρου.

Για τους περισσότερους ασθενείς τα συμπτώματα εξαφανίζονται, συχνά για πολλά χρόνια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, μπορεί να επιστρέψουν.

Η επέμβαση, όπως κάθε χειρουργείο, συνοδεύεται από κινδύνους. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η μείωση ή η απώλεια ακοής από το ένα αυτί, η διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού και η αδυναμία του προσώπου, η οποία είναι συνήθως παροδική και εμφανίζεται κυρίως όταν γίνεται αποσυμπίεση για σπασμό ημιπροσώπου. Σοβαρές επιπλοκές, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, είναι εξαιρετικά σπάνιες. Σημαντικοί παράγοντες είναι η σωστή επιλογή της ένδειξης και η εμπειρία του κέντρου με τη συγκεκριμένη μέθοδο.

Ποιες εναλλακτικές θεραπείες είναι διαθέσιμες;

Για τη νευραλγία τριδύμου μπορούν να εφαρμοστούν και μέθοδοι χωρίς ανοικτό χειρουργείο. Οι διαδερμικές τεχνικές γίνονται με λεπτή βελόνα που εισάγεται από το μάγουλο και περιλαμβάνουν τη θερμοπηξία με ραδιοσυχνότητες και τη συμπίεση με μπαλόνι. Μια άλλη επιλογή είναι η στερεοτακτική ακτινοχειρουργική, με αποτέλεσμα που αναπτύσσεται σταδιακά σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών. Το μούδιασμα στο πρόσωπο, δηλαδή η υπαισθησία, συγκαταλέγεται στις συχνές παρενέργειες. Οι τεχνικές διαφέρουν ως προς την αποτελεσματικότητα και την πιθανότητα υποτροπής, ενώ η επιλογή τους εξαρτάται από τη διάγνωση, τη γενική κατάσταση της υγείας και τις προτεραιότητες του ασθενούς.

Πότε είναι χρήσιμη η γνώμη ειδικού;

Νέος πόνος ή σπασμός στο πρόσωπο που επιμένει χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό, κατά κανόνα αρχικά από νευρολόγο. Η εκτίμηση από ειδικό νευροχειρουργό είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν:

• ο πόνος επηρεάζει το φαγητό, τον ύπνο ή βασικές καθημερινές δραστηριότητες,
• τα φάρμακα ή οι ενέσεις δεν προσφέρουν επαρκή ανακούφιση ή έχουν παρενέργειες που είναι δύσκολο να γίνουν ανεκτές,
• οι συσπάσεις στο πρόσωπο εξακολουθούν να εμφανίζονται.

Η εμφάνιση μουδιάσματος ή αδυναμίας στο πρόσωπο, μειωμένης ακοής ή συμπτωμάτων και στις δύο πλευρές απαιτεί εξέταση χωρίς καθυστέρηση, καθώς ενδέχεται να οφείλεται σε διαφορετική πάθηση. Στόχος είναι να εντοπιστεί αν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία και να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία για κάθε ασθενή.

Ο Δρ. Νικόλαος Καραγεώργος είναι νευροχειρουργός στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών. Έχει αποκτήσει εκπαίδευση και εργασιακή εμπειρία επί σειρά ετών σε πανεπιστημιακά και εξειδικευμένα νευροχειρουργικά κέντρα στη Γερμανία, μεταξύ των οποίων και στο Erlangen. Το αντικείμενό του περιλαμβάνει τη χειρουργική όγκων του εγκεφάλου και της βάσης του κρανίου, καθώς και μικροχειρουργικές και ενδοσκοπικές επεμβάσεις.

www.neurosurgeon-athens.gr