Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: Όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα

Lifestyle Medicine Qs & As

Με τον Νικόλαο Θεοδωράκη

Q. Τι συμπεράσματα προκύπτουν από τις μεγάλες μελέτες για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα;

A. Τα ευρήματα προκαλούν έντονο προβληματισμό.

Στο BMJ δημοσιεύθηκε μια εκτενής umbrella review, η οποία εξέτασε 45 συνδυαστικές αναλύσεις που περιλάμβαναν σχεδόν 10 εκατομμύρια συμμετέχοντες.

Σε 32 από τις 45 αναλύσεις, η αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέθηκε με δυσμενείς εκβάσεις, όπως η καρδιαγγειακή θνησιμότητα, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία και η θνησιμότητα από κάθε αιτία.

Τα στοιχεία προέρχονται κυρίως από παρατηρητικές μελέτες, επομένως η συσχέτιση δεν αποδεικνύει πάντα σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα ευρήματα επαναλαμβάνονται σε διαφορετικούς πληθυσμούς και εκβάσεις αποτελεί σοβαρό λόγο να περιορίζεται η έκθεση στα UPFs.

Q. Έχουμε πειραματικά στοιχεία ή μόνο δεδομένα από παρατηρητικές μελέτες;

A. Υπάρχουν και πειραματικές μελέτες.

Σε τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη μελέτη του National Institutes of Health, οι συμμετέχοντες δοκίμασαν διατροφή με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και διατροφή με μη επεξεργασμένα, έχοντας ελεύθερη πρόσβαση στην τροφή.

Όταν ακολουθούσαν την υπερεπεξεργασμένη διατροφή, κατανάλωναν περίπου 500 επιπλέον θερμίδες την ημέρα.

Σε διάστημα μόλις δύο εβδομάδων, το μέσο βάρος τους αυξήθηκε κατά περίπου 0,9 kg. Αντίθετα, με τη μη επεξεργασμένη διατροφή έχασαν περίπου το ίδιο βάρος.

Το βασικό συμπέρασμα είναι πως το ίδιο το διατροφικό περιβάλλον ενδέχεται να επηρεάζει την ποσότητα που τρώμε, ακόμη κι όταν δεν προσπαθούμε συνειδητά να καταναλώσουμε περισσότερες θερμίδες.

Q. Πώς τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κάνουν πιο εύκολη την υπερκατανάλωση;

A. Δεν ευθύνεται ένας μόνο μηχανισμός.

Πολλά UPFs έχουν υψηλή ενεργειακή πυκνότητα και μαλακή υφή, τρώγονται γρήγορα και χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα έντονη γεύση.

Συχνά περιέχουν μαζί επεξεργασμένους υδατάνθρακες και λίπος, ενώ, σε σύγκριση με τα ολόκληρα τρόφιμα, μπορεί να έχουν λιγότερες φυτικές ίνες και λιγότερο νερό ανά θερμίδα.

Έτσι διαμορφώνεται ένα διατροφικό περιβάλλον όπου μπορούμε να καταναλώσουμε πολλές θερμίδες πολύ εύκολα, πριν επέλθει επαρκής κορεσμός.

Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πόσο γρήγορα μπορεί να φάει εκατοντάδες θερμίδες από πατατάκια ή μπισκότα και να το αντιπαραβάλει με την προσπάθεια που χρειάζεται για να πάρει τις ίδιες θερμίδες από φρούτα, όσπρια, πατάτες ή ένα πλήρες γεύμα.

Q. Οφείλεται το πρόβλημα αποκλειστικά στις θερμίδες;

A. Όχι κατ’ ανάγκη.

Η πρόσληψη υπερβολικής ενέργειας αποτελεί σημαντικό μηχανισμό, όμως οι επιστήμονες διερευνούν και άλλες πιθανές επιδράσεις.

Εξετάζονται, μεταξύ άλλων, η δομή των τροφίμων, ο ρυθμός με τον οποίο καταναλώνονται, η μεταγευματική απόκριση, η πιθανή επίδραση ορισμένων προσθέτων στο εντερικό μικροβίωμα, καθώς και οι συνέπειες όταν θρεπτικά ολόκληρα τρόφιμα αντικαθίστανται από προϊόντα χαμηλότερης διατροφικής αξίας.

Δεν είναι, ωστόσο, απαραίτητο να γνωρίζουμε όλους τους πιθανούς μοριακούς μηχανισμούς για να ακολουθήσουμε μια απλή αρχή δημόσιας υγείας: περισσότερο πραγματικό φαγητό και λιγότερα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα είναι προτιμότερα.

Η θεματική θα συνεχιστεί με ένα ακόμη Qs & As για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Διαβάστε εδώ το πρώτο Qs & As της θεματικής.

—

Νικόλαος Θεοδωράκης, M.D., Ph.D.(c), dipABLM, SCOPE
Επιστημονικός Διευθυντής “Giatros Nutrition” | Διπλωματούχος του American Board of Lifestyle Medicine (ABLM) | Πιστοποιημένος στην Αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας (SCOPE) | World Obesity Federation (WOF)