Μελέτη στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι περίπου έξι στα δέκα παιδιά που ζουν με άτομο φορέα ηπατίτιδας Β δεν έχουν τη μητέρα τους ως πηγή έκθεσης. Πώς συνδέεται το εύρημα με τις νέες συστάσεις για τον εμβολιασμό των νεογνών και γιατί προκαλεί προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα.
Της Ρούλας Σκουρογιάννη
Με την επιστροφή ενός νεογνού στο σπίτι, κοντά του δεν βρίσκεται αποκλειστικά η μητέρα: μπορεί να είναι ο πατέρας, οι παππούδες, ένας θείος ή άλλος συγγενής. Επί δεκαετίες, οι αμερικανικές συστάσεις δεν λάμβαναν υπόψη ποιο από αυτά τα πρόσωπα έφερε τον ιό της ηπατίτιδας Β, καθώς όλα τα νεογνά εμβολιάζονταν, ανεξάρτητα από τον κίνδυνο. Οι νέες οδηγίες* βασίζονται κυρίως στην κατάσταση της μητέρας, όμως πρόσφατη μελέτη αναδεικνύει πόσο μπορεί έτσι να μένουν απροστάτευτα τα μωρά.
Τι προβλέπουν πλέον οι οδηγίες εμβολιασμού στις ΗΠΑ
Επί περίπου 30 χρόνια, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων των ΗΠΑ (CDC) είχαν ως σύσταση τον εμβολιασμό όλων των νεογνών κατά της ηπατίτιδας Β αμέσως μετά τον τοκετό. Στις 16 Δεκεμβρίου 2025 το CDC υιοθέτησε νέα σύσταση, την οποία είχε εγκρίνει στις 8 Δεκεμβρίου η συμβουλευτική επιτροπή εμβολιασμών του (ACIP), με οκτώ ψήφους υπέρ και τρεις κατά. Η αλλαγή εντάχθηκε στην ευρύτερη αναθεώρηση του εμβολιαστικού προγράμματος από τον υπουργό Υγείας Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ.
Με βάση τη νέα σύσταση, ο εμβολιασμός αμέσως μετά τη γέννηση εξακολουθεί να αφορά τα νεογνά μητέρων που έχουν θετικό αποτέλεσμα για ηπατίτιδα Β ή των οποίων η κατάσταση παραμένει άγνωστη. Όταν το τεστ της μητέρας είναι αρνητικό, οι γονείς αποφασίζουν μαζί με τον γιατρό. Σε περίπτωση αναβολής της πρώτης δόσης, αυτή προτείνεται να χορηγείται από την ηλικία των δύο μηνών και μετά.
Όσοι τάσσονται υπέρ της αλλαγής αναφέρουν ως επιχειρήματα την αξιοπιστία του προγεννητικού ελέγχου και το γεγονός ότι η περιγεννητική μετάδοση είναι σπάνια στις ΗΠΑ. Προσθέτουν ότι στις ανεπτυγμένες χώρες όπου η νόσος έχει χαμηλή επικράτηση, η καθολική σύσταση για εμβολιασμό κατά τη γέννηση δεν αποτελεί συνήθη πρακτική.
Τα ευρήματα της νέας μελέτης για την ηπατίτιδα Β
Τα αποτελέσματα νέας αναδρομικής μελέτης δείχνουν ότι η εστίαση στην κατάσταση της μητέρας δεν καλύπτει όλο το εύρος του κινδύνου. Η Δρ. Karen Jacobson από το Kaiser Permanente τα παρουσίασε στο συνέδριο IDWeek** στην Ουάσιγκτον, από τις 21 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο της μεγάλης ετήσιας συνάντησης ειδικών στις λοιμώδεις νόσους. Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε ιατρικά αρχεία για περισσότερα από 158.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών στη βόρεια Καλιφόρνια και βρήκε 2.024 παιδιά που συγκατοικούσαν με τουλάχιστον ένα άτομο με ενεργή ηπατίτιδα Β.
Η μητέρα δεν ήταν ο φορέας στο 58,2% των παιδιών αυτών. Από τις άλλες πηγές έκθεσης, το 76,5% ήταν άνδρες και η διάμεση ηλικία τους ήταν τα 44 χρόνια. Η Jacobson επισήμανε πως κάθε άτομο με ενεργή λοίμωξη μπορεί να μεταδώσει τον ιό σε ένα παιδί, όχι μόνο η μητέρα. «Κανείς δεν γνωρίζει την κατάσταση όλων όσων έρχονται σε επαφή με ένα παιδί», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η δόση στη γέννηση προσφέρει προστασία απέναντι τόσο σε γνωστές όσο και σε άγνωστες πηγές έκθεσης.
Η μελέτη*** υπολόγισε επίσης πόσα παιδιά είχαν εμβολιαστεί κατά την πρώτη εβδομάδα από τη γέννησή τους: το ποσοστό έφτασε το 100% στα νεογνά μητέρων με ηπατίτιδα Β, το 93,5% σε παιδιά που είχαν εκτεθεί μέσω άλλων μελών του νοικοκυριού και το 86,7% σε παιδιά χωρίς έκθεση. Η Jacobson διευκρίνισε ότι σήμερα η μετάδοση από άλλες, μη μητρικές πηγές είναι «αρκετά σπάνια» στις ΗΠΑ, λόγω της υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης. Εξέφρασε, ωστόσο, φόβο ότι περισσότερα βρέφη μπορεί να βρεθούν σε κίνδυνο αν τα ποσοστά εμβολιασμού μειωθούν. Τα δεδομένα παρουσιάστηκαν σε συνέδριο, χωρίς να έχουν ακόμη δημοσιευτεί σε επιστημονικό περιοδικό.
Η ηπατίτιδα Β και οι σοβαροί κίνδυνοι για τα βρέφη
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ηπατίτιδα Β αποτελεί την κύρια αιτία καρκίνου του ήπατος. Ο ιός μεταδίδεται με το αίμα και άλλα σωματικά υγρά, όπως τα δάκρυα και το σάλιο, ενώ μπορεί να παραμείνει ζωντανός σε επιφάνειες για διάστημα έως και μίας εβδομάδας. Παρότι η λοίμωξη συχνά υποχωρεί χωρίς παρέμβαση, στα μικρά παιδιά η εξέλιξη είναι διαφορετική: γίνεται χρόνια σε ποσοστό άνω του 90% των βρεφών και έως 50% των μικρών παιδιών που μολύνονται.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει αντίστοιχη κατάσταση: η λοίμωξη εξελίσσεται σε χρόνια σε ποσοστό μικρότερο του 5% στους ενήλικες, αλλά σε περίπου 95% των βρεφών και των μικρών παιδιών. Το 2022, 254 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζούσαν με χρόνια ηπατίτιδα Β· κάθε χρόνο καταγράφονται 1,2 εκατομμύρια νέες λοιμώξεις και 1,1 εκατομμύριο θάνατοι, κυρίως εξαιτίας κίρρωσης και καρκίνου του ήπατος. Ο ΠΟΥ προτείνει να γίνεται ο εμβολιασμός όλων των νεογνών όσο γίνεται νωρίτερα μετά τον τοκετό, ιδανικά μέσα στις πρώτες 24 ώρες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, η δόση κατά τη γέννηση χορηγείται σε μόλις περίπου 45% των νεογνών παγκοσμίως.
Τι υποστηρίζουν οι επιστημονικοί φορείς
Η Αμερικανική Εταιρεία Λοιμωδών Νόσων (IDSA) άσκησε κριτική στην ψηφοφορία της ACIP, επισημαίνοντας ότι η εγκατάλειψη της καθολικής σύστασης διακόπτει μια πρακτική που έχει αποτρέψει το 95% των νέων λοιμώξεων από ηπατίτιδα Β. Στις ΗΠΑ ο εμβολιασμός των νεογνών εφαρμόζεται από το 1991. Σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 στο Pediatrics, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Μινεσότα εντόπισαν ισχυρά στοιχεία υπέρ της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας της δόσης κατά τη γέννηση. Δεν προέκυψε ότι η αναβολή της πρώτης δόσης ενισχύει την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητά της. Οι συγγραφείς αναφέρουν πως η δόση που χορηγείται στη γέννηση λειτουργεί ως κάλυψη για παραλείψεις στον προγεννητικό έλεγχο, σφάλματα στην ενημέρωση και ευκαιρίες εμβολιασμού που χάνονται.
Τον Δεκέμβριο του 2025, η αυστραλιανή τεχνική συμβουλευτική ομάδα ATAGI επιβεβαίωσε τη σύσταση να γίνεται δόση κατά τη γέννηση σε όλα τα νεογνά. Η απόφαση βασίστηκε σε τρεις παράγοντες: ο προγεννητικός έλεγχος δεν πραγματοποιείται σε κάθε περίπτωση, τα βρέφη που μολύνονται κατά τον τοκετό έχουν περίπου 90% πιθανότητα να εμφανίσουν χρόνια λοίμωξη και η καθυστέρηση της πρώτης δόσης συνεπάγεται κίνδυνο που είναι αδικαιολόγητος και μπορεί να αποφευχθεί.
Το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού κατά της ηπατίτιδας Β στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ο εμβολιασμός για την ηπατίτιδα Β είναι υποχρεωτικός για παιδιά και βρέφη και περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών από το 1998. Ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει τη χώρα περιοχή ενδιάμεσης ενδημικότητας, όπου ο επιπολασμός των φορέων του ιού ακολουθεί πτωτική πορεία. Ωστόσο, δεν προβλέπεται δόση κατά τη γέννηση για όλα τα νεογνά. Το Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων του Υπουργείου Υγείας, στην έκδοση του 2020, ορίζει ότι εάν η μητέρα είναι φορέας (HBsAg θετική), το νεογνό πρέπει να λάβει την πρώτη δόση εμβολίου και υπεράνοση γ-σφαιρίνη (HBIG) μέσα στις 12 ώρες από τη γέννηση. Όταν η κατάσταση της μητέρας δεν είναι γνωστή, το βρέφος εμβολιάζεται επίσης εντός 12 ωρών και η μητέρα υποβάλλεται άμεσα σε έλεγχο· εφόσον το αποτέλεσμα είναι θετικό, χορηγείται στο νεογνό HBIG το αργότερο έως τη συμπλήρωση μίας εβδομάδας ζωής. Για τα υπόλοιπα βρέφη, ο εμβολιασμός αρχίζει από τον δεύτερο μήνα και περιλαμβάνει τρεις δόσεις στους 0, 1 και 6 μήνες, με δυνατότητα χορήγησης και μέσω εξαδύναμου εμβολίου. Στις ομάδες αυξημένου κινδύνου οι οδηγίες εντάσσουν και τα άτομα του στενού περιβάλλοντος ανθρώπων με χρόνια λοίμωξη, ενώ ο ΕΟΔΥ συνιστά να ελέγχονται τα μέλη της οικογένειας και ο σύντροφος ατόμου με θετικό HBsAg. Επομένως, στην πράξη, η προστασία κατά τις πρώτες εβδομάδες ζωής στην Ελλάδα βασίζεται κυρίως στον έλεγχο της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη. Το ερώτημα των Αμερικανών ερευνητών σχετικά με άλλες πιθανές πηγές έκθεσης στο σπίτι αφορά και τη χώρα μας.
Η σημασία των ευρημάτων για τους γονείς
Η συγκεκριμένη συζήτηση αφορά τις κατευθυντήριες οδηγίες στις ΗΠΑ, ενώ κάθε χώρα εφαρμόζει το δικό της εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών. Για το χρονοδιάγραμμα που είναι κατάλληλο για κάθε οικογένεια, ο παιδίατρος μπορεί να δώσει την πιο αρμόδια καθοδήγηση. Η μελέτη της Kaiser Permanente τονίζει ότι, παρότι ο έλεγχος της μητέρας έχει σημασία, δεν καλύπτει όλες τις πιθανές πηγές έκθεσης στο σπίτι. Οι αποφάσεις για τον εμβολιασμό των νεογνών χρειάζεται, επομένως, να λαμβάνουν υπόψη και αυτό το κενό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/emvolio-ipatitidas-v-sta-neogna-o-kindynos-den-proerchetai-panta-apo-ti-mitera/25946
