Κολπική ξηρότητα και αίσθημα σύσφιξης: Αίτια και αντιμετώπιση

Η κολπική ξηρότητα ή το δυσάρεστο αίσθημα ότι ο κόλπος είναι σφιχτός μπορεί να οφείλονται σε διάφορους παράγοντες. Συχνές αιτίες είναι οι ορμονικές αλλαγές και η διαταραχή της ισορροπίας ανάμεσα στα ωφέλιμα και τα επιβλαβή βακτήρια του κόλπου.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή δεν είναι σαφές τι τα προκαλεί, είναι σημαντικό να ζητήσετε ιατρική συμβουλή.

Κολπίτιδα

Κολπίτιδα είναι ο ιατρικός όρος για τη φλεγμονή του κόλπου. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κολπική ξηρότητα
• κνησμό στον κόλπο
• ερεθισμένο, πρησμένο ή σκασμένο δέρμα γύρω από τον κόλπο
• κολπικές εκκρίσεις με ασυνήθιστο χρώμα, οσμή ή σύσταση
• πόνο κατά την ούρηση ή τη σεξουαλική επαφή
• ελαφριά κολπική αιμορραγία, γνωστή ως κηλίδες αίματος

Η κολπίτιδα εμφανίζεται όταν μεταβάλλεται η ισορροπία των βακτηρίων και των μυκήτων που ζουν στον κόλπο. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να σχετίζονται με:

• τη χρήση αντιβιοτικών
• λοίμωξη
• κολπικές πλύσεις
• τη σεξουαλική επαφή
• την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό
• την εμμηνόπαυση

Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG), έως και 1 στις 3 γυναίκες θα εμφανίσει κολπίτιδα κάποια στιγμή στη ζωή της. Η πάθηση μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά είναι συχνότερη στα αναπαραγωγικά χρόνια.

Κολπικές πλύσεις

Κολπικές πλύσεις είναι η πρακτική καθαρισμού του κόλπου με νερό ή ειδικά υγρά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν 1 στις 5 γυναίκες ηλικίας 15–44 ετών κάνει κολπικές πλύσεις.

Πολλοί επαγγελματίες υγείας συνιστούν να αποφεύγονται, καθώς μπορούν να διαταράξουν την ευαίσθητη ισορροπία των βακτηρίων στον κόλπο. Η φυσιολογική ισορροπία ωφέλιμων και επιβλαβών βακτηρίων συμβάλλει στη διατήρηση όξινου περιβάλλοντος, το οποίο προστατεύει τον κόλπο από λοιμώξεις και ερεθισμούς.

Οι κολπικές πλύσεις και άλλα προϊόντα γυναικείας υγιεινής μπορεί να διαταράξουν αυτή την ισορροπία και να οδηγήσουν σε ξηρότητα και ερεθισμό.

Κολεόσπασμος

Ο κολεόσπασμος είναι η ακούσια σύσφιξη των μυών του πυελικού εδάφους ενόψει της διείσδυσης στον κόλπο. Προκαλεί αίσθημα σύσφιξης και πόνο κάθε φορά που εισέρχεται κάποιο αντικείμενο στον κόλπο.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν κατά τη σεξουαλική επαφή, τη γυναικολογική εξέταση ή την εισαγωγή ταμπόν. Μπορεί να περιλαμβάνουν:

• ξαφνική σύσφιξη του κόλπου
• μυϊκούς σπασμούς στον κόλπο
• αίσθημα καύσου ή τσουξίματος στον κόλπο

Ο κολεόσπασμος αντιμετωπίζεται και ενδέχεται να χρειαστεί συνδυασμός ιατρικής, φυσικοθεραπευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης.

Εμμηνόπαυση

Κατά την εμμηνόπαυση μειώνονται τα επίπεδα των οιστρογόνων. Αυτό μπορεί να προκαλέσει κολπική ατροφία, κατά την οποία ο κολπικός βλεννογόνος γίνεται λεπτότερος, ξηρότερος και λιγότερο ελαστικός.

Ορισμένα άτομα εμφανίζουν διάφορες επιπτώσεις που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση. Οι γιατροί τις περιγράφουν ως ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης (GSM). Τα σημεία και συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κάψιμο και κνησμό στον κόλπο
• συχνότερες κολπικές λοιμώξεις και λοιμώξεις του ουροποιητικού
• συχνουρία
• μειωμένη λίπανση κατά τη σεξουαλική επαφή, με αποτέλεσμα πόνο
• αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή, επειδή οι ιστοί του αιδοίου και του κόλπου γίνονται πιο εύθραυστοι και επιρρεπείς σε ρήξεις

Τοκετός και θηλασμός

Τα επίπεδα των οιστρογόνων μειώνονται σημαντικά μετά τον τοκετό. Τα οιστρογόνα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την παραγωγή γάλακτος, επομένως τα επίπεδά τους μειώνονται ακόμη περισσότερο κατά τον θηλασμό.

Η μείωση των οιστρογόνων μπορεί να κάνει το δέρμα του κόλπου λεπτότερο και λιγότερο ελαστικό. Ο κόλπος μπορεί επίσης να γίνει ξηρότερος και να έχει λιγότερη φυσική λίπανση από το συνηθισμένο. Τα συμπτώματα είναι προσωρινά και αναμένεται να υποχωρήσουν όταν τα επίπεδα των ορμονών επανέλθουν στα φυσιολογικά.

Τεστοστερόνη

Σε άτομα που λαμβάνουν τεστοστερόνη στο πλαίσιο μετάβασης από το θηλυκό στο ανδρικό φύλο, οι ιστοί του κόλπου μπορεί να γίνουν ξηρότεροι, πιο σφιχτοί και πολύ πιο εύθραυστοι.

Σύνδρομο Sjögren

Το σύνδρομο Sjögren είναι αυτοάνοση πάθηση που επηρεάζει τα μέρη του σώματος τα οποία παράγουν υγρά, όπως τα δάκρυα και το σάλιο. Μπορεί επίσης να προκαλέσει κολπική ξηρότητα.

Αντιμετώπιση της κολπικής ξηρότητας και σύσφιξης

Υπάρχουν αρκετές αποτελεσματικές επιλογές αντιμετώπισης. Η καταλληλότερη εξαρτάται από την αιτία των συμπτωμάτων, γι’ αυτό είναι σημαντική η αξιολόγηση από γιατρό ή γυναικολόγο. Μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός περισσότερων από μία επιλογών.

Προκαταρκτικά χάδια

Στην είσοδο του κόλπου υπάρχουν δύο αδένες, οι αδένες του Bartholin. Κατά τη σεξουαλική διέγερση αυξάνουν την παραγωγή υγρασίας, διευκολύνοντας τη σεξουαλική επαφή.

Η ανεπαρκής διέγερση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμβάλλει στην κολπική ξηρότητα. Ο περισσότερος χρόνος για αυνανισμό ή άλλες μορφές προκαταρκτικών χαδιών μπορεί να ενισχύσει τη φυσική λίπανση κατά τη σεξουαλική επαφή.

Λιπαντικά

Τα λιπαντικά εφαρμόζονται στον κόλπο πριν από τη σεξουαλική επαφή. Δημιουργούν ένα λεπτό στρώμα στην επιφάνεια του δέρματος, βοηθώντας στην ξηρότητα και μειώνοντας την τριβή.

Προτιμώνται τα λιπαντικά με βάση το νερό, καθώς τα λιπαντικά με βάση το λάδι μπορεί να αυξήσουν τον κολπικό ερεθισμό. Τα λιπαντικά με βάση τη σιλικόνη θεωρούνται επίσης ασφαλή και αποτελεσματικά, ιδίως κατά την εμμηνόπαυση και μετά τον τοκετό, αρκεί να μη χρησιμοποιούνται με σεξουαλικά βοηθήματα από σιλικόνη.

Κολπικά ενυδατικά

Τα κολπικά ενυδατικά είναι προϊόντα ειδικά σχεδιασμένα για την αντιμετώπιση της κολπικής ξηρότητας. Συμβάλλουν επίσης στη διατήρηση χαμηλού pH, το οποίο βοηθά στη διατήρηση υγιούς κολπικού περιβάλλοντος.

Συνήθως εφαρμόζονται τακτικά, περίπου κάθε 2 ή 3 ημέρες. Επειδή η δράση τους μπορεί να διαρκέσει έως και 2 ημέρες, δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεται η εφαρμογή πριν από τη σεξουαλική επαφή.

Συνταγογραφούμενες θεραπείες

Ο γιατρός μπορεί να προτείνει τις ακόλουθες θεραπείες για την κολπική ξηρότητα και τα σχετικά συμπτώματα.

Η ενδοκολπική θεραπεία με οιστρογόνα χαμηλής δόσης περιλαμβάνει την απευθείας εφαρμογή μικρής ποσότητας οιστρογόνων στον κόλπο, με τη μορφή κρέμας, κολπικού δακτυλίου ή κολπικών δισκίων. Τα οιστρογόνα βοηθούν στην αναστροφή της κολπικής ατροφίας και στην ανακούφιση από την ξηρότητα και τον ερεθισμό.

Η συστηματική ορμονοθεραπεία (SHT) υψηλότερης δόσης χορηγείται με χάπια, αυτοκόλλητα επιθέματα ή τοπικά σπρέι, ώστε τα οιστρογόνα να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος και από εκεί στους διάφορους ιστούς και τα όργανα. Ο γιατρός μπορεί να τη συνταγογραφήσει σε άτομα που, εκτός από την κολπική ξηρότητα, έχουν εξάψεις και άλλες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης.

Θεραπείες χαλάρωσης και ψυχολογική υποστήριξη

Ο κολεόσπασμος μπορεί να πυροδοτηθεί από συναισθηματική όσο και από σωματική ένταση. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει τεχνικές χαλάρωσης ή κάποια μορφή ψυχοθεραπείας, που ενδέχεται να βοηθήσουν στη μείωση της ακούσιας σύσφιξης των μυών του πυελικού εδάφους και του φόβου για τον πόνο.

Όποιο άτομο θέλει να βελτιώσει τον έλεγχο των μυών του πυελικού εδάφους μπορεί επίσης να απευθυνθεί σε φυσικοθεραπευτή.

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

Ορισμένες αιτίες κολπικής ξηρότητας και σύσφιξης χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Απευθυνθείτε σε γιατρό ή γυναικολόγο αν δεν γνωρίζετε τι προκαλεί τα συμπτώματα ή αν η ξηρότητα και η σύσφιξη επιμένουν παρά την αντιμετώπιση στο σπίτι. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει ισχυρότερη θεραπεία και να διερευνήσει αν υπάρχει υποκείμενη πάθηση.

Οι θεραπευτικές επιλογές και οι αποφάσεις για τη χρήση φαρμάκων πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.