Αντικαρκινικές θεραπείες και βιοδείκτες: Το παράδοξο που επισημαίνει ο Εμμανουήλ Σαλούστρος

Παρότι έχει περάσει σχεδόν ένας χρόνος από το πρώτο ΦΕΚ για την αποζημίωση των ογκολογικών βιοδεικτών, η πρόσφατη ανανέωση του καταλόγου συνιστά σημαντική θεσμική εξέλιξη, χωρίς όμως να έχει εξασφαλιστεί η πρόσβαση των ασθενών στις αναγκαίες εξετάσεις. Ο καθηγητής Μανώλης Σαλούστρος, εκπροσωπώντας την Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), εξηγεί στο Healthview το παράδοξο της κάλυψης των αντικαρκινικών θεραπειών χωρίς να αποζημιώνονται οι εξετάσεις που καθορίζουν τη χορήγησή τους, καθώς και τις εκκρεμότητες και την ανάγκη να εφαρμοστεί άμεσα το μέτρο.

Η πραγματική δυνατότητα των ασθενών να κάνουν τις εξετάσεις παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα στην εφαρμογή της Ιατρικής Ακριβείας στην Ελλάδα, παρότι προβλέπεται θεσμικά η αποζημίωση των ογκολογικών βιοδεικτών.

Σχεδόν ένα έτος μετά το πρώτο ΦΕΚ, που όρισε τιμές για προβλεπτικούς βιοδείκτες με εκκρεμή αποζημίωση από το 2014, το Υπουργείο Υγείας αναθεώρησε τον σχετικό κατάλογο, αλλάζοντας εξετάσεις και τις μεθόδους πραγματοποίησής τους.

Η ογκολογική κοινότητα αντιμετωπίζει θετικά αυτή την αλλαγή. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί τα βήματα που χρειάζονται για να τεθεί σε ισχύ η αποζημίωση.

Σε πρόσφατη δήλωσή του στο Healthview, ο πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ, κ. Ζαμάνης, ανέφερε ότι η αρμόδια επιτροπή αναμένεται να ολοκληρώσει τη διαπραγμάτευση στο πρώτο εικοσαήμερο του Νοεμβρίου. Έπειτα, το αποτέλεσμα θα χρειαστεί την έγκριση του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού. Κατά την εκτίμησή του, και τα δύο στάδια θα έχουν ολοκληρωθεί έως τον Δεκέμβριο.

Η εκτίμηση για το χρονοδιάγραμμα γεννά προσδοκίες, αφήνει όμως αναπάντητο το ουσιαστικό ερώτημα: από πότε θα έχουν οι ασθενείς τη δυνατότητα να κάνουν τις απαραίτητες εξετάσεις με κάλυψη του ΕΟΠΥΥ;

Το Healthview επανέρχεται στο ζήτημα και ζητά από τον καθηγητή Μανώλη Σαλούστρο, εκ μέρους της ΕΟΠΕ, να αποτιμήσει την πρόοδο, τις καθυστερήσεις και τις προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρωθούν για να εφαρμοστεί στην πράξη η αποζημίωση των βιοδεικτών.

Η θεσμική πρόοδος δεν έχει ακόμη διασφαλίσει ουσιαστική πρόσβαση

Ο καθηγητής Μανώλης Σαλούστρος θεωρεί σημαντική την ανανέωση του καταλόγου, σημειώνει ωστόσο ότι αυτή δεν αποτυπώνει ακόμη την καθημερινή πραγματικότητα των ασθενών.

«Η θεσμοθέτηση αποζημίωσης της ανανεωμένης λίστας των βιοδεικτών αποτελεί αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα για την ογκολογική φροντίδα στη χώρα μας. Ωστόσο, σχεδόν έναν χρόνο μετά την πρώτη υπουργική απόφαση, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η πρόοδος σε θεσμικό επίπεδο δεν έχει ακόμη μεταφραστεί στον βαθμό που θα θέλαμε σε ουσιαστική πρόσβαση των ασθενών στις απαραίτητες εξετάσεις», τονίζει στο Healthview.

Η θεραπεία στην ογκολογία προσαρμόζεται όλο και περισσότερο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης, εξηγεί. Με μοριακές και άλλες εξετάσεις, γνωστές ως βιοδείκτες, οι γιατροί εντοπίζουν τα βιολογικά γνωρίσματα του όγκου και αποφασίζουν ποια θεραπευτική προσέγγιση είναι καταλληλότερη.

Πλέον, οι εξετάσεις αυτές δεν είναι απλώς μια επιπλέον διαγνωστική δυνατότητα, αλλά αποτελούν βασική προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν πολλές σύγχρονες αντικαρκινικές θεραπείες.

«Χωρίς την απαραίτητη εξέταση του βιοδείκτη, ο ασθενής μπορεί να χάσει σημαντικές θεραπευτικές επιλογές, καθώς δεν του δίνεται η δυνατότητα να λάβει μια θεραπεία που είναι η πλέον ενδεδειγμένη για τα χαρακτηριστικά του όγκου», υπογραμμίζει.

Και διευκρινίζει: «Επομένως, δεν πρόκειται απλώς για ένα ζήτημα πρόσβασης σε διαγνωστικές εξετάσεις, αλλά για ζήτημα πρόσβασης στην ίδια τη θεραπεία».

Το παράδοξο στην αποζημίωση: Καλύπτεται η θεραπεία, όχι η εξέταση που την καθορίζει

Ο καθηγητής Σαλούστρος εστιάζει σε μια βασική ασυμφωνία στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα αποζημίωσης.

Παρά την έγκριση και την αποζημίωση νέων αντικαρκινικών φαρμάκων, δεν καλύπτονται πάντα συγχρόνως οι εξετάσεις που χρειάζονται για να εντοπιστούν οι ασθενείς οι οποίοι μπορούν να ωφεληθούν από αυτά.

«Για τον λόγο αυτό, η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) έχει υποστηρίξει διαχρονικά ότι η έγκριση και αποζημίωση ενός νέου αντικαρκινικού φαρμάκου πρέπει να συνοδεύεται από την ταυτόχρονη αποζημίωση των βιοδεικτών που είναι απαραίτητοι για την επιλογή του», αναφέρει.

Και προσθέτει:

«Διαφορετικά, δημιουργείται το παράδοξο να αποζημιώνεται η θεραπεία, αλλά όχι η εξέταση που καθορίζει ποιοι ασθενείς μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο από αυτήν».

Η τοποθέτηση αυτή φωτίζει μια καθοριστική πλευρά της ογκολογικής φροντίδας: η καινοτομία δεν αφορά μόνο τη δυνατότητα πρόσβασης στα νέα φάρμακα, αλλά και στις εξετάσεις που συμβάλλουν στην ορθή επιλογή και χρήση τους.

Για έναν ασθενή, η αναμονή για την εξέταση ενός βιοδείκτη ενδέχεται να καθυστερήσει τη λήψη θεραπευτικής απόφασης ή ακόμη και να εμποδίσει την αξιοποίηση μιας διαθέσιμης θεραπείας.

Από τις διαπραγματεύσεις στην εφαρμογή της αποζημίωσης: Το επόμενο κρίσιμο βήμα

Ο καθηγητής Σαλούστρος σημειώνει ότι, παρά τις θετικές θεσμικές αλλαγές, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες που απαιτούνται για την εφαρμογή της απόφασης στην κλινική πράξη.

Στο χρονοδιάγραμμα που είχε παρουσιάσει στο Healthview, ο πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ τοποθετεί τον Δεκέμβριο ως πιθανό χρόνο ολοκλήρωσης τόσο των διαπραγματεύσεων όσο και της σχετικής έγκρισης.

Η ολοκλήρωση των συγκεκριμένων βημάτων, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι εξετάσεις θα καλύπτονται από τον Οργανισμό αμέσως μετά.

Για να τεθεί σε ισχύ η αποζημίωση, πρέπει να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διοικητικές και τεχνικές ενέργειες και να εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι.

Κατά τον καθηγητή Σαλούστρο, είναι πλέον αναγκαίο «να ολοκληρωθούν χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις οι αναγκαίες διοικητικές και τεχνικές διαδικασίες» και παράλληλα να εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση.

Επομένως, δεν αρκεί να κλείσει η διαπραγμάτευση: χρειάζεται ένας σαφής, εφαρμόσιμος μηχανισμός, ώστε οι ασθενείς να υποβάλλονται στις εξετάσεις όταν το απαιτεί η θεραπευτική τους πορεία.

Η ποιότητα των εξετάσεων έχει την ίδια βαρύτητα με την αποζημίωση

Ο καθηγητής Σαλούστρος θέτει ως ακόμη μία βασική προϋπόθεση τη διασφάλιση της ποιότητας στα εργαστήρια όπου εξετάζονται οι βιοδείκτες.

Όπως εξηγεί, χρειάζονται ξεκάθαρα πρότυπα και προβλέψεις για εξωτερικό ποιοτικό έλεγχο, προκειμένου τα αποτελέσματα να είναι αξιόπιστα.

«Δεν αρκεί να πραγματοποιείται μια εξέταση· πρέπει να διασφαλίζεται και η αξιοπιστία του αποτελέσματός της, καθώς αυτό μπορεί να καθορίσει μια κρίσιμη θεραπευτική απόφαση», υπογραμμίζει.

Η επισήμανση αυτή δείχνει ότι η πρόσβαση στην εξέταση, από μόνη της, δεν επαρκεί. Καθώς η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας εξαρτάται καθοριστικά από την αξιοπιστία του αποτελέσματος, συνδέεται και με την ασφάλεια του ασθενούς.

Η ΕΟΠΕ καλύπτει προγράμματα ελέγχου – «Δεν μπορούν να υποκαθιστούν την Πολιτεία»

Ο καθηγητής Σαλούστρος αναφέρεται επίσης στις ενέργειες της ΕΟΠΕ, οι οποίες αποσκοπούν στο να έχουν οι ασθενείς ευκολότερη πρόσβαση στις αναγκαίες εξετάσεις.

Όπως λέει, η Εταιρεία έχει δείξει διαχρονικά έμπρακτο ενδιαφέρον, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες και χρηματοδοτώντας προγράμματα ελέγχου βιοδεικτών.

Οι πρωτοβουλίες αυτές διευκολύνουν τους ογκολογικούς ασθενείς να έχουν πρόσβαση σε εξατομικευμένη θεραπεία, ιδίως όσο απουσιάζει ένας πλήρης μηχανισμός αποζημίωσης.

Ο καθηγητής Σαλούστρος, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι τέτοιες ενέργειες δεν αποτελούν λύση που μπορεί να συνεχίζεται επ’ αόριστον.

«Τέτοιες πρωτοβουλίες δεν μπορούν και δεν πρέπει να υποκαθιστούν έναν μόνιμο, οργανωμένο μηχανισμό αποζημίωσης από την Πολιτεία».

Η δήλωση υπογραμμίζει πως η πρόσβαση στους βιοδείκτες χρειάζεται να στηρίζεται σε σταθερό και οργανωμένο σύστημα κάλυψης, αντί να εξαρτάται από μεμονωμένες δράσεις. Ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να εξασφαλίζει συνέχεια και ίσες δυνατότητες για όλους τους ασθενείς.

Ο κατάλογος αποζημιούμενων βιοδεικτών χρειάζεται τακτική επιστημονική ενημέρωση

Παράλληλα με την άμεση διεκπεραίωση των εκκρεμοτήτων, η ΕΟΠΕ ζητά έναν ευέλικτο μηχανισμό που θα επικαιροποιεί τον κατάλογο των βιοδεικτών οι οποίοι αποζημιώνονται.

Αυτό είναι αναγκαίο λόγω των γρήγορων αλλαγών στην ογκολογία: νέες θεραπείες και βιοδείκτες εντάσσονται διαρκώς στην κλινική πρακτική.

Ο καθηγητής Σαλούστρος επισημαίνει ότι οι νέες επιστημονικές εξελίξεις και εγκρίσεις θεραπειών πρέπει να αποτυπώνονται στον κατάλογο, ώστε να μην επαναληφθούν ανάλογες καθυστερήσεις στο μέλλον.

Συνεπώς, η κάλυψη των αναγκαίων εξετάσεων οφείλει να συμβαδίζει με τη διάθεση νέων θεραπειών, χωρίς να καθυστερεί σημαντικά σε σχέση με αυτές.

«Χωρίς πρόσβαση στους βιοδείκτες, δεν υπάρχει πραγματικά ισότιμη πρόσβαση στην Ιατρική Ακριβείας»

Η πρόσφατη αναθεώρηση του καταλόγου συνιστά θετική εξέλιξη, ενώ το χρονοδιάγραμμα που παρουσίασε ο πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ δημιουργεί την προσδοκία ότι οι εκκρεμείς διαδικασίες θα έχουν ολοκληρωθεί έως τον Δεκέμβριο.

Το αν το μέτρο θα πετύχει στην πράξη θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από το πότε θα μπορούν οι ασθενείς να κάνουν τις απαιτούμενες εξετάσεις χωρίς οικονομικούς ή διοικητικούς περιορισμούς.

Η παρέμβαση του καθηγητή Σαλούστρου στο Healthview επισημαίνει ότι η αποζημίωση των βιοδεικτών δεν είναι μια απλή τεχνική εκκρεμότητα για το σύστημα υγείας. Συνδέεται άμεσα τόσο με την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας όσο και με την ισότιμη ογκολογική φροντίδα.

Κλείνοντας, αναφέρει:

«Η πρόσβαση στους βιοδείκτες δεν αποτελεί πολυτέλεια ή συμπληρωματική διαγνωστική παροχή. Αποτελεί προϋπόθεση για να έχει κάθε ασθενής την ευκαιρία να λάβει τη θεραπεία που ανταποκρίνεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκίνου του. Χωρίς πρόσβαση στους βιοδείκτες, δεν μπορούμε να μιλάμε για πραγματικά ισότιμη πρόσβαση στην Ιατρική Ακριβείας».

Για τους ασθενείς με καρκίνο, το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι οι αποφάσεις των θεσμών να εξασφαλίσουν στην πράξη έγκαιρη διάγνωση και την κατάλληλη θεραπεία. Η Ιατρική Ακριβείας δεν γίνεται να αποτελεί προνόμιο μόνο για όσους μπορούν να περιμένουν ή να πληρώσουν από την τσέπη τους τις εξετάσεις.