Δόντια μετά τα 50: Γιατί αλλάζουν και πώς μπορούμε να τα προστατεύσουμε

Καθώς η σύγχρονη οδοντιατρική άρχισε να αναπτύσσεται, πριν από μερικές δεκαετίες, δεν ήταν ασυνήθιστο να αφαιρούνται όλα τα δόντια και να τοποθετούνται πλήρεις οδοντοστοιχίες ακόμη και σε ασθενείς λίγο πάνω από τα 30. Πλέον, τα δεδομένα έχουν μεταβληθεί ουσιαστικά και οι άνθρωποι εύλογα προσδοκούν να κρατήσουν τα φυσικά τους δόντια σε όλη τους τη ζωή.

Η διατήρηση των δοντιών για περισσότερα χρόνια δημιουργεί, ωστόσο, μια διαφορετική πρόκληση: τα δόντια που εμφανίστηκαν στην παιδική ηλικία πρέπει τώρα να αντέξουν έως τα 80 ή και τα 90. Καθημερινά εκτίθενται σε απαιτητικές συνθήκες, όπως ισχυρές δυνάμεις κατά τη μάσηση, οξέα, σάκχαρα και μικρόβια της στοματικής κοιλότητας. Έτσι, από τη δεκαετία των 50 και μετά, μικρές αλλαγές που αρχικά φαίνονται ασήμαντες μπορεί να συσσωρεύονται.

Ο εξειδικευμένος οδοντίατρος Δρ. Martin Wanendeya τονίζει ότι η φροντίδα της στοματικής υγείας και η προστασία των δοντιών από τη φθορά που φέρνει ο χρόνος μπορούν να βελτιωθούν σε κάθε ηλικία.

1. Τι συμβαίνει όταν υποχωρούν τα ούλα

Μεγαλώνοντας, μπορεί να φαίνεται πως τα δόντια γίνονται μακρύτερα. Δεν μεγαλώνουν όμως: τα ούλα υποχωρούν και αφήνουν εκτεθειμένη τη ρίζα. Σε σύγκριση με το σμάλτο, η επιφάνειά της έχει ελαφρώς πιο κίτρινη απόχρωση, ενώ είναι περισσότερο ευαίσθητη, επιρρεπής στη διάβρωση και στην εμφάνιση κηλίδων.

Μια μικρή υποχώρηση των ούλων μπορεί να αποτελεί φυσιολογική συνέπεια της ηλικίας. Ενδέχεται, όμως, να υποδεικνύει περιοδοντική νόσο ή απώλεια οστού, αλλά και να σχετίζεται με ακατάλληλο τρόπο βουρτσίσματος.

• Η αντιμετώπιση: Για να εντοπιστεί αν η υποχώρηση οφείλεται σε μηχανική φθορά ή σε φλεγμονή, χρειάζεται διαφορική διάγνωση. Όταν ευθύνεται το έντονο βούρτσισμα, μπορεί να συστηθεί ηλεκτρική οδοντόβουρτσα, η οποία καθαρίζει αποτελεσματικά χωρίς υπερβολική πίεση. Ανασκόπηση του οργανισμού Cochrane, που εξέτασε 56 μελέτες, έδειξε ότι ύστερα από τρεις μήνες χρήσης οι ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες μειώνουν την πλάκα κατά 21% και την ουλίτιδα κατά 11%. Σε περίπτωση διάγνωσης περιοδοντίτιδας, αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει βαθύ επαγγελματικό καθαρισμό και μεσοδόντια βουρτσάκια, ενώ στα πιο προχωρημένα στάδια ενδέχεται να χρειαστεί περιοδοντική θεραπεία ή αναγεννητική επέμβαση με οστικά μοσχεύματα.

2. Πώς σχηματίζονται οι οδοντικοί θύλακοι

Όταν η βακτηριακή πλάκα συγκεντρώνεται, τα ούλα φλεγμαίνουν και μπορεί να αποκολληθούν από το δόντι, σχηματίζοντας μικροσκοπικά κενά που ονομάζονται θύλακοι. Εκεί εγκλωβίζεται περισσότερη πλάκα, η οποία με την ασβεστοποίηση γίνεται τρυγία, δηλαδή πέτρα, κάτω από τη γραμμή των ούλων και επιβαρύνει περαιτέρω τη νόσο. Οι θύλακοι συχνά σχηματίζονται χωρίς εμφανή συμπτώματα ανάμεσα στους γομφίους και εντοπίζονται μόνο κατά την εξέταση.

• Η αντιμετώπιση: Η έγκαιρη αναγνώριση της κατάστασης επιτρέπει να υποχωρήσει πλήρως η φλεγμονή, εφόσον αφαιρεθεί η πλάκα. Σημαντικό ρόλο έχει ο τακτικός καθαρισμός από οδοντιατρικό υγιεινολόγο κάθε έξι μήνες, ή συχνότερα όταν υπάρχει περιοδοντική επιβάρυνση. Παράλληλα με το καθημερινό βούρτσισμα, χρειάζεται χρήση οδοντικού νήματος και μεσοδόντιων βουρτσών. Μελέτες δείχνουν ότι αυτός ο συνδυασμός απομακρύνει αισθητά περισσότερη πλάκα και βελτιώνει τους δείκτες αιμορραγίας.

3. Τερηδόνα που επιστρέφει σε παλιά σφραγίσματα

Ένα σφραγισμένο δόντι δεν είναι απρόσβλητο από την τερηδόνα, παρότι συχνά επικρατεί αυτή η λανθασμένη αντίληψη. Η βλάβη μπορεί να εμφανιστεί ξανά στα όρια της αποκατάστασης, ως δευτερογενής τερηδόνα. Το σφράγισμα διορθώνει το πρόβλημα, όχι όμως και την προδιάθεση του ασθενούς για τη νόσο. Μετά από πολλές δεκαετίες, τα αμαλγάματα μπορεί να διογκωθούν, ενώ οι ρητίνες να συρρικνωθούν σε μικροσκοπικό επίπεδο, αφήνοντας εσοχές όπου συσσωρεύεται πλάκα.

• Η αντιμετώπιση: Επειδή η απλή οδοντόβουρτσα δεν φτάνει σε αυτές τις περιοχές, ο προσεκτικός καθαρισμός ανάμεσα στα δόντια είναι αναγκαίος. Η δευτερογενής τερηδόνα συνήθως δεν προκαλεί πόνο στα αρχικά στάδια, γι’ αυτό οι προληπτικές εξετάσεις με ψηφιακές ακτινογραφίες, ενδοστοματικές κάμερες και τρισδιάστατη σάρωση βοηθούν να εντοπιστεί νωρίς, πριν επεκταθεί η βλάβη.

4. Φθορά των δοντιών και ρωγμές

Η πολύχρονη μάσηση και το σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών, γνωστό ως βρουξισμός, σε συνδυασμό με όξινες τροφές προκαλούν σταδιακή αποτριβή. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δόντια που δείχνουν πιο κοντά ή επίπεδα. Παράλληλα, όσα έχουν μεγάλες και παλιές αποκαταστάσεις είναι πιο ευάλωτα δομικά και μπορεί να υποστούν κατάγματα όταν πιεστούν.

• Η αντιμετώπιση: Ο οδοντίατρος εξετάζει την έκταση της φθοράς και μπορεί να επαναφέρει το σχήμα των δοντιών με σύνθετη ρητίνη, διατηρώντας τη φυσική οδοντική ουσία. Όταν η φθορά είναι εκτεταμένη, επιλογές αποτελούν οι όψεις, οι κορώνες ή τα επένθετα. Αν διαγνωστεί βρουξισμός, ειδικός νυχτερινός προστατευτικός νάρθηκας μπορεί να αποτρέψει περαιτέρω βλάβες. Συνιστάται επίσης να περιορίζεται η κατανάλωση ροφημάτων με οξέα και σάκχαρα.

5. Η σταδιακή απώλεια του σμάλτου

Η λέπτυνση της αδαμαντίνης (του σμάλτου) αφήνει εκτεθειμένη την οδοντίνη, το πορώδες στρώμα που βρίσκεται από κάτω. Τα μικροσκοπικά σωληνάρια της μεταφέρουν τα ερεθίσματα από το ζεστό ή το κρύο κατευθείαν στο νεύρο, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται έντονη ευαισθησία. Η αδαμαντίνη δεν μπορεί να αναγεννηθεί φυσικά όταν καταστραφεί.

• Η Αντιμετώπιση: Η θεραπεία αποσκοπεί στο να προστατευτεί η οδοντική ουσία που έχει απομείνει. Εξειδικευμένες οδοντόκρεμες για τα ευαίσθητα δόντια εμποδίζουν τη μεταφορά ερεθισμάτων προς το νεύρο, ενώ η αποτελεσματικότητά τους έχει επιβεβαιωθεί σε μετα-αναλύσεις 125 τυχαιοποιημένων δοκιμών με 12.541 ασθενείς. Επιπλέον, ο οδοντίατρος μπορεί να συνταγογραφήσει οδοντόκρεμα με υψηλή περιεκτικότητα σε φθόριο, ώστε να ενισχυθεί η επαναμεταλλοποίηση.

6. Η μετακίνηση και ο συνωστισμός των δοντιών

Οι δυνάμεις που ασκούνται στα δόντια κατά τη μάσηση και την κατάποση, αλλά και από τα μαλακά μόρια, όπως η γλώσσα και τα χείλη, τα κάνουν να μετακινούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Μετά την ηλικία των 50 ετών, οι κάτω κυνόδοντες συχνά συγκλίνουν σταδιακά, προκαλώντας συνωστισμό στους κάτω κοπτήρες. Η πίεση που ασκούν οι τελευταίοι στα πάνω δόντια μπορεί να επηρεάσει τη σύγκλειση. Παράλληλα, ο συνωστισμός δυσκολεύει τον καθαρισμό και ευνοεί τη συσσώρευση πλάκας.

• Η Αντιμετώπιση: Στην ώριμη ηλικία, η ορθοδοντική θεραπεία μπορεί να εξυπηρετεί λειτουργικές, προληπτικές και αισθητικές ανάγκες. Με αόρατους νάρθηκες ευθυγράμμισης (aligners) ή με γλωσσικά άγκιστρα που τοποθετούνται στην εσωτερική πλευρά των δοντιών, είναι δυνατή η αποκατάσταση της στοίχισης σε κάθε ηλικία. Έτσι εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις για να διατηρηθούν τα δόντια μακροπρόθεσμα.

πηγή: Telegraph