Ηλεκτρολύτες: Μπορεί ένα ρόφημα να αντιμετωπίσει την κούραση, τις κράμπες και τους πονοκεφάλους;

Ηλεκτρολύτες για την κόπωση και την έλλειψη ενέργειας προτείνουν εκατοντάδες λογαριασμοί υγείας στο TikTok. Οι χρήστες υποστηρίζουν ότι ένα ποτήρι αρκεί για να αντιμετωπίσει την εξάντληση, τις κράμπες και τους πονοκεφάλους. Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ότι αυτά τα ροφήματα δεν είναι κατάλληλα για όλους και ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία πως ενισχύουν την ενέργεια όταν κάποιος δεν είναι αφυδατωμένος.

Οι ηλεκτρολύτες είναι ένα μείγμα βασικών μετάλλων, όπως το νάτριο, το κάλιο, το ασβέστιο και το μαγνήσιο. Σε μορφή σκόνης που διαλύεται στο νερό, μπορούν να αναπληρώσουν μέταλλα που χάνονται με την έντονη εφίδρωση ή την ανεπαρκή πρόσληψη υγρών. Έτσι, υποστηρίζουν τη λειτουργία των μυών, των νεύρων και της καρδιάς. Ωστόσο, η υψηλή περιεκτικότητα ορισμένων ροφημάτων σε νάτριο μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους.

Τον προηγούμενο μήνα, ο καθηγητής Simon Davies, ειδικός στην υγεία των νεφρών, συνέστησε «προσοχή» στην κατανάλωση ροφημάτων ηλεκτρολυτών, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε νάτριο, το βασικό συστατικό του αλατιού. Η υπερβολική πρόσληψη νατρίου μπορεί με την πάροδο του χρόνου να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και να βλάψει τους νεφρούς.

Τι κάνουν οι ηλεκτρολύτες

Οι ηλεκτρολύτες είναι μέταλλα που, όταν διαλύονται στο αίμα και σε άλλα υγρά του σώματος, φέρουν μικρό ηλεκτρικό φορτίο. Είναι απαραίτητοι για τη σωστή λειτουργία των κυττάρων στους μυς, στην καρδιά και στον εγκέφαλο, ενώ μπορούν επίσης να βοηθήσουν το σώμα να απορροφήσει και να συγκρατήσει νερό.

«Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να χάσετε ηλεκτρολύτες, με επιπτώσεις στην υγεία και στις επιδόσεις», λέει η Bridget Benelam, διατροφολόγος και εκπρόσωπος του Βρετανικού Ιδρύματος Διατροφής. «Αυτό μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια έντονης άσκησης σε ζεστές συνθήκες, όταν η απώλεια υγρών μέσω του ιδρώτα είναι μεγάλη, καθώς και σε επεισόδια εμετού και διάρροιας». Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ειδικοί αναφέρουν ότι ένα ρόφημα ηλεκτρολυτών μπορεί να είναι χρήσιμο.

Η υπερβολική απώλεια ηλεκτρολυτών μέσω του ιδρώτα μπορεί να επηρεάσει τις αθλητικές επιδόσεις και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, να προκαλέσει προβλήματα στην αρτηριακή πίεση, στην αναπνοή και στον καρδιακό ρυθμό. Ωστόσο, ηλεκτρολύτες υπάρχουν και σε καθημερινά τρόφιμα, όπως τα λαχανικά, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι.

Προσφέρουν πράγματι περισσότερη ενέργεια;

Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι τα ροφήματα ηλεκτρολυτών μπορούν να βελτιώσουν τις αθλητικές επιδόσεις, αλλά λίγα δεδομένα δείχνουν ότι ενισχύουν την ενέργεια σε άτομα που δεν είναι αφυδατωμένα. Η αίσθηση αναζωογόνησης πιθανότατα οφείλεται στην ενυδάτωση, αλλά και σε συστατικά που προστίθενται συχνά στα ροφήματα, όπως η καφεΐνη και η ζάχαρη.

Ο Rob Hobson, διατροφολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Unprocess Your Family Life, αναφέρει: «Αναπληρώνοντας το νάτριο και τα άλλα μέταλλα που χάνονται με τον ιδρώτα, βοηθούν το σώμα να διατηρήσει την ισορροπία του και μειώνουν τον κίνδυνο κόπωσης, ζάλης και κραμπών. Δεν χρειάζεται, όμως, να πίνετε ροφήματα ηλεκτρολυτών κάθε φορά που ασκείστε».

Υπάρχουν καλύτερες επιλογές;

Ορισμένα αθλητικά ροφήματα περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης και νατρίου. Ένα μόνο μπουκάλι μπορεί να περιέχει αρκετή ποσότητα ώστε να αντισταθμίσει την προσπάθεια μιας προπόνησης 30 λεπτών στο γυμναστήριο. «Και τα δύο πρέπει να περιορίζονται στη διατροφή, γι’ αυτό είναι σημαντικό να ελέγχετε τις διατροφικές ετικέτες αν καταναλώνετε αυτά τα προϊόντα», λέει η Bridget Benelam.

Οι αθλητές συνήθως χρειάζονται περισσότερο νάτριο από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Για τους άλλους, συμπληρώματα με πιο μέτρια ποσότητα νατρίου, περίπου 200 έως 300 mg, ενδέχεται να επαρκούν για την ενυδάτωση.

«Για ιατρική ενυδάτωση και γαστρεντερικές παθήσεις, προτείνω φακελίσκους διαλύματος ενυδάτωσης από το στόμα, τους οποίους μπορείτε να προμηθευτείτε από φαρμακείο», λέει η διαιτολόγος Nicola Ludlam-Raine. «Για την άθληση, επιλέξτε προϊόντα που αναγράφουν σαφώς την ποσότητα νατρίου ανά λίτρο και το ποσοστό υδατανθράκων. Για παράδειγμα, αθλητικά ροφήματα ή τζελ που παρέχουν υδατάνθρακες και νάτριο για αγώνες μεγάλης διάρκειας».

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από τα ροφήματα ηλεκτρολυτών;

Τα άτομα με υποκείμενα νεφρικά προβλήματα αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο από την κατανάλωση αυτών των ροφημάτων. Σύμφωνα με τον οργανισμό Kidney Research UK, περίπου επτά εκατομμύρια άνθρωποι στη Βρετανία ζουν με κάποιο βαθμό χρόνιας νεφρικής νόσου, ενώ πέντε εκατομμύρια από αυτούς δεν έχουν διαγνωστεί.

Για αυτούς τους ανθρώπους, η πρόσθετη πρόσληψη νατρίου μπορεί να είναι ιδιαίτερα προβληματική. Οι νεφροί που έχουν υποστεί βλάβη δυσκολεύονται περισσότερο να απομακρύνουν από το σώμα το επιπλέον αλάτι και τα υγρά, γεγονός που μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση. Η υψηλή πίεση μπορεί με τη σειρά της να βλάψει περαιτέρω τα ευαίσθητα αιμοφόρα αγγεία των νεφρών, δημιουργώντας τον φαύλο κύκλο που περιγράφει ο καθηγητής Davies.

Ένα ρόφημα ηλεκτρολυτών 500 ml περιέχει συνήθως περίπου 320 mg νατρίου, ποσότητα υπερδιπλάσια από εκείνη που περιέχει ένα συνηθισμένο σακουλάκι πατατάκια με αλάτι. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 0,8 g αλατιού.

Στη Βρετανία, η μέση ημερήσια κατανάλωση αλατιού είναι ήδη περίπου 8,4 g, πολύ πάνω από το συνιστώμενο ανώτατο όριο των 6 g. Ένα καθημερινό ρόφημα ηλεκτρολυτών μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο την πρόσληψη. Ο καθηγητής Davies προειδοποιεί ότι ακόμη και για όσους δεν έχουν νεφρική βλάβη, η καθημερινή πρόσληψη αυτής της επιπλέον ποσότητας αλατιού μπορεί να ανεβάσει την πίεση σε επιβλαβή επίπεδα.

«Ο κίνδυνος είναι ότι η καθημερινή κατανάλωση πολλού επιπλέον νατρίου σε ένα ρόφημα μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και στη συνέχεια να βλάψει τους νεφρούς. Οι νεφροί που έχουν υποστεί βλάβη δεν απομακρύνουν το επιπλέον αλάτι το ίδιο αποτελεσματικά, οπότε η πίεση ανεβαίνει ακόμη περισσότερο και οι νεφροί υφίστανται περαιτέρω βλάβη — και ούτω καθεξής, σε έναν φαύλο κύκλο. Το χειρότερο είναι ότι οι άνθρωποι μπορεί να μην αντιληφθούν τη βλάβη μέχρι τα προβλήματα να έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά».

Για τον μέσο άνθρωπο, δεν υπάρχει λόγος να καταναλώνει ροφήματα ηλεκτρολυτών καθημερινά. «Πολλοί τα πίνουν άφθονα θεωρώντας ότι βελτιώνουν την υγεία τους», λέει ο καθηγητής Davies. «Όμως, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ωφελούν καθόλου την υγεία. Το περισσότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι, για τους περισσότερους ανθρώπους, δεν θα προκαλέσουν βλάβη, εφόσον οι νεφροί τους λειτουργούν αρκετά καλά ώστε να τα διαχειριστούν».

Αν έχετε επίμονη κόπωση, νεφρική πάθηση ή σκέφτεστε να χρησιμοποιήσετε συστηματικά συμπληρώματα ηλεκτρολυτών, συζητήστε το με τον γιατρό σας.