Διαισθητική διατροφή: Πώς να προστατεύουμε τα παιδιά από τα γλυκά χωρίς να τους τα απαγορεύουμε εντελώς

Οι γιορτές και οι κοινωνικές εκδηλώσεις χαροποιούν τα παιδιά, όμως συχνά προκαλούν στους γονείς ανησυχία για όσα θα ακολουθήσουν: τις συζητήσεις για το πόσα γλυκά μπορούν να φάνε. Η προσπάθεια να ενθαρρύνουν πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές χωρίς να στερήσουν από τα παιδιά τη χαρά των παραδόσεων μπορεί να δημιουργήσει άγχος και να αποδειχθεί αντιπαραγωγική. Ίσως υπάρχει μια απλούστερη λύση από τις συνήθως άκαρπες αντιπαραθέσεις, όπως το «δεν έχεις φάει ήδη αρκετά γλυκά».

Σύμφωνα με τις έρευνες, όταν οι γονείς δεν περιορίζουν τόσο την πρόσβαση στα γλυκά και ενθαρρύνουν τα παιδιά να αποφασίζουν περισσότερο μόνα τους για την κατανάλωσή τους, τα βοηθούν να αναγνωρίζουν τα σημάδια πείνας και κορεσμού του οργανισμού. Με τον καιρό, αυτή η προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας πιο υγιούς σχέσης με το φαγητό.

Η ηθική διάσταση των τροφίμων

Είναι σαφές ότι ορισμένα τρόφιμα έχουν μεγαλύτερη θρεπτική αξία από άλλα. Ακόμη και ένα κομμάτι κέικ καρότου δεν μπορεί να προσφέρει τις βιταμίνες και τα μέταλλα που περιέχει μια μεγάλη σαλάτα λαχανικών. Γι’ αυτό, συχνά οι άνθρωποι χωρίζουν τα τρόφιμα σε «καλά» και «κακά».

Ο διαχωρισμός των τροφίμων σε δύο αντίθετες ομάδες επηρεάζει τόσο τις αγορές μας στο σούπερ μάρκετ όσο και τον γενικότερο τρόπο με τον οποίο συζητάμε για τη διατροφή. Οι χαρακτηρισμοί «καλό» και «κακό» έχουν, όμως, ηθικό περιεχόμενο. Αν τους χρησιμοποιούμε συστηματικά για το φαγητό, είναι πιθανό να περιπλέξουμε τη σχέση μας μαζί του. Αντί να το βλέπουμε ως πηγή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών, μπορεί να κρίνουμε τις διατροφικές επιλογές μας ως αιτία υπερηφάνειας ή ενοχής.

Όταν κάποιος αναρωτιέται συνεχώς αν ένα τρόφιμο είναι καλό ή κακό για την υγεία ή τη διατροφή του, η απόφασή του μπορεί να απομακρυνθεί από την απόλαυση. Αντίθετα, ενδέχεται να εξαρτάται περισσότερο από τη θέλησή του να επιλέξει το «σωστό» προϊόν στο σούπερ μάρκετ ή στο γεύμα. Η ενοχή ή η ντροπή που συνοδεύει αυτή την αξιολόγηση μπορεί να επηρεάσει τόσο τα τρόφιμα που είναι διαθέσιμα χωρίς περιορισμούς στο σπίτι όσο και όσα δεν επιτρέπεται να καταναλώνονται ελεύθερα.

Πώς οι περιορισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε υπερκατανάλωση

Ο διατροφικός περιορισμός συχνά εκλαμβάνεται ως τιμωρία. Οι γονείς και οι φροντιστές, ωστόσο, μπορεί να περιορίζουν κάποια τρόφιμα απλώς για να μειώσουν τη ζάχαρη και να προσθέσουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά στη διατροφή των παιδιών.

Ωστόσο, η απαγόρευση συγκεκριμένων τροφίμων μπορεί να κάνει τα παιδιά να προσκολληθούν έντονα σε αυτά. Ίσως σκέφτονται διαρκώς ότι όσα οι ενήλικες αποκαλούν συχνά «κακά» τρόφιμα είναι και εκείνα που έχουν την πιο ευχάριστη γεύση. Έτσι, ακόμη κι ένας απλός κανόνας για τα γλυκά μπορεί να διαμορφώνει τη σχέση ενός παιδιού με το φαγητό για πολύ καιρό μετά το τέλος των λιχουδιών.

Συνήθως, οι γονείς ακολουθούν δύο διαφορετικούς τρόπους για να περιορίσουν τη διατροφή των παιδιών.

Στην περίπτωση των άμεσων διατροφικών περιορισμών, τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι οι γονείς ή οι κηδεμόνες τους ελέγχουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένα τρόφιμα. Μπορεί να το καταλαβαίνουν επειδή τα τρόφιμα βρίσκονται σε σημείο όπου δεν τα φτάνουν ή επειδή τους λένε ξεκάθαρα ότι απαγορεύεται να τα φάνε. Για παράδειγμα, γνωρίζουν ότι υπάρχουν γλυκά στο σπίτι, αλλά εκείνα φυλάσσονται σε ντουλάπια της κουζίνας.

Από την άλλη πλευρά, όσοι εφαρμόζουν έμμεσους περιορισμούς μπορεί να αποφεύγουν εντελώς την αγορά γλυκών, είτε πρόκειται για συσκευασμένα προϊόντα είτε για γλυκά από ζαχαροπλαστείο, με στόχο να ενθαρρύνουν πιο ισορροπημένες διατροφικές επιλογές.

Μελέτες υποδεικνύουν ότι οι αυστηροί και εμφανείς περιορισμοί στη διατροφή ενδέχεται, χωρίς αυτό να επιδιώκεται, να κάνουν τα παιδιά να ενδιαφέρονται περισσότερο για όσα τρόφιμα τούς απαγορεύονται. Η αυξημένη αυτή ενασχόληση μπορεί να δυσχεράνει την αναγνώριση του κορεσμού, όταν αποκτήσουν τελικά πρόσβαση σε αυτά. Αν τα γλυκά βρίσκονται κατά κανόνα σε σημεία που δεν μπορούν να προσεγγίσουν, όταν τους επιτραπεί να τα φάνε μπορεί να μπουν στον πειρασμό να καταναλώσουν πολύ περισσότερα από λίγα κομμάτια. Ενδέχεται, μάλιστα, να μη δώσουν καθόλου σημασία στα σήματα του σώματός τους ότι έχουν χορτάσει.

Διαισθητική διατροφή: πώς εφαρμόζεται στα παιδιά

Στα οικογενειακά γεύματα, η ουδέτερη συζήτηση για το φαγητό και η ενθάρρυνση των παιδιών να ακολουθούν τα δικά τους σήματα πείνας και κορεσμού μπορούν να τα βοηθήσουν να εμπιστεύονται το σώμα τους. Παράλληλα, ενισχύονται η επικοινωνία και οι δεσμοί ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας γύρω από το τραπέζι. Αντί να τα πιέζουμε να φάνε όλο το φαγητό τους, μπορούμε να τα στρέψουμε στην απόλαυση των γεύσεων και των αισθήσεων που προσφέρει κάθε μπουκιά.

Η διαισθητική διατροφή (intuitive eating) βασίζεται, μεταξύ άλλων, στην κατανάλωση τροφής με οδηγό τα εσωτερικά σήματα του οργανισμού. Επιδιώκει να καλλιεργήσει την εμπιστοσύνη στο σώμα, ώστε να αντιλαμβάνεται κανείς πότε χρειάζεται να ξεκινήσει να τρώει και πότε να σταματήσει. Η ίδια προσέγγιση μπορεί να ωφελήσει και τα παιδιά, εφόσον προσαρμοστεί κατάλληλα στην ηλικία τους.

Μια απλή, τεκμηριωμένη επιστημονικά μέθοδος για τη διατροφή των παιδιών είναι το μοντέλο «Κατανομής Ευθύνης στη Διατροφή». Έχει σχεδιαστεί ώστε να περιορίζει τις αντιπαραθέσεις για την εξουσία ανάμεσα στα παιδιά και τους φροντιστές τους κατά τη διάρκεια του γεύματος.

Τη μέθοδο δημιούργησε ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Ellyn Satter Institute, που έχει ως αντικείμενο τη βελτίωση της σχέσης των ανθρώπων με το φαγητό. Επιδίωξή της είναι να προσαρμόσει τις αρχές της διαισθητικής διατροφής στις ανάγκες των παιδιών.

Με βάση το μοντέλο, οι γονείς καθορίζουν το πότε θα γίνει το γεύμα και ποια τρόφιμα θα προσφερθούν. Τα παιδιά, από την πλευρά τους, επιλέγουν τι και πόσο θα φάνε από όσα βρίσκονται στο πιάτο τους. Σκοπός είναι να μάθουν να ανταποκρίνονται στα εσωτερικά σήματα του οργανισμού τους, χωρίς να πιέζονται να φάνε συγκεκριμένες τροφές.

Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, τα γλυκά μπορούν να εντάσσονται στο συνηθισμένο πρόγραμμα διατροφής. Όταν τα παιδιά έρχονται τακτικά σε επαφή με διαφορετικά τρόφιμα, μαζί και με γλυκές λιχουδιές σε καθημερινές περιστάσεις και όχι μόνο σε γιορτές ή εκδηλώσεις, κανένα δεν ξεχωρίζει ως καλύτερο ή χειρότερο. Όλα αντιμετωπίζονται απλώς ως φαγητό.

Έτσι, η συζήτηση μπορεί να επικεντρωθεί στο πώς επιδρούν τα τρόφιμα στον οργανισμό. Για παράδειγμα, τα γλυκά προσφέρουν ενέργεια για να τρέχουμε γρήγορα, κάποια τρόφιμα υποστηρίζουν την ανάπτυξη των μυών και άλλα συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας των ματιών.

Πώς τα παιδιά αναπτύσσουν υγιέστερη σχέση με το φαγητό

Όταν περιγράφουμε συστηματικά τα τρόφιμα με ουδέτερο τρόπο και προσφέρουμε στα παιδιά ποικιλία επιλογών, μπορεί να μειωθεί η ξεχωριστή έλξη που έχουν τα γλυκά για τον ουρανίσκο τους. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι η τούρτα γενεθλίων, τα ντόνατς ή τα ζαχαρωτά δεν θα εξακολουθήσουν να τους αρέσουν. Τα παιδιά, απλώς, μπορούν να γνωρίζουν ότι θα έχουν ξανά την ευκαιρία να απολαύσουν τις αγαπημένες τους λιχουδιές, χωρίς την επιπλέον παρόρμηση να φάνε υπερβολική ποσότητα.

Αν θέλετε να διερευνήσετε πώς οι αρχές της διαισθητικής διατροφής μπορούν να επηρεάσουν τη σχέση του παιδιού σας ή τη δική σας με το φαγητό, μπορείτε να εφαρμόσετε στο σπίτι μερικές από τις πρακτικές που ακολουθούν:

• Βάλτε τα παιδιά στον σχεδιασμό των γευμάτων και στα ψώνια: Ζητήστε από τα παιδιά να διαλέξουν μια λιχουδιά για να συνοδεύσει κάποια γεύματα μέσα στην εβδομάδα και προσφέρετέ την μαζί με τα υπόλοιπα τρόφιμα. Όταν όλα βρίσκονται ταυτόχρονα στο πιάτο, αντί το γλυκό να εμφανίζεται μόνο στο τέλος, γίνεται σαφές ότι κανένα τρόφιμο δεν χρειάζεται να λειτουργεί ως επιβράβευση για την κατανάλωση κάποιου άλλου. Εξάλλου, κάθε τροφή συμβάλλει διαφορετικά στη θρέψη του οργανισμού.
• Μην κάνετε σχόλια για τις διατροφικές επιλογές των παιδιών: Ίσως θελήσετε να επαινέσετε το παιδί σας επειδή δοκίμασε λίγο μπρόκολο, έπειτα από εβδομάδες ενθάρρυνσης. Όμως, η επιβράβευση για την επιλογή ορισμένων τροφίμων αντί άλλων μπορεί να διαμορφώσει μια κατάταξη ανάμεσά τους. Τα παιδιά ενδέχεται έτσι να θεωρήσουν ότι το φαγητό είναι τρόπος να κερδίζουν ανταμοιβές και όχι μέσο θρέψης του σώματος.
• Εξετάστε τη δική σας σχέση με το φαγητό: Ανταποκρίνεστε στην πείνα και σταματάτε όταν χορτάσετε; Χρησιμοποιείτε τον περιορισμό των διατροφικών επιθυμιών ως τιμωρία ή δυσκολεύεστε να συγκρατηθείτε όταν τρώτε μια αγαπημένη σας λιχουδιά; Τα παιδιά παρακολουθούν τη στάση των ενηλίκων και συχνά οι διατροφικές συνήθειές σας τούς δίνουν πιο ισχυρά μηνύματα από όσα λέτε.
• Εξετάστε το ενδεχόμενο να αφήσετε τα παιδιά να φάνε γλυκά ελεύθερα για μία ημέρα: Αν αναφέρουν ότι τους πονάει η κοιλιά, μιλήστε μαζί τους για το πώς μπορεί να αντιδρά το σώμα τους όταν τρώνε πολλά γλυκά, αποφεύγοντας τα επικριτικά σχόλια.

Έχει παρατηρηθεί ότι τις επόμενες ημέρες το ενδιαφέρον των παιδιών για τα γλυκά υποχωρεί αισθητά, ενώ εξακολουθούμε να τους προσφέρουμε ένα ή δύο κομμάτια μαζί με τα γεύματα. Στο τέλος, είναι πολύ πιθανό τα γλυκά που θα απομείνουν να πεταχτούν.