Τεχνητά γλυκαντικά: Μελέτη τα συνδέει με ταχύτερη γνωστική έκπτωση

Για πολλά χρόνια, τα τρόφιμα «χωρίς ζάχαρη» αντιμετωπίζονταν ως ασφαλής επιλογή από όσους επιδίωκαν να περιορίσουν τις θερμίδες ή να διαχειριστούν τον διαβήτη. Το σκεπτικό ήταν απλό: λιγότερη ζάχαρη σήμαινε λιγότερες θερμίδες και μικρότερο κίνδυνο. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν και μια λιγότερο αναμενόμενη διάσταση: τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις αυτών των ουσιών στον εγκέφαλο. Μια μεγάλη μελέτη οκταετούς διάρκειας από τη Βραζιλία, η οποία δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Neurology της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, προσθέτει νέα δεδομένα στη συζήτηση. Τα ευρήματά της είναι αρκετά ανησυχητικά ώστε να τροφοδοτήσουν σοβαρό προβληματισμό.

Χρονολογία: Πόσο πρόσφατη είναι η μελέτη;

Δεν πρόκειται ούτε για μελέτη που δημοσιεύτηκε μόλις χθες ούτε για παλιά έρευνα. Τα αρχικά αποτελέσματα αναρτήθηκαν online τον Σεπτέμβριο του 2025, ενώ η έντυπη δημοσίευση ακολούθησε τον Οκτώβριο του 2025, στο τεύχος 105 του Neurology. Η ολοκληρωμένη παρουσίαση, με το σύνολο των δεδομένων και των αναλύσεων, δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2026 και αντιστοιχεί στο τεύχος της 25ης Αυγούστου 2026, τόμος 107, τεύχος 4. Επομένως, υπήρχε μια πρώτη εικόνα για την επιστημονική κοινότητα ήδη από το 2025, ενώ η πλήρης τεκμηρίωση έγινε διαθέσιμη το 2026. Είναι, συνεπώς, μια πρόσφατη μελέτη, της οποίας τα ευρήματα εξακολουθούν να αναλύονται και να συζητούνται.

Με επικεφαλής την Claudia Kimie Suemoto του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε για περίπου οκτώ χρόνια 12.772 ενήλικες, με μέση ηλικία τα 52 έτη. Είναι η μεγαλύτερη σε αριθμό συμμετεχόντων και διάρκεια μελέτη που έχει διερευνήσει τη σχέση γλυκαντικών και γνωστικής λειτουργίας. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ερωτηματολόγια για τις διατροφικές τους συνήθειες και επαναλάμβαναν γνωστικές δοκιμασίες, οι οποίες αξιολογούσαν τη μνήμη, τη γλωσσική ικανότητα και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκαν επτά ευρέως χρησιμοποιούμενες γλυκαντικές ουσίες: ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη, ξυλιτόλη, σορβιτόλη και ταγατόζη. Η ημερήσια κατανάλωση χρησιμοποιήθηκε για τον διαχωρισμό των συμμετεχόντων σε τρεις ομάδες. Η χαμηλότερη πρόσληψη ήταν κατά μέσο όρο 20 mg/ημέρα, ενώ η υψηλότερη έφτανε τα 191 mg/ημέρα — ποσότητα περίπου αντίστοιχη με ένα κουτάκι αναψυκτικού διαίτης την ημέρα.

Ευρήματα: 62% ταχύτερη έκπτωση και 1,6 επιπλέον χρόνια γνωστικής γήρανσης

Η διαφορά που καταγράφηκε ήταν αξιοσημείωτη: όσοι ανήκαν στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση γλυκαντικών παρουσίασαν 62% ταχύτερη υποχώρηση της συνολικής γνωστικής επίδοσης, σε σύγκριση με την ομάδα που κατανάλωνε τις μικρότερες ποσότητες. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι αυτό ισοδυναμεί με περίπου 1,6 επιπλέον χρόνια γνωστικής γήρανσης μέσα στην οκταετία. Ταχύτερη έκπτωση παρατηρήθηκε και στην ομάδα με μέτρια πρόσληψη: ήταν 35% ταχύτερη, δηλαδή αντιστοιχούσε σε περίπου 1,3 επιπλέον χρόνια σε σχέση με την ομάδα χαμηλής κατανάλωσης.

Η Suemoto περιέγραψε τη σημασία της διαφοράς ως εξής: «Μια 62% ταχύτερη έκπτωση σημαίνει ότι οι άνθρωποι στην υψηλότερη ομάδα κατανάλωσης γλυκαντικών βίωσαν γνωστική γήρανση με πολύ ταχύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο». Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Ενώ η μελέτη μας δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα, αυτό το μέγεθος συσχέτισης εγείρει ανησυχία ότι η συχνή κατανάλωση γλυκαντικών δεν είναι μια ακίνδυνη συνήθεια»

Έξι από τις επτά γλυκαντικές ουσίες

Στην ανάλυση των ουσιών μεμονωμένα, οι ερευνητές εντόπισαν σύνδεση ανάμεσα σε έξι από τις επτά — την ασπαρτάμη, τη σακχαρίνη, την ακεσουλφάμη-Κ, την ερυθριτόλη, τη σορβιτόλη και την ξυλιτόλη — και την ταχύτερη γνωστική έκπτωση, με τη μνήμη να φαίνεται ιδιαίτερα επηρεασμένη. Μόνο για την ταγατόζη δεν διαπιστώθηκε ανάλογη συσχέτιση. Οι ερευνητές διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι αυτό δεν αποδεικνύει πως η ταγατόζη είναι ασφαλής ή προστατευτική· τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν για ασφαλές συμπέρασμα.

Η Suemoto ανέφερε ως ένα από τα πιο απρόσμενα ευρήματα ότι η συσχέτιση ήταν στατιστικά σημαντική μόνο σε άτομα κάτω των 60 ετών. «Περίμενα η συσχέτιση να είναι πιο εμφανής σε ηλικιωμένους, καθώς έχουν υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αντίθετα, τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι η έκθεση στα γλυκαντικά στη μέση ηλικία μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής, κάτι που είναι σημαντικό γιατί η μέση ηλικία είναι μια κρίσιμη περίοδος για τη διαμόρφωση της πορείας της υγείας του εγκεφάλου»

Πιθανοί μηχανισμοί: Γιατί μπορεί να συμβαίνει;

Επειδή πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, δεν τεκμηριώνεται σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Παρ’ όλα αυτά, ερευνητές και άλλοι επιστήμονες έχουν περιγράψει πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς που ενδέχεται να σχετίζονται με το εύρημα. Μία πιθανή εξήγηση είναι η νευροφλεγμονή, η οποία μπορεί να προκληθεί από τοξικούς μεταβολίτες των γλυκαντικών. Άλλος μηχανισμός αφορά τη διαταραχή του μικροβιώματος του εντέρου και την πιθανή επίδρασή της στον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, με ενδεχόμενη φλεγμονή και δυσλειτουργία του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Εξετάζεται επίσης η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία των μικροαγγείων, που θα μπορούσε να μεταβάλει την αιμάτωση του εγκεφάλου. Ο νευρολόγος David Perlmutter έχει υποστηρίξει πως τα τεχνητά γλυκαντικά ενδέχεται να μεταβάλλουν τη σύνθεση του μικροβιώματος και να ενεργοποιούν τα μικρογλοιακά κύτταρα στον εγκέφαλο, αυξάνοντας τον κίνδυνο νευροεκφυλιστικών ασθενειών.

Οι περιορισμοί της μελέτης και η ανάγκη για προσεκτικά συμπεράσματα

Παρότι η συσχέτιση που καταγράφηκε είναι σημαντική, οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για επιφύλαξη. Ο σχεδιασμός της μελέτης ήταν παρατηρητικός και, συνεπώς, δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Παράλληλα, τα δεδομένα για τη διατροφή προήλθαν από ερωτηματολόγια και τις αναφορές των συμμετεχόντων, κάτι που ενδέχεται να περιορίζει την ακρίβειά τους. Η Suemoto αναγνώρισε επίσης ότι «η μελέτη μας ήταν παρατηρητική και δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα». Ο Kamal Wagle, γηρίατρος στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Hackensack, που δεν έλαβε μέρος στην έρευνα, σχολίασε: «Ενώ το εύρημα ότι η υψηλή κατανάλωση συνδέεται με ταχύτερη έκπτωση είναι προκλητικό, είναι κρίσιμο να τονιστεί αμέσως αυτό που επεσήμαναν οι ίδιοι οι ερευνητές. Αυτή η μελέτη δείχνει μια σύνδεση, όχι μια αιτία. Δεν αποδεικνύει ότι τα γλυκαντικά ευθύνονται για τη γνωστική έκπτωση».

Το Calorie Control Council, διεθνής φορέας εκπροσώπησης της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών χαμηλών θερμίδων, επισήμανε πως η μελέτη «έχει αξιοσημείωτους περιορισμούς, συμπεριλαμβανομένης της εξάρτησης από αυτοαναφερόμενα διατροφικά δεδομένα που συλλέχθηκαν μόνο στην αρχή» και ότι «ενώ οι συγγραφείς παραδέχονται ότι δεν βρήκαν αιτιώδη στοιχεία, κινδυνεύει να παραπλανήσει τα εκατομμύρια ατόμων με διαβήτη που βασίζονται σε γλυκαντικά χαμηλών θερμίδων όπως συνιστά η Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία».

Η προσωπική αλλαγή της ερευνήτριας και οι δύο δηλώσεις της

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσωπική στάση της επικεφαλής της έρευνας απέναντι στα ευρήματα. Η Suemoto δεν έμεινε μόνο στην παρουσίασή τους σε επιστημονικό επίπεδο: τροποποίησε τις συνήθειές της και άρχισε να δίνει αντίστοιχες συμβουλές στους ασθενείς της.

Μιλώντας στο Science Illustrated τον Σεπτέμβριο του 2025, δήλωσε: «Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά. Κάποτε μου άρεσε πολύ η κόλα χωρίς ζάχαρη και χρησιμοποιούσα τεχνητά γλυκαντικά στον καφέ μου, αλλά τώρα τα αποφεύγω». Τον Νοέμβριο του 2025, σε συνέντευξή της στο Neurology Today, εξήγησε αναλυτικότερα την αλλαγή: «Κάθε μέρα έβαζα γλυκαντικά στον καφέ μου και έπινα πολλή διαιτητική κόλα. Μετά από εκείνη την προηγούμενη μελέτη, δεν βάζω πια γλυκαντικά στον καφέ μου. Συνήθιζα να πίνω διαιτητικά αναψυκτικά τακτικά, αλλά τώρα επιλέγω νερό ή ανθρακούχο νερό». Η Suemoto ανέφερε ακόμη ότι συμβουλεύει και τους ασθενείς της να αποφεύγουν τα γλυκαντικά, με γνώμονα τα αποτελέσματα. Η λεπτομέρεια αυτή έχει ενδιαφέρον, καθώς δείχνει πως η επιστήμονας θεωρεί ότι τα ευρήματα έχουν πρακτική σημασία και δεν αποτελούν μόνο αντικείμενο ακαδημαϊκής μελέτης.

Η προσωπική επιλογή της Suemoto δείχνει ότι η ερευνήτρια έλαβε σοβαρά υπόψη τα ευρήματα και άλλαξε τις συνήθειές της, γεγονός που ενισχύει την αξιοπιστία της έρευνας. Χρειάζεται, ωστόσο, να υπογραμμιστεί ότι η μελέτη παραμένει παρατηρητική και δεν τεκμηριώνει αιτιότητα. Η ίδια η Suemoto έχει πει ότι «η μελέτη μας ήταν παρατηρητική και δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα». Έτσι, η απόφασή της αντανακλά μια προσωπική εκτίμηση κινδύνου στηριγμένη στα διαθέσιμα δεδομένα, όχι οριστική επιστημονική απόδειξη.

Ζάχαρη και τεχνητά γλυκαντικά: ποια επιλογή είναι προτιμότερη;

Πολλοί αναρωτιούνται αν τα συγκεκριμένα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η ζάχαρη αποτελεί καλύτερη λύση. Δεν προκύπτει αναγκαστικά τέτοιο συμπέρασμα. Η μελέτη δεν συνέκρινε τις επιδράσεις της ζάχαρης με αυτές των υποκατάστατων, άρα δεν απαντά ποια επιλογή είναι καλύτερη για κάθε άτομο. Όπως διευκρίνισε η Suemoto: «Ο στόχος μας ήταν να εξετάσουμε την κατανάλωση γλυκαντικών χαμηλών θερμίδων σε σχέση με τη γνωστική έκπτωση, όχι να συγκρίνουμε τα γλυκαντικά με τη ζάχαρη». Η υπερκατανάλωση ζάχαρης συνδέεται με δικούς της τεκμηριωμένους κινδύνους, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, επομένως δεν είναι μια «ασφαλής» εναλλακτική.

Πρακτικά βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε

Αν η κατανάλωση γλυκαντικών σάς προκαλεί ανησυχία, οι ειδικοί προτείνουν ορισμένα εφαρμόσιμα μέτρα. Η διαιτολόγος Monique Richard προτείνει να κάνετε έναν «έλεγχο γλυκαντικών» (sweetener audit): καταγράψτε για μία εβδομάδα την ημερήσια πρόσληψή σας και ελέγξτε τις ετικέτες των τροφίμων που καταναλώνετε συχνά για ασπαρτάμη, σουкраλόζη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη και ξυλιτόλη. Σε διάστημα δύο έως τεσσάρων εβδομάδων μπορείτε έπειτα να περιορίσετε σταδιακά την ποσότητα κατά 25% ή 50%, αντικαθιστώντας τα προϊόντα με νερό, άγλυκο τσάι, ανθρακούχο νερό με φρούτα ή βότανα. Η Richard εισηγείται επίσης να επανεκπαιδεύσετε τους γευστικούς σας κάλυκες, ελέγχοντας πόσο γλυκό σάς φαίνεται ένα μήλο, και να ενισχύετε τη γεύση χωρίς ζάχαρη με βανίλια, κανέλα, κακάο, ξύσμα εσπεριδοειδών, τζίντζερ ή μέντα.

Η Suemoto διατυπώνει πιο κατηγορηματικά τη θέση της. «Ενώ χρειάζεται περισσότερη έρευνα πριν από σταθερές συστάσεις, θα ήταν λογικό για τους ανθρώπους να μειώσουν την πρόσληψή τους όσο το δυνατόν περισσότερο, ιδανικά αποφεύγοντας εντελώς αυτά τα προϊόντα».

Η μελέτη της Suemoto και των συνεργατών της δεν είναι η πρώτη που συνδέει την κατανάλωση γλυκαντικών με προβλήματα υγείας, είναι όμως η μεγαλύτερη και μακροχρόνια έρευνα που εξετάζει τη γνωστική λειτουργία. Τα ευρήματα δεν αποτελούν λόγο για πανικό ούτε σημαίνουν ότι πρέπει να αδειάσετε το σπίτι σας από όλα τα προϊόντα «χωρίς ζάχαρη». Δείχνουν, ωστόσο, πως η ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηρίσει ένα προϊόν συνολικά πιο υγιεινό. Η ισορροπημένη διατροφή, ο έλεγχος των ετικετών και οι προσεκτικές επιλογές τροφίμων εξακολουθούν να είναι οι ασφαλέστεροι οδηγοί, χωρίς υπερβολές ή βιαστικά συμπεράσματα. Παράλληλα, η απόφαση της ίδιας της ερευνήτριας να αλλάξει τις συνήθειές της υπενθυμίζει ότι αξίζει τουλάχιστον να εξετάζουμε προσεκτικά τα δεδομένα όταν είναι αρκετά ώστε να αλλάξουν τη συμπεριφορά του ερευνητή.

Βιβλιογραφία

Στο Neurology, 25 Αυγούστου 2026, τόμος 107, τεύχος 4, άρθρο e218380. Gonçalves NG, Martinez-Steele E, Lotufo PA, Bensenor I, Goulart AC, Barreto SM, Giatti L, de Faria CP, Molina MDCB, Caramelli P, Marchioni DM, Suemoto CK. Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline: An 8-Year Prospective Study. Διαδικτυακή δημοσίευση: 30 Ιουλίου 2026. PMID: 42531540. DOI: 10.1212/WNL.0000000000218380. Καταχώριση στο PubMed

Gonçalves NG, Martinez-Steele E, Lotufo PA, et al. Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline: An 8-Year Prospective Study. Neurology, 2025, τόμος 105, τεύχος 7, άρθρο e214023. DOI: 10.1212/wnl.0000000000214023. Καταχώριση στο Neurology

Science Illustrated. Άρθρο για την πιθανή σχέση ενός συγκεκριμένου τροφίμου με την επιταχυνόμενη γήρανση και την επιλογή μιας γιατρού-ερευνήτριας να το αποκλείσει από την καθημερινότητά της. Δημοσιεύθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2025. Διαβάστε στο Science Illustrated

Neurology Today. Οι γλυκαντικές ουσίες με λίγες ή μηδενικές θερμίδες ενδέχεται να αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για τη γνωστική υγεία. Δημοσίευση: 20 Νοεμβρίου 2025. Διαβάστε στο Neurology Today

Medical News Today. Μελέτη συνδέει έξι συνηθισμένα υποκατάστατα ζάχαρης με 62% ταχύτερη έκπτωση της μνήμης. Έτος δημοσίευσης: 2026. Διαβάστε στο Medical News Today

AAN. Όχι και τόσο γλυκά: ορισμένα υποκατάστατα ζάχαρης συνδέονται με ταχύτερη γνωστική έκπτωση. 3 Σεπτεμβρίου 2025. https://www.aan.com

Medscape. Τα υποκατάστατα ζάχαρης δεν είναι τόσο ευεργετικά για την υγεία του εγκεφάλου. 4 Σεπτεμβρίου 2025. https://www.medscape.com

Newsweek. Δημοφιλή υποκατάστατα ζάχαρης συνδέονται με ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου. 20 Ιουλίου 2026. https://www.newsweek.com