Το Αλτσχάιμερ βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας επιστημονικής προσέγγισης που επιχειρεί να επιδιορθώσει το DNA και να περιορίσει τη φλεγμονή. Το πειραματικό φάρμακο έχει ολοκληρώσει τις πρώτες δοκιμές ασφάλειας σε ανθρώπους.
Τι αλλαγές υφίσταται το DNA στα κύτταρα του εγκεφάλου
Στο Αλτσχάιμερ, σοβαρές βλάβες ενδέχεται να πλήττουν τα εγκεφαλικά κύτταρα αρκετά πριν εκδηλωθούν τα προχωρημένα συμπτώματα. Αναζητώντας τρόπους παρέμβασης σε αυτές τις πρώιμες μεταβολές, οι επιστήμονες μελετούν ένα φάρμακο που έδωσε ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε ποντίκια και ενδέχεται να προσφέρει μια νέα κατεύθυνση για μελλοντικές θεραπείες.
Η νόσος Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται από σταδιακή απώλεια νευρώνων. Πριν, όμως, καταστραφούν, τα κύτταρα είναι πιθανό να έχουν υποστεί σοβαρές μοριακές βλάβες.
Μεταξύ αυτών των βλαβών είναι οι θραύσεις διπλής αλυσίδας του DNA, στις οποίες κόβονται και οι δύο αλυσίδες που περιέχουν τις γενετικές πληροφορίες.
Προηγούμενη έρευνα στο Nature Communications είχε επίσης υπογραμμίσει τη σημασία του ζητήματος. Σε εγκεφάλους ανθρώπων με Αλτσχάιμερ, οι ερευνητές εντόπισαν χαμηλότερα επίπεδα της BRCA1, μιας πρωτεΐνης που συμβάλλει στην επιδιόρθωση του DNA. Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν σύνδεση ανάμεσα στη μειωμένη BRCA1 και σε δυσκολίες στη μάθηση και τη μνήμη.
Η εγκεφαλική φλεγμονή και η σύνδεσή της με το Αλτσχάιμερ
Σημαντικό ρόλο μπορεί να έχει και η νευροφλεγμονή, η οποία ενδέχεται να εμφανιστεί ήδη στα αρχικά στάδια της νόσου.
Στην ανοσολογική προστασία του εγκεφάλου συμμετέχουν τα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες προστατεύουν τους νευρώνες. Αν, όμως, η λειτουργία τους διαταραχθεί, είναι δυνατό να συντηρούν επιβλαβείς φλεγμονώδεις αντιδράσεις.
Ανασκόπηση στο Signal Transduction and Targeted Therapy εξετάζει τον σύνθετο ρόλο των μικρογλοιακών κυττάρων στη νευροεκφύλιση και τα παρουσιάζει ως πιθανούς στόχους για θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Το βίντεο από το Osmosis from Elsevier παρουσιάζει τους μηχανισμούς της νόσου Αλτσχάιμερ, με έμφαση στις εξωκυττάριες πλάκες βήτα-αμυλοειδούς και στα ενδοκυττάρια νευροϊνιδικά πλέγματα (tau). Εξετάζει ακόμη τα αίτια, τις διαφορές ανάμεσα στην οικογενή και τη σποραδική μορφή, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται τα συμπτώματα της άνοιας στους ασθενείς:
Το πειραματικό σκεύασμα και οι δύο στόχοι του
Η έρευνα του King’s College London εξετάζει το KCL-286, ένα φάρμακο που είχε αναπτυχθεί αρχικά για την αντιμετώπιση τραυματισμών του νωτιαίου μυελού.
Σε ποντίκια με χαρακτηριστικά του Αλτσχάιμερ, η χορήγηση του φαρμάκου συσχετίστηκε με λιγότερες βλάβες στο DNA και χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων δεικτών νευροφλεγμονής, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο FEBS Open Bio.
Οι επιστήμονες κατέγραψαν ακόμη ενίσχυση των μηχανισμών επιδιόρθωσης του DNA, εν μέρει με τη συμμετοχή της BRCA1. Παράλληλα, παρατηρήθηκαν αλλαγές στη μορφολογία τόσο των μικρογλοιακών κυττάρων όσο και των αστροκυττάρων.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το KCL-286 όχι μόνο στοχεύει στις βλάβες του DNA, αλλά μειώνει επίσης τη φλεγμονή, δύο διεργασίες που εμφανίζονται πολύ νωρίς κατά την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Αυτό αναδεικνύει τις δυνατότητές του ως θεραπείας που τροποποιεί την πορεία της νόσου, αντί να αντιμετωπίζει απλώς τα συμπτώματα», δήλωσε η Dr. Maria Goncalves, η οποία είναι υπεύθυνη για το πρόγραμμα ανάπτυξης του φαρμάκου.
Η σχέση της βιταμίνης Α με τη νέα θεραπευτική προσέγγιση
Μέσω του KCL-286 ενεργοποιείται ο υποδοχέας βήτα του ρετινοϊκού οξέος, ο οποίος ανήκει σε βιολογική οδό συνδεδεμένη με τη βιταμίνη Α.
Στις λειτουργίες του ρετινοϊκού οξέος περιλαμβάνονται η ρύθμιση γονιδίων και άλλες διεργασίες που είναι αναγκαίες για τη λειτουργία των κυττάρων.
Παλαιότερες έρευνες είχαν συσχετίσει διαταραχές στη συγκεκριμένη οδό με συσσώρευση β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο πειραματόζωων.
Η σύνδεση αυτή δεν σημαίνει πως η βιταμίνη Α μπορεί να αντιμετωπίσει το Αλτσχάιμερ. Το KCL-286 δρα σε έναν συγκεκριμένο μοριακό στόχο, ενώ δεν είναι ακόμη γνωστό πόσο αποτελεσματικό είναι στους ανθρώπους.
Τα ευρήματα των πειραμάτων και η σημασία τους
Τα αποτελέσματα ξεχωρίζουν, καθώς το φάρμακο φαίνεται να δρα σε περισσότερες από μία διεργασίες που σχετίζονται με τη νευροεκφύλιση.
Στα κύρια ευρήματα της μελέτης περιλαμβάνονται:
- Επιδιόρθωση DNA: Ενίσχυση των διαδικασιών αποκατάστασης των θραύσεων διπλής αλυσίδας.
- Περιορισμός της φλεγμονής: Μείωση συγκεκριμένων ενδείξεων παθολογικής ενεργοποίησης των γλοιακών κυττάρων.
- Στόχευση πολλών μηχανισμών: Επίδραση σε περισσότερες κυτταρικές οδούς που σχετίζονται με τη νόσο.
- Προγενέστερη αξιολόγηση ασφάλειας: Έχουν ολοκληρωθεί κλινικές δοκιμές Φάσης 1 για διαφορετική θεραπευτική χρήση.
Ο καθηγητής Jonathan Corcoran έδωσε την ακόλουθη εξήγηση:
«Οι θραύσεις διπλής αλυσίδας του DNA μοιάζουν με ένα σχοινί που κόβεται εντελώς στα δύο, αντί απλώς να ξεφτίζει στις άκρες. Διαπιστώσαμε ότι το KCL-286 προάγει την επιδιόρθωση αυτών των θραύσεων, επιτρέποντάς μας να στοχεύσουμε σε ένα βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ».
Πώς μπορεί το φάρμακο να περάσει νωρίτερα σε νέες κλινικές δοκιμές
Ένα ακόμη πλεονέκτημα του KCL-286 είναι ότι μπορεί να λαμβάνεται από το στόμα. Επιπλέον, έχει ήδη υποβληθεί σε αρχική αξιολόγηση της ασφάλειας και της ανεκτικότητάς του σε ανθρώπους.
Ο καθηγητής Corcoran σχολίασε: «Το KCL-286 είναι ένα μικρό μόριο πρώτης κατηγορίας, το οποίο μπορεί να χορηγηθεί από το στόμα και έχει ήδη ολοκληρώσει επιτυχώς τις κλινικές δοκιμές Φάσης 1 για την ασφάλεια και την ανεκτικότητά του σε ανθρώπους. Αυτό θα μειώσει δραστικά το παραδοσιακό χρονοδιάγραμμα πολλών ετών που απαιτείται για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων»
Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι έχει προηγηθεί αξιολόγηση για την ασφάλεια δεν τεκμηριώνει πως το φάρμακο είναι αποτελεσματικό ή κατάλληλο για άτομα με Αλτσχάιμερ.
Το βασικό ζητούμενο είναι αν μπορεί να διαφυλάξει τη μνήμη
Το επόμενο βήμα είναι να φανεί αν οι μοριακές βελτιώσεις θα οδηγήσουν σε ουσιαστικό όφελος για τους ασθενείς.
Η μείωση της φλεγμονής ή των βλαβών στο DNA δεν σημαίνει από μόνη της ότι θα υπάρξει καλύτερη μνήμη ή επιβράδυνση της άνοιας.
Χρειάζονται κλινικές δοκιμές για να αξιολογηθούν η αποτελεσματικότητα, η σωστή δοσολογία και η ασφάλεια σε βάθος χρόνου.
Η Natasha Hill, μία από τις πρώτες συγγραφείς της μελέτης, επισήμανε:
«Για να αναπτύξουμε μια αποτελεσματική θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ, πρέπει να αντιμετωπίσουμε πολλαπλές πτυχές της νόσου. Το KCL-286 κατάφερε να στοχεύσει σε πολλαπλές κυτταρικές οδούς που σχετίζονται με τη νόσο, ορισμένες από τις οποίες ενεργοποιούνται πολύ νωρίς κατά την πορεία της».
Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι η διεύρυνση της έρευνας πέρα από το β-αμυλοειδές και την πρωτεΐνη tau, με στόχο την προστασία των νευρώνων προτού συγκεντρωθούν μη αναστρέψιμες βλάβες.
Μέχρι στιγμής, το KCL-286 είναι πειραματικό και δεν έχει εγκριθεί ως θεραπεία για το Αλτσχάιμερ.
- Nature Communications
- Signal Transduction and Targeted Therapy
- FEBS Open Bio
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/altschaimer-epistimones-stamatisan-ti-vlavi-ston-egkefalo-me-neo-peiramatiko-farmako-elpidofora-meleti/28050
