Στατίνες και μυϊκός πόνος: Μελέτη σε ποντίκια προτείνει πιθανό γενετικό μηχανισμό

Οι στατίνες είναι αποτελεσματικά φάρμακα για τη μείωση της LDL («κακής») χοληστερόλης, αλλά ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν μυϊκούς πόνους ή κράμπες. Προκαταρκτική μελέτη του 2025 σε ποντίκια, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Investigation, εντόπισε έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό πίσω από αυτά τα συμπτώματα: μια γενετική μετάλλαξη που επηρεάζει τους υποδοχείς των σκελετικών μυών.

Τι έδειξε η έρευνα

Τα συμπτώματα από τους μυς που σχετίζονται με τις στατίνες (SAMS) είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο ορισμένοι ασθενείς διακόπτουν τη θεραπεία. Παρότι πολλοί λαμβάνουν στατίνες χωρίς προβλήματα, έως και το 10% εμφανίζει ενοχλητικούς μυϊκούς πόνους.

Οι ερευνητές χώρισαν τα ποντίκια σε δύο ομάδες: μία με ζώα φυσιολογικού τύπου, δηλαδή χωρίς γενετική τροποποίηση, και μία με ζώα που έφεραν μετάλλαξη η οποία επηρεάζει τους υποδοχείς των σκελετικών μυών. Όταν χορηγήθηκε και στις δύο ομάδες σιμβαστατίνη, ένα είδος στατίνης, τα ποντίκια με τη μετάλλαξη εμφάνισαν συχνότερα συμπτώματα SAMS.

Η μετάλλαξη φαίνεται να μεταβάλλει την απελευθέρωση ασβεστίου όταν χορηγούνται στατίνες. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη εισροή ασβεστίου στα μυϊκά κύτταρα και, στη συνέχεια, σε πόνο ή δυσφορία. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο ρόλος μπορεί να μην οφείλεται μόνο στο ίδιο το φάρμακο, αλλά και στα γονίδια του ατόμου που το λαμβάνει.

Γιατί έχει σημασία η πιθανή εξήγηση

Οι στατίνες παραμένουν ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους μείωσης της LDL χοληστερόλης. «Οι στατίνες είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική και αποδεδειγμένη θεραπεία για τη μείωση της χοληστερόλης και του κινδύνου εμφράγματος και εγκεφαλικού», εξηγεί η Catherine Benziger, M.D., μέλος του Συμβουλίου Πρόληψης Καρδιαγγειακών Νοσημάτων του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας. «Ωστόσο, βλέπω πολλούς ασθενείς που παραπονιούνται για μυϊκούς πόνους και κράμπες αφού ξεκινήσουν στατίνη. Μερικές φορές τα συμπτώματα είναι ήπια και μπορεί να συνεχιστεί η αγωγή, ενώ άλλες φορές είναι σοβαρά και το φάρμακο πρέπει να διακοπεί».

«Τα μυϊκά συμπτώματα που σχετίζονται με τις στατίνες είναι ο συχνότερος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι διακόπτουν τη θεραπεία», λέει ο Cheng-Han Chen, M.D., επεμβατικός καρδιολόγος και ιατρικός διευθυντής του Προγράμματος Δομικών Καρδιοπαθειών στο MemorialCare Saddleback Medical Center, στο Laguna Hills της Καλιφόρνιας. «Η καλύτερη κατανόηση της αιτίας αυτών των συμπτωμάτων μπορεί ενδεχομένως να μας βοηθήσει να βρούμε τρόπους να περιορίσουμε τις ανεπιθύμητες ενέργειες και να βοηθήσουμε τους ασθενείς να συνεχίσουν αυτά τα σημαντικά φάρμακα».

Η Benziger σημειώνει ότι η μελέτη προσδιορίζει έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό που ενδέχεται να ευθύνεται για τα SAMS. «Όταν ένας μηχανισμός υποστηρίζεται από βασική και κλινική έρευνα, γίνεται ευκολότερο να ενημερώσουμε τους ασθενείς και να τους εξηγήσουμε τι μπορεί να προκαλεί τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Μπορεί επίσης να βελτιώσει τις γνώσεις μας για το ποιοι είναι πιθανότερο να επηρεαστούν, ειδικά όσοι έχουν γενετικές μεταλλάξεις, και για το πώς ίσως μπορέσουμε να τις προλάβουμε».

Σύμφωνα με τον Chen, τα ευρήματα υποδεικνύουν επίσης ότι ένα φάρμακο που θα στόχευε τη συγκεκριμένη μετάλλαξη θα μπορούσε να προλάβει τα συμπτώματα. Αυτό ενδέχεται να βοηθήσει στην αντιμετώπισή τους και να επιτρέψει στους ασθενείς να συνεχίσουν τις στατίνες που χρειάζονται.

Τι να κάνετε αν εμφανίσετε μυϊκά συμπτώματα

Αν ξεκινάτε στατίνη ή ήδη λαμβάνετε, μην τη διακόψετε μόνοι σας. Παρακολουθείτε τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες και ενημερώστε τον γιατρό σας. Η Benziger αναφέρει ότι, όταν ένας ασθενής εμφανίζει μυϊκά συμπτώματα, τον συμβουλεύει να σταματήσει τη στατίνη για πέντε έως επτά ημέρες, ώστε να διαπιστωθεί αν υποχωρούν, και στη συνέχεια να την ξεκινήσει ξανά. Αν τα συμπτώματα επανεμφανιστούν, συνιστά να συζητηθεί με τον γιατρό η αλλαγή σε διαφορετική στατίνη ή η μείωση της δόσης.

Ποιες εναλλακτικές υπάρχουν αν δεν μπορείτε να πάρετε στατίνες

Σε πολλές περιπτώσεις, οι ανεπιθύμητες ενέργειες υποχωρούν μετά την αλλαγή σε διαφορετική στατίνη, σύμφωνα με τον Chen. Ωστόσο, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να μην ανέχονται καθόλου αυτά τα φάρμακα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί συνολικά η θεραπεία, προειδοποιεί η Benziger.

«Το ζητούμενο είναι να φτάσει η LDL στον στόχο. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να μη μένει αρρύθμιστη η χοληστερόλη, ιδίως σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική νόσο, ιστορικό καρδιοπάθειας, αυξημένο σκορ ασβεστίου στις στεφανιαίες αρτηρίες ή άλλους παράγοντες κινδύνου». Αν οι στατίνες δεν είναι ανεκτές, οι Chen και Benziger προτείνουν να συζητήσετε με τον γιατρό σας εναλλακτική αγωγή, όπως αναστολέα PCSK9 ή βεμπεδοϊκό οξύ.

Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα

Ο μηχανισμός που αναδείχθηκε προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για τα μυϊκά συμπτώματα, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλά άγνωστα. «Τα ευρήματα έχουν μελετηθεί μόνο σε μοντέλο ποντικού. Θα χρειαστεί μελλοντική έρευνα για να διαπιστωθεί αν ισχύουν και στους ανθρώπους», επισημαίνει ο Chen.

Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και σε μελλοντικές μελέτες, η Benziger εκτιμά ότι θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για θεραπείες που θα περιορίζουν αυτές τις ανεπιθύμητες ενέργειες ή για βελτιωμένες επιλογές χωρίς αυτόν τον περιορισμό. Οι αποφάσεις για τη λήψη, τη διακοπή ή την αλλαγή αγωγής πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.