Τι είναι τα προβιοτικά που συναντάμε σε συζητήσεις για το γιαούρτι και σε συμπληρώματα για το έντερο; Είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν λαμβάνονται σε επαρκή ποσότητα, προσφέρουν όφελος στην υγεία. Όμως το πιθανό όφελος δεν είναι ίδιο για κάθε προϊόν ούτε για κάθε πεπτικό πρόβλημα.
Ορισμένα στελέχη έχουν μελετηθεί, μεταξύ άλλων, για τη διάρροια που συνδέεται με αντιβιοτικά και για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Τα αποτελέσματα διαφέρουν και, σε αρκετές περιπτώσεις, παραμένουν αβέβαια.
Τι είναι τα προβιοτικά και πώς διαφέρουν από τα πρεβιοτικά;
Στην κατηγορία των προβιοτικών ανήκουν συγκεκριμένοι ζωντανοί μικροοργανισμοί, όπως βακτήρια ή ζύμες. Η παρουσία τους όμως δεν αρκεί από μόνη της: για να μιλάμε για προβιοτικό, πρέπει να προσφέρουν όφελος στην υγεία όταν λαμβάνονται σε επαρκή ποσότητα.
Η διάκριση γίνεται πιο συγκεκριμένη όταν κοιτάξουμε την ταυτότητα του μικροοργανισμού. Εκτός από το γένος και το είδος, σημασία έχει και το στέλεχος. Δύο προϊόντα μπορεί να αναφέρουν το ίδιο είδος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά ή αποτελέσματα.
Τα πρεβιοτικά είναι κάτι διαφορετικό: συστατικά, συχνά υδατάνθρακες, που χρησιμοποιούνται ως τροφή από μικροοργανισμούς του εντέρου. Ένα προϊόν που συνδυάζει προβιοτικά και πρεβιοτικά περιγράφεται συχνά ως συμβιοτικό.
Το γιαούρτι κάνει την ίδια δουλειά με ένα συμπλήρωμα;
Ένα απλό γιαούρτι είναι ένα γνώριμο παράδειγμα ζυμωμένου τροφίμου που παράγεται με ζωντανές καλλιέργειες. Στην ευρύτερη οικογένεια των τροφίμων ζύμωσης συναντάμε επίσης ορισμένα τυριά, τουρσιά και ξινολάχανο.
Η ζύμωση, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη ότι το τρόφιμο έχει συγκεκριμένο προβιοτικό όφελος. Κάποια τρόφιμα υφίστανται επεξεργασία μετά τη ζύμωση, η οποία μπορεί να σκοτώσει τις καλλιέργειες. Ακόμη και όταν υπάρχουν ζωντανοί μικροοργανισμοί, το όφελος για την υγεία χρειάζεται τη δική του τεκμηρίωση.
Το γιαούρτι δεν είναι, επομένως, αυτόματα ισοδύναμο ενός συμπληρώματος που περιέχει συγκεκριμένο μελετημένο στέλεχος. Ούτε ένα συμπλήρωμα αποκτά αποδεδειγμένη δράση μόνο και μόνο επειδή περιέχει ζωντανούς μικροοργανισμούς: αρκετά προϊόντα δεν έχουν μελετηθεί και το πιθανό όφελός τους παραμένει άγνωστο.
Μπορούν να βοηθήσουν στη διάρροια;
Η διάρροια που σχετίζεται με τη λήψη αντιβιοτικών είναι ένα από τα πεδία στα οποία έχουν εξεταστεί τα προβιοτικά. Ορισμένες ανασκοπήσεις βρίσκουν πιθανό όφελος από συγκεκριμένα προβιοτικά, όχι όμως από κάθε προϊόν που κυκλοφορεί.
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το στέλεχος, τα άτομα που μελετήθηκαν και το πλαίσιο της μελέτης. Έτσι, ένα θετικό εύρημα για έναν συνδυασμό μικροοργανισμών δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε ένα άλλο σκεύασμα.
Στην οξεία λοιμώδη διάρροια παιδιών, τα ευρήματα είναι μικτά: ορισμένες μελέτες βρήκαν ότι η διάρκειά της μειώθηκε περίπου κατά μία ημέρα, ενώ άλλες δεν έδειξαν αποτελεσματικότητα. Η Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία συνέστησε να μη χρησιμοποιούνται προβιοτικά σε παιδιά με οξεία λοιμώδη γαστρεντερίτιδα. Για ένα παιδί με συμπτώματα, η επιλογή αντιμετώπισης χρειάζεται συζήτηση με παιδίατρο, όχι γενίκευση από μια μεμονωμένη μελέτη.
Και για το ευερέθιστο έντερο;
Για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει συγκεκριμένα προβιοτικά με βελτίωση συμπτωμάτων, όπως το φούσκωμα, τα αέρια ή, σε κάποιες περιπτώσεις, ο πόνος. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί μια γενική θεραπεία για το σύνδρομο.
Μια ανασκόπηση που εξέτασε 27 συστηματικές ανασκοπήσεις βρήκε ότι η βεβαιότητα των στοιχείων ήταν κυρίως χαμηλή ή πολύ χαμηλή. Μόνο το 1% των αποτελεσμάτων που αξιολογήθηκαν είχε υψηλή βεβαιότητα.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες διαφέρουν στην προσέγγισή τους: η Παγκόσμια Οργάνωση Γαστρεντερολογίας περιγράφει θετικά ευρήματα για ορισμένα στελέχη και συμπτώματα, ενώ αμερικανικές οδηγίες δεν υποστηρίζουν γενική χρήση για τα συνολικά συμπτώματα, λόγω ανεπαρκών ισχυρών στοιχείων. Η διαφορά δεν αναιρεί τα επιμέρους ευρήματα, αλλά δείχνει πόσο προσεκτικά πρέπει να τα ερμηνεύουμε.
Αντίστοιχη προσοχή χρειάζεται και στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου. Για την ελκώδη κολίτιδα έχουν μελετηθεί προβιοτικά με περιορισμένη βεβαιότητα, ενώ για τη νόσο Crohn δεν υπάρχουν στοιχεία ότι βοηθούν στην πρόκληση ή τη διατήρηση ύφεσης. Δεν αντικαθιστούν την καθιερωμένη θεραπεία.
Τι να προσέξουμε πριν επιλέξουμε συμπλήρωμα;
Ο μεγάλος αριθμός στην ετικέτα δεν δίνει μόνος του την απάντηση. Οι μονάδες σχηματισμού αποικιών, γνωστές ως CFU, περιγράφουν τον αριθμό ζωντανών μικροοργανισμών, αλλά περισσότερες μονάδες δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη μεγαλύτερο όφελος.
Χρήσιμο είναι να αναγράφονται το γένος, το είδος και το στέλεχος, καθώς και η ημερομηνία λήξης και οι οδηγίες φύλαξης. Ορισμένα προϊόντα χρειάζονται ψυγείο, άλλα όχι. Για υγιή άτομα γενικά δεν υπάρχουν επίσημες συστάσεις να λαμβάνουν προβιοτικά προληπτικά.
Σε υγιείς ανθρώπους οι αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες, όπως τα αέρια. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος για σοβαρά ασθενείς ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, ενώ έχουν αναφερθεί σοβαρές λοιμώξεις σε πρόωρα βρέφη.
Ειδικά σε αυτές τις περιπτώσεις, αλλά και όταν υπάρχει πεπτικό πρόβλημα ή απορία για ένα συγκεκριμένο προϊόν, η συζήτηση με γιατρό ή άλλον επαγγελματία υγείας είναι η ασφαλέστερη αφετηρία. Στα προβιοτικά, το συγκεκριμένο στέλεχος έχει μεγαλύτερη σημασία από τις γενικές υποσχέσεις της συσκευασίας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ti-einai-ta-proviotika-entero/28097
