Ραβδομυόλυση: Ποια συμπτώματα προκαλεί και πώς συνδέεται με την έντονη άσκηση

Η ραβδομυόλυση είναι μια σπάνια κατάσταση κατά την οποία καταστρέφονται οι σκελετικοί μύες και απελευθερώνουν το περιεχόμενό τους στην κυκλοφορία του αίματος. Μπορεί να προκληθεί μετά από ιδιαίτερα έντονη άσκηση, ενώ η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η έγκαιρη αξιολόγηση είναι σημαντικές για την πρόληψη επιπλοκών.

Η κατάσταση ήρθε ξανά στο προσκήνιο μετά τον θάνατο της 24χρονης Rachel Apa από το Lewisberry της Πενσιλβάνια, η οποία κατέρρευσε σε μαραθώνιο στη Νέα Υόρκη, περίπου 3,2 χιλιόμετρα πριν από τον τερματισμό, και πέθανε αργότερα στο νοσοκομείο. Το γραφείο του ιατροδικαστή εξακολουθεί να διερευνά την αιτία θανάτου. Ο πατέρας της, Steve Apa, δήλωσε στους New York Times ότι αιτία ήταν η ραβδομυόλυση, γνωστή και ως rhabdo.

Την ίδια ώρα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυξάνονται οι αναφορές ανθρώπων που εμφάνισαν ραβδομυόλυση μετά από έντονη άσκηση, ιδίως σε μαθήματα ποδηλασίας. Οι ιστορίες αυτές μπορεί να προκαλούν ανησυχία, ωστόσο η πάθηση παραμένει σχετικά σπάνια. Τι πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζει κανείς για τους κινδύνους της έντονης άσκησης και τα σημάδια που χρειάζονται προσοχή;

Τι είναι η ραβδομυόλυση

Η ραβδομυόλυση εμφανίζεται όταν διασπώνται οι σκελετικοί μύες και απελευθερώνουν το περιεχόμενό τους στο αίμα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνη διαταραχή των ηλεκτρολυτών και βλάβη στους νεφρούς, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αφυδάτωση, εξηγεί ο Robert Glatter, MD, γιατρός στα επείγοντα και επίκουρος καθηγητής επείγουσας ιατρικής στο Lenox Hill Hospital.

Η έντονη άσκηση είναι μία πιθανή αιτία, αλλά όχι η μοναδική. «Η ραβδομυόλυση μπορεί επίσης να ακολουθήσει τραυματισμούς από σύνθλιψη, επιληπτικές κρίσεις, παρατεταμένη ακινητοποίηση, θερμοπληξία, σοβαρές λοιμώξεις, ορισμένα φάρμακα ή τοξίνες, μεταβολικές διαταραχές και, πιο σπάνια, κληρονομικές μυϊκές παθήσεις», λέει ο Dr. Glatter.

Η ραβδομυόλυση που σχετίζεται με την άσκηση εμφανίζεται συνήθως όταν κάποιος κάνει ξαφνικά μια ασυνήθιστα δύσκολη, επαναλαμβανόμενη προπόνηση που επιβαρύνει μεγάλες μυϊκές ομάδες. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι υψηλότερος σε ασκήσεις έκκεντρης σύσπασης, κατά τις οποίες ο μυς συσπάται ενώ επιμηκύνεται, καθώς και όταν η δραστηριότητα είναι πρωτόγνωρη ή πολύ πιο έντονη από ό,τι έχει συνηθίσει το άτομο. Παραδείγματα είναι τα καθίσματα και οι προβολές με πολλές επαναλήψεις, το τρέξιμο σε κατηφόρα και η έντονη ποδηλασία, σημειώνει ο Dr. Glatter.

«Το βασικό ζήτημα συχνά δεν είναι απλώς ότι η προπόνηση ήταν “δύσκολη”, αλλά ότι η ένταση ή ο όγκος της ξεπέρασε κατά πολύ όσα είχαν συνηθίσει να αντέχουν οι μύες του συγκεκριμένου ατόμου», λέει.

Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται μυϊκός πόνος «δυσανάλογα έντονος σε σχέση με τον συνηθισμένο πόνο μετά την προπόνηση», σκουρόχρωμα ούρα, πρήξιμο, αδυναμία και δυσκολία στην κίνηση των μυών που έχουν προσβληθεί. Πιθανά συμπτώματα είναι επίσης ζάλη, λιποθυμία, σύγχυση, επίμονοι έμετοι ή γενική αδιαθεσία, αναφέρει ο γιατρός. «Όποιος εμφανίσει σοβαρό ή γρήγορα επιδεινούμενο μυϊκό πόνο ή πρήξιμο μετά από έντονη προπόνηση —ιδίως μαζί με έντονη αδυναμία, σκούρα ούρα ή σημαντικά μειωμένη ούρηση— χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση».

Τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν ενώ κάποιος εξακολουθεί να ασκείται. Ένας αθλητής μπορεί να παρατηρήσει πόνο δυσανάλογο με την προσπάθεια, ασυνήθιστη αίσθηση βάρους ή αδυναμίας, έντονη κόπωση ή πτώση του ρυθμού και της έντασης σε επίπεδο που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσε να διατηρήσει, λέει ο Dr. Glatter. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει κατάρρευση, σύγχυση, ναυτία, ζάλη και πρήξιμο.

Παράγοντες κινδύνου είναι επίσης η αφυδάτωση, η άσκηση σε υπερβολική ζέστη ή υγρασία, μια πρόσφατη ιογενής λοίμωξη, ορισμένα φάρμακα ή ουσίες, καθώς και υποκείμενες γενετικές ή μεταβολικές διαταραχές, όπως η δρεπανοκυτταρική νόσος.

Παρότι πολλές πρόσφατες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ραβδομυόλυση μετά από άσκηση προέρχονται από γυναίκες, μια ασυνήθιστη για το άτομο προπόνηση υψηλής έντασης μπορεί να υπερφορτώσει τους μύες ανεξαρτήτως φύλου. Οι αναρτήσεις αυτές δεν δείχνουν απαραίτητα ποιοι είναι πιθανότερο να εμφανίσουν την πάθηση, ενώ μελέτες έχουν καταγράψει γενικά υψηλότερα ποσοστά στους άνδρες.

Γίνεται συχνότερη η ραβδομυόλυση;

«Η απάντηση είναι σύνθετη. Πιθανότατα πρόκειται για συνδυασμό μεγαλύτερης ενημέρωσης και πραγματικής αύξησης ορισμένων τύπων ραβδομυόλυσης από καταπόνηση, αλλά τα στοιχεία δεν στηρίζουν τον χαρακτηρισμό της ως νέας επιδημίας», λέει ο Dr. Glatter.

Η ραβδομυόλυση είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες, ενώ είναι δύσκολο να υπολογιστεί η συνολική συχνότητά της, επειδή οι ήπιες περιπτώσεις μπορεί να μην διαγιγνώσκονται ποτέ. Ωστόσο, ορισμένες έρευνες υποδεικνύουν ότι τα περιστατικά που σχετίζονται με την άσκηση αυξήθηκαν σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Ανάλυση του 2022, που δημοσιεύτηκε στο Physician and Sportsmedicine, εξέτασε δεδομένα από τμήματα επειγόντων για την περίοδο 2000–2019. Εκτίμησε ότι υπήρξαν περισσότερα από 40.000 περιστατικά ραβδομυόλυσης από καταπόνηση και διαπίστωσε αύξηση κατά την περίοδο αυτή.

Ο Dr. Glatter εκτιμά ότι ένας από τους λόγους μπορεί να είναι οι αλλαγές στην κουλτούρα της άσκησης. Η μεγαλύτερη διαθεσιμότητα προγραμμάτων όπως η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης, η ποδηλασία και οι προπονήσεις τύπου CrossFit μπορεί να εκθέσει τους ασκούμενους σε άγνωστες κινήσεις υψηλής έντασης.

«Αυτές οι προπονήσεις δεν είναι από τη φύση τους επικίνδυνες και εκατομμύρια άνθρωποι τις κάνουν με ασφάλεια. Ο κίνδυνος προκύπτει όταν ο φόρτος αυξάνεται πολύ γρήγορα σε σχέση με τη φυσική κατάσταση, ιδίως όταν συνυπάρχουν ζέστη, αφυδάτωση, ασθένεια, φάρμακα ή ανεπαρκής αποκατάσταση», λέει ο Dr. Glatter. «Ένα ιδιαίτερα ενθουσιώδες άτομο που ξεκινά τώρα μπορεί να προσπαθήσει να ακολουθήσει τον ρυθμό του μαθήματος και να συνεχίσει πολύ πέρα από το σημείο στο οποίο έχουν συνηθίσει να δουλεύουν οι μύες του».

Η καλή προπόνηση μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν τον εξαφανίζει. «Σε έναν προπονημένο αθλητή, η ραβδομυόλυση συχνά είναι καλύτερο να γίνεται κατανοητή ως φαινόμενο “πολλαπλών παραγόντων”, όπου πολλές φυσιολογικές καταπονήσεις εμφανίζονται ταυτόχρονα», λέει ο Dr. Glatter. Ακόμη κι αν κάποιος είναι κατάλληλα προετοιμασμένος για τη δραστηριότητα, παράγοντες όπως ασυνήθιστα μεγάλη ένταση ή διάρκεια, ζέστη και υγρασία, αφυδάτωση, πρόσφατη ασθένεια, ανεπαρκής αποκατάσταση, διαταραχές ηλεκτρολυτών και ορισμένα φάρμακα ή συμπληρώματα μπορεί να μειώσουν το όριο πέρα από το οποίο προκαλείται μυϊκή βλάβη. Σπάνιες υποκείμενες παθήσεις, όπως το δρεπανοκυτταρικό στίγμα ή ορισμένες μεταβολικές διαταραχές, μπορούν επίσης να αυξήσουν την προδιάθεση ενός κατά τα άλλα υγιούς αθλητή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να φοβάστε την έντονη άσκηση. Η έναρξη σε διαχειρίσιμο επίπεδο, η σταδιακή αύξηση της επιβάρυνσης και η επαρκής ενυδάτωση μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου.

«Το σώμα προσαρμόζεται εξαιρετικά καλά στην άσκηση όταν η ένταση και ο όγκος αυξάνονται σταδιακά», λέει ο Dr. Glatter. «Η μετάβαση από ελάχιστη προπόνηση σε μια εξαντλητική προπόνηση με πολλές επαναλήψεις και επιβάρυνση μεγάλων μυϊκών ομάδων αποτελεί πολύ διαφορετική φυσιολογική πρόκληση».

Τι να θυμάστε

Η ραβδομυόλυση που σχετίζεται με την άσκηση είναι ασυνήθιστη, αλλά μπορεί να εμφανιστεί όταν μια προπόνηση απαιτεί από τους μύες πολύ περισσότερα από όσα έχουν συνηθίσει. Η άσκηση υψηλής έντασης μπορεί να αποτελεί μέρος μιας υγιεινής ρουτίνας, αρκεί η επιβάρυνση να αυξάνεται σταδιακά και να δίνετε προσοχή στην αντίδραση του σώματός σας. Σε περίπτωση σοβαρού μυϊκού πόνου ή πρηξίματος, αδυναμίας, σκούρων ούρων ή σημαντικά μειωμένης ούρησης, αναζητήστε άμεσα ιατρική φροντίδα. Οι αποφάσεις για την άσκηση και την υγεία σας λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.