Vegan διατροφή: Η έλλειψη ιωδίου και τι δείχνουν τα ευρήματα για τη Β12

Μια μελέτη που συνέκρινε τη vegan διατροφή με μια διατροφή που περιλαμβάνει φυτικές και ζωικές τροφές δεν εντόπισε διαφορά στα επίπεδα βιταμίνης Β12 μεταξύ των ομάδων. Ωστόσο, το ένα τρίτο των συμμετεχόντων που ακολουθούσαν vegan διατροφή είχε έλλειψη ιωδίου.

Η vegan διατροφή συνδέεται με οφέλη, όπως χαμηλότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας, καρκίνου και διαβήτη τύπου 2. Παράλληλα, όμως, υπάρχει ανησυχία για την επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών που βρίσκονται κυρίως σε ζωικά τρόφιμα. Δύο από αυτά είναι η βιταμίνη Β12 και το ιώδιο.

Γιατί είναι απαραίτητη η βιταμίνη Β12

Η βιταμίνη Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, βοηθά τον οργανισμό να σχηματίζει νεύρα, ερυθρά αιμοσφαίρια και DNA. Η διατήρηση επαρκών επιπέδων της είναι επίσης σημαντική για τον κυτταρικό μεταβολισμό και την υποστήριξη του νευρικού συστήματος.

Σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH), ένας μέσος ενήλικας χρειάζεται περίπου 2,4 μικρογραμμάρια (μg) βιταμίνης Β12 την ημέρα. Οι φυσικές πηγές της είναι ζωικής προέλευσης και περιλαμβάνουν διάφορα είδη κρέατος και ψαριών, γαλακτοκομικά προϊόντα, οστρακοειδή και αυγά.

Καθώς η Β12 δεν υπάρχει φυσικά σε φυτικές τροφές, όσοι τρέφονται αποκλειστικά με αυτές διατρέχουν κίνδυνο ανεπάρκειας. Μελέτη του 2017 στο περιοδικό Nutrients διαπίστωσε ότι δεν λάμβανε επαρκή βιταμίνη Β12 το 69,9% των ανδρών και το 83,4% των γυναικών κάτω των 55 ετών που δήλωναν ότι ακολουθούσαν vegan διατροφή.

Η ανεπαρκής Β12 μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αναιμίας, καθώς η βιταμίνη είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η έλλειψή της μπορεί επίσης να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου και να οδηγήσει σε γνωστικές δυσκολίες. Υπάρχουν ακόμη στοιχεία που συνδέουν την ανεπάρκεια της βιταμίνης με την κατάθλιψη, τη νόσο Αλτσχάιμερ, τη νόσο Πάρκινσον και την άνοια.

Ο ρόλος του ιωδίου στη διατροφή

Το ιώδιο είναι επίσης απαραίτητο θρεπτικό συστατικό, καθώς συμβάλλει στην παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών. Η συνιστώμενη πρόσληψη για έναν ενήλικα είναι 150 μg την ημέρα. Ωστόσο, περίπου το 38% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει επαρκή επίπεδα ιωδίου.

Το ιώδιο βρίσκεται σε ψάρια, αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Σε αντίθεση με τη βιταμίνη Β12, υπάρχει φυσικά για όσους ακολουθούν vegan διατροφή και στα φύκια.

Παρότι υπάρχουν φυτικές πηγές, η επαρκής πρόσληψη ιωδίου μπορεί να παραμένει δύσκολη. Μελέτη του 2011 στο The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism διαπίστωσε ότι οι vegan διατρέχουν υψηλό κίνδυνο ανεπάρκειας ιωδίου.

Τα χαμηλά επίπεδα ιωδίου μπορεί να αναγκάσουν τον θυρεοειδή αδένα να απορροφά ιώδιο από το αίμα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό. Η έλλειψη ιωδίου κατά την εγκυμοσύνη ή στην παιδική ηλικία μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γνωστική ανάπτυξη και να αυξήσει τον κίνδυνο νοητικών αναπηριών.

Η αυξανόμενη δημοτικότητα της vegan διατροφής

Παρά τους διατροφικούς προβληματισμούς, η κατανάλωση φυτικών τροφών γίνεται ολοένα πιο δημοφιλής. Μελέτη του 2017 στο Journal of Nutrition Education and Behavior ανέφερε ότι το 2012 το 1,9% των ανθρώπων στις ΗΠΑ ακολουθούσε vegan ή χορτοφαγική διατροφή για λόγους υγείας. Το ποσοστό αυτό ήταν αυξημένο κατά 18,8% σε σύγκριση με το 2002.

Με αφορμή το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον βιγκανισμό, ερευνητές του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Αξιολόγησης Κινδύνου θέλησαν να εξετάσουν τα νεότερα δεδομένα για τη διατροφική κατάσταση των vegan. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Deutsches Ärzteblatt.

Πώς σχεδιάστηκε η μελέτη

Οι ερευνητές επέλεξαν 72 άτομα ηλικίας 30–57 ετών από το Βερολίνο. Από αυτούς, 36 ακολουθούσαν vegan διατροφή και 36 ήταν παμφάγοι, δηλαδή κατανάλωναν τόσο φυτικές όσο και ζωικές τροφές.

Με ερωτηματολόγια συγκέντρωσαν δημογραφικά στοιχεία, όπως η ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο, καθώς και πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των συμμετεχόντων.

Χρησιμοποιώντας τη Γερμανική Βάση Δεδομένων Θρεπτικών Συστατικών, οι ερευνητές κατέγραψαν για τρεις ημέρες την πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και στις δύο ομάδες. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν συμπεριλήφθηκαν στους υπολογισμούς.

Οι ερευνητές έλαβαν επίσης δείγματα αίματος των 60 ml και δείγματα ούρων 24ώρου, για να εξετάσουν τα επίπεδα βιταμινών και μετάλλων. Ορισμένα από αυτά, όπως η βιταμίνη Β12, αξιολογήθηκαν μέσω βιοδεικτών. Για παράδειγμα, οι υψηλές συγκεντρώσεις ολοτρανσκοβαλαμίνης υποδεικνύουν έλλειψη βιταμίνης Β12.

Τα βασικά ευρήματα

Κατά την τριήμερη καταγραφή, όσοι ακολουθούσαν vegan διατροφή είχαν χαμηλότερες συγκεντρώσεις χοληστερόλης από τους παμφάγους.

Η ομάδα των vegan κατανάλωνε περισσότερες φυτικές ίνες, βιταμίνη Ε, βιταμίνη Κ και φυλλικό οξύ. Αντίθετα, έτρωγε λιγότερες τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Β12, βιταμίνη D και ιώδιο σε σχέση με τους παμφάγους.

Στο αίμα, οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν vegan διατροφή είχαν χαμηλότερα επίπεδα βιταμινών Β2, Β3, Ε και Α, σεληνοπρωτεΐνης P και ψευδαργύρου. Είχαν, όμως, υψηλότερα επίπεδα φυλλικού οξέος και βιταμίνης Κ1.

Στα δείγματα ούρων, τα επίπεδα ιωδίου και ασβεστίου ήταν χαμηλά στην ομάδα των vegan.

Ένα απρόσμενο εύρημα ήταν ότι δεν εντοπίστηκε έλλειψη βιταμίνης Β12 στους vegan συμμετέχοντες. Οι ερευνητές αποδίδουν το αποτέλεσμα στην αυξανόμενη ενημέρωση για την απουσία της βιταμίνης από τις φυτικές τροφές. «Οι περισσότεροι vegan γνωρίζουν ότι η vegan διατροφή συνδέεται με κίνδυνο έλλειψης βιταμίνης Β12 και η Β12 είναι μακράν το συμπλήρωμα που λαμβάνουν συχνότερα», γράφουν οι συγγραφείς.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι και οι δύο ομάδες είχαν χαμηλά επίπεδα ιωδίου, αν και το πρόβλημα ήταν εντονότερο στους vegan. Επαρκή επίπεδα ιωδίου είχε μόνο το 8% των vegan, έναντι του 25% των παμφάγων.

Οι περιορισμοί της μελέτης

Για την ερμηνεία των ευρημάτων είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ο τρόπος επιλογής των συμμετεχόντων. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι πιθανότατα επρόκειτο για δείγμα ευκολίας: επιλέχθηκαν άτομα που ήταν εύκολο να προσεγγιστούν, καθώς συμμετείχαν όσοι ανταποκρίθηκαν σε σχετική ανακοίνωση.

Αυτή η μέθοδος μπορεί να έχει προκαλέσει μεροληψία, καθώς όσοι αφιέρωσαν χρόνο για να απαντήσουν ενδέχεται να ήταν ήδη πιο ευαισθητοποιημένοι σε θέματα υγείας. Ωστόσο, το κατά πόσο η διαδικασία επιλογής επηρέασε τα αποτελέσματα παραμένει ανοιχτό σε συζήτηση.

«Καθώς εφαρμόστηκε η ίδια στρατηγική επιλογής τόσο για τους vegan όσο και για τους παμφάγους και ως κριτήριο αποκλεισμού ορίστηκε ο ΔΜΣ ≥ 30 kg/m², μπορεί να θεωρηθεί ότι το επίπεδο ευαισθητοποίησης για την υγεία ήταν παρόμοιο και στις δύο ομάδες», σημειώνουν οι συγγραφείς.

Επιπλέον, η μελέτη είχε μικρό δείγμα, μόλις 72 συμμετεχόντων, το οποίο είναι απίθανο να αντιπροσωπεύει τον γενικό πληθυσμό της Γερμανίας.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη vegan διατροφή

«Κατά συνέπεια, τα αποτελέσματα της μελέτης μας προσφέρουν τις πρώτες πληροφορίες για την τρέχουσα κατάσταση βιταμινών και μετάλλων στους vegan σε σύγκριση με τους παμφάγους στον γερμανικό πληθυσμό», γράφουν οι συγγραφείς.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι όσοι ακολουθούν vegan διατροφή χρειάζεται να δίνουν προσοχή στην πρόσληψη ιωδίου, πέρα από τη βιταμίνη Β12. Η κατάλληλη διατροφική κάλυψη μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των κινδύνων που σχετίζονται με μια διατροφή αποκλειστικά φυτικής προέλευσης. Οι αποφάσεις για τη λήψη συμπληρωμάτων πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.