MedSafetyWeek: Ο Μ. Κατσαράκης λέει ότι ακόμη και ένα φαινομενικά ασήμαντο σύμπτωμα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο

Οι φαρμακοποιοί υποστηρίζουν σθεναρά την εκστρατεία MedSafetyWeek για την ασφάλεια των φαρμάκων

Του Χαράλαμπου Πετρόχειλου

Με αφορμή την παγκόσμια εκστρατεία MedSafetyWeek 2026, που διεξάγεται από τις 2 έως τις 8 Νοεμβρίου και στην οποία λαμβάνει μέρος και ο Ελληνικός Οργανισμός Φαρμάκων, ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (ΠΦΣ) δηλώνει ενεργά τη στήριξή του. Συνεχίζοντας τη διαχρονική θεσμική του στάση, την οποία τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να ενισχύσει, υπογραμμίζει πως η ουσιαστική συμμετοχή των φαρμακοποιών στη φαρμακοεπαγρύπνηση έχει καθοριστική σημασία για την προστασία και την ασφάλεια των ασθενών.

Ο ΠΦΣ επισημαίνει ότι οι επαγγελματίες υγείας έχουν θεσμικό καθήκον να αναγνωρίζουν, να καταγράφουν και να αναφέρουν πιθανές παρενέργειες από φάρμακα και εμβόλια, και όχι απλώς τη δυνατότητα να το κάνουν. Παράλληλα, τονίζει ότι μέσω της Κίτρινης Κάρτας του ΕΟΦ συλλέγονται πολύτιμα στοιχεία για τον έγκαιρο εντοπισμό ενδεχόμενων κινδύνων και την ορθή χρήση των σκευασμάτων.

Ο Σύλλογος καλεί, επομένως, τους φαρμακοποιούς να αξιοποιούν τον ρόλο τους ως συνδετικό κρίκο και να καθοδηγούν και να ενθαρρύνουν τους ασθενείς να γνωστοποιούν, αντί να αποσιωπούν, κάθε ασυνήθιστη παρατήρηση κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους.

Με αυτόν τον τρόπο, ο ΠΦΣ προβάλλει το φαρμακείο της γειτονιάς ως το πιο άμεσα προσβάσιμο και πρώτο σημείο ενημέρωσης για την ασφαλή χρήση των φαρμάκων.

Μανόλης Κατσαράκης: Η προσεκτική ακρόαση των ασθενών είναι ευθύνη των φαρμακοποιών

Σε δηλώσεις του στο DailyPharmaNews, ο Γενικός Γραμματέας του ΠΦΣ και Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χανίων, κ. Μανόλης Κατσαράκης, ανέφερε ότι «Ακόμη και η πιο απλή περιγραφή ή ένα σύμπτωμα που φαίνεται ασήμαντο μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο και πρέπει να καταγράφεται και να αναφέρεται μέσω της Κίτρινης κάρτας, ακόμη και όταν υπάρχει υποψία ανεπιθύμητης ενέργειας, ακόμη και αν αυτή μας μεταφέρεται με απλοϊκό τρόπο.

Η υποβολή αναφορών με συνέπεια δίνει στον ΕΟΦ τη δυνατότητα να συγκεντρώνει και να αξιολογεί τα στοιχεία, να ανιχνεύει πιθανούς νέους κινδύνους και να λαμβάνει μέτρα για πιο ασφαλή χρήση των φαρμάκων».

Με αφορμή την Εβδομάδα Ασφάλειας Φαρμάκων, απευθυνόμενος στους συναδέλφους του, υπενθύμισε επίσης ότι «οφείλουμε να ακούμε προσεκτικά τους ασθενείς. Η σχέση αυτή εμπιστοσύνης  φαρμακοποιού και ασθενή, μας δίνει τη δυνατότητα αλλά και την ευθύνη ώστε να συμβάλλουμε ενεργά στη φαρμακοεπαγρύπνηση».

Μελέτες φαρμακοποιών για τη φαρμακοεπαγρύπνηση

Τον Μάιο του 2024, στο 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εφαρμοσμένης Φαρμακευτικής που διοργάνωσε ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, παρουσιάστηκαν τα ευρήματα συγχρονικής μελέτης η οποία είχε ολοκληρωθεί το 2022. Τίτλος της ήταν «Γνώση και στάση των φαρμακοποιών στην Ελλάδα σχετικά με τη Φαρμακοεπαγρύπνηση και την Κίτρινη Κάρτα».

Στη μελέτη, την οποία παρουσίασαν η κ. Ελισάβετ Δερβενιωτάκη, μέλος του Δ.Σ. του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου και τότε Αντιπρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Κοζάνης, καθώς και ο κ. Γεώργιος Παπαζήσης, καθηγητής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ. και τότε μέλος του Δ.Σ. του ΕΟΦ, έλαβαν μέρος 281 φαρμακοποιοί από όλη την Ελλάδα. Οι συμμετέχοντες, περίπου το 2,5% του συνόλου των φαρμακοποιών, συμπλήρωσαν εθελοντικά και ανώνυμα σχετικό ερωτηματολόγιο.

Οι ερευνητές εξέτασαν πόσο ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι ήταν οι φαρμακοποιοί για τη φαρμακοεπαγρύπνηση, καθώς και ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν τη στάση τους απέναντι στην αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών μέσω της Κίτρινης Κάρτας.

Τα συμπεράσματα έδειξαν ότι οι κοινοτικοί φαρμακοποιοί στην Ελλάδα γνωρίζουν τα βασικά για τη φαρμακοεπαγρύπνηση και τον θεσμό της Κίτρινης Κάρτας, χωρίς όμως να ενημερώνονται και να ευαισθητοποιούνται τακτικά από την πολιτεία, ώστε να την υποβάλλουν συχνά. Παρά την έλλειψη αυτή, η στάση τους απέναντι στην αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών είναι ιδιαίτερα θετική. Για να αυξηθούν τα χαμηλά ποσοστά συμπλήρωσης Κίτρινων Καρτών στην Ελλάδα, απαιτούνται πιο εντατική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των φαρμακοποιών και, ενδεχομένως, όλων των επαγγελματιών υγείας.

Μια ακόμη σχετική έρευνα ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε το 2024 από τον Λευτέρη Τεπερικίδη, PharmD, κλινικό φαρμακοποιό και επιστημονικό συνεργάτη στη Μονάδα Κλινικών Ερευνών του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ.

Η πανελλαδική έρευνα κατέγραψε σημαντικά στοιχεία σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες φαρμακοποιοί αντιμετωπίζουν τη φαρμακοεπαγρύπνηση.

Ειδικότερα, περίπου το 85% των ερωτηθέντων —η συντριπτική πλειονότητα— χαρακτήρισε τη φαρμακοεπαγρύπνηση αναπόσπαστο μέρος της φαρμακευτικής φροντίδας. Σε σύγκριση με άλλους κλάδους υγείας, οι φαρμακοποιοί κατανόησαν σε μεγαλύτερο βαθμό τον σκοπό του συστήματος, όπως είναι ο εντοπισμός άγνωστων παρενεργειών.

Παραμένει, ωστόσο, σημαντικό κενό στην υποβολή της λεγόμενης Κίτρινης Κάρτας. Παρότι οι περισσότεροι φαρμακοποιοί εντοπίζουν στην καθημερινή εργασία τους πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες ή προβληματικά σκευάσματα, μόνο ένα μικρό ποσοστό, περίπου 16%, αξιοποιεί τακτικά το επίσημο σύστημα αναφοράς. Στα βασικά εμπόδια περιλαμβάνονται η έλλειψη χρόνου εξαιτίας του αυξημένου φόρτου στα φαρμακεία, η πολυπλοκότητα του συστήματος και η ανάγκη ψηφιακής απλοποίησής του, καθώς και η έλλειψη ανατροφοδότησης (feedback). Οι φαρμακοποιοί ανέφεραν ότι θα ήθελαν ενημέρωση για την πορεία των αναφορών τους.

Πώς αξιοποιεί τα ευρήματα ο ΠΦΣ

Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος, μαζί με τους κατά τόπους συλλόγους, όπως ο Φ.Σ. Θεσσαλονίκης, αξιοποίησε τα ευρήματα ως «οδικό χάρτη» για την αναθεώρηση της στρατηγικής του, με τις ακόλουθες παρεμβάσεις:

• Έμφαση στη δια βίου μάθηση: Καθώς διαπιστώθηκε ότι υπάρχει θεωρητική κατάρτιση, αλλά όχι επαρκής πρακτική εξοικείωση, ο ΠΦΣ αναμόρφωσε μέσω του ΙΔΕΕΑΦ τα σεμινάριά του. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει πλέον πρακτικά workshops με καθοδήγηση «βήμα-βήμα», ώστε η Κίτρινη Κάρτα να συμπληρώνεται γρήγορα ψηφιακά.
• Συνεργασία με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI): Με δεδομένη τη δυσαρέσκεια των φαρμακοποιών για τον απαιτούμενο χρόνο, ο κ. Τεπερικίδης και άλλοι ειδικοί εξηγούν πλέον σε κλαδικά συνέδρια πώς τα εργαλεία Μηχανικής Μάθησης και Τεχνητής Νοημοσύνης είναι δυνατόν να αυτοματοποιήσουν και να απλοποιήσουν τον εντοπισμό και την καταγραφή παρενεργειών.
• Ανάδειξη της κλινικής ταυτότητας: Τα ευρήματα αξιοποιούνται σε θεσμικό επίπεδο, ώστε να ασκηθεί πίεση στην Πολιτεία για την επίσημη αναγνώριση των φαρμακοποιών ως συμβούλων στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο ρόλος του δικτύου των φαρμακείων ως «πρώτη γραμμή άμυνας» για την ασφάλεια των ασθενών.

Όπως έχει ήδη επισημανθεί και εξακολουθεί να τονίζεται, ο φαρμακοποιός συγκαταλέγεται στους επαγγελματίες υγείας με την ευκολότερη πρόσβαση για το κοινό παγκοσμίως. Γι’ αυτό μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην αυθόρμητη αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών.