Ψυχικό τραύμα μετά από ατύχημα στην ύπαιθρο: πώς είναι η πορεία της ανάρρωσης

Για όσους επιβιώνουν από ατυχήματα στην ύπαιθρο, η επιστροφή στο σπίτι δεν σημαίνει ότι τελείωσε και η δοκιμασία. Το μετατραυματικό στρες, το πένθος, η ενοχή και η απώλεια της σύνδεσης με τη φύση μπορεί να επιμένουν για καιρό. Ομάδες υποστήριξης και επαγγελματίες ψυχικής υγείας με εμπειρία στην κουλτούρα των υπαίθριων δραστηριοτήτων προσφέρουν νέους τρόπους φροντίδας.

Ένα απόγευμα του φθινοπώρου του 2023, η Laura Stilwell και ο σύντροφός της, Marcus Wybrow, επέστρεφαν στο όχημά τους από μια ημέρα αναρρίχησης σε πάγο στα βουνά δυτικά του Κάλγκαρι, στην Αλμπέρτα. Καθώς κατέβαιναν το μονοπάτι, μια χιονοστιβάδα αποκολλήθηκε ξαφνικά από την πλαγιά και τους παρέσυρε. Η Stilwell θάφτηκε σχεδόν ολόκληρη, ενώ ο Wybrow καλύφθηκε πλήρως. Με το δεξί της χέρι, το μόνο που έμεινε έξω από το χιόνι, κατάφερε να ανοίξει χώρο για να αναπνεύσει και στη συνέχεια να σκάψει για να ελευθερωθεί. Ο Wybrow, 29 ετών, δεν επέζησε. Η Stilwell ήταν 27.

Ο Wybrow βρισκόταν κοντά στην πλήρη πιστοποίηση ως ορεινός οδηγός. Η Stilwell είχε κάποια εμπειρία στην ύπαιθρο, αλλά αυτή ήταν η πρώτη της φορά σε αναρρίχηση πάγου. Δεν είχαν επιχειρήσει κάτι που οι περισσότεροι αναρριχητές θα θεωρούσαν δύσκολο ή επικίνδυνο· ήθελαν απλώς να περάσουν χρόνο μαζί στα βουνά και ο Wybrow να της γνωρίσει ένα άθλημα που αγαπούσε.

Η Avalanche Canada, ο κύριος οργανισμός που εκδίδει δημόσιες προγνώσεις χιονοστιβάδων για όσους κινούνται στην ύπαιθρο, δεν είχε ξεκινήσει ακόμη τις προγνώσεις της περιόδου, καθώς ήταν νωρίς για κάτι τέτοιο. Παρότι στη διαδρομή τους υπήρχε λίγο χιόνι, το ζευγάρι είχε μαζί του εξοπλισμό για χιονοστιβάδες ως προφύλαξη.

Η ιστορία, όμως, δεν αφορά μόνο εκείνη την ημέρα. Αφορά όσα ακολούθησαν.

Το ψυχικό αποτύπωμα των ατυχημάτων στην ύπαιθρο

Πολλοί επιζώντες ατυχημάτων στην ύπαιθρο —από πτώσεις στην αναρρίχηση και παραλίγο πνιγμούς έως συγκρούσεις με ποδήλατο βουνού, έκθεση στα στοιχεία ή επικίνδυνες στιγμές σε πεζοπορία και τρέξιμο σε μονοπάτι— εμφανίζουν μετατραυματική διαταραχή στρες (PTSD). Μπορεί επίσης να βιώσουν απώλεια της ταυτότητάς τους ή να νιώσουν ότι έχει διαρραγεί η σχέση τους με τη φύση, η οποία προηγουμένως τούς πρόσφερε δέος και ηρεμία. Όλα αυτά μπορεί να συνυπάρχουν με άγχος, κατάθλιψη και πένθος.

Συχνά, οι ιστορίες για ατυχήματα σε αθλήματα περιπέτειας επικεντρώνονται στο ίδιο το συμβάν: στους ανθρώπινους και φυσικούς παράγοντες που οδήγησαν σε αυτό και στις προσπάθειες επιβίωσης. Οι ψυχολογικές συνέπειες μένουν στην άκρη. Αυτό συνδέεται εν μέρει με τη γενικότερη δυσκολία να συζητηθούν τα ζητήματα ψυχικής υγείας, αλλά και με την κουλτούρα των υπαίθριων δραστηριοτήτων, η οποία παραδοσιακά εκτιμά την ανεξαρτησία, την ψυχραιμία και τη δύναμη.

«Πολλοί από εμάς μάθαμε να αποσυνδεόμαστε από τον εαυτό μας για να ανταποκριθούμε σε μια έκτακτη ανάγκη, αλλά ελάχιστοι μάθαμε πώς να επανασυνδεθούμε όταν αυτή τελειώσει», λέει η Jenny Fiebig, αδειοδοτημένη κλινική σύμβουλος ψυχικής υγείας και μία από τις πρώτες θεραπεύτριες που ειδικεύτηκαν στο τραύμα από υπαίθριες δραστηριότητες.

Στις μικρές ορεινές κοινότητες που αποτελούν κέντρα αυτών των αθλημάτων, η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας είναι περιορισμένη. Παράλληλα, πολλές από αυτές τις περιοχές γνώρισαν μεγάλη αύξηση πληθυσμού μετά την πανδημία, όπως και η συμμετοχή στις υπαίθριες δραστηριότητες.

Η αναρρίχηση, οι χιονοδρομικές διαδρομές εκτός πίστας, το σερφ, το καγιάκ και το τρέξιμο σε μονοπάτια συγκαταλέγονται στα ταχύτερα αναπτυσσόμενα αθλήματα στις ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως λέει η Fiebig, οι θεραπευτές μπορεί να είναι εκπαιδευμένοι στην αντιμετώπιση του τραύματος, χωρίς να γνωρίζουν την κουλτούρα των υπαίθριων δραστηριοτήτων. «Αν κάποιος δεν καταλαβαίνει γιατί ένας άνθρωπος θα επέστρεφε με τη θέλησή του σε ένα τοπίο όπου βίωσε τραύμα ή γιατί θα επέλεγε εξαρχής να εκτεθεί, είναι εύκολο να παρερμηνεύσει αυτή την απόφαση ως αποφυγή, άρνηση ή αδικαιολόγητο ρίσκο».

Έτσι, όσοι αντιμετωπίζουν αυτό το σύνθετο τραύμα συχνά δεν έχουν πού να απευθυνθούν και μένουν απομονωμένοι. Τώρα, άνθρωποι που αγαπούν τις υπαίθριες δραστηριότητες και επαγγελματίες ψυχικής υγείας αρχίζουν να καλύπτουν αυτό το κενό, προσφέροντας τρόπους υποστήριξης τόσο στους επιζώντες όσο και στις οικογένειες και τις κοινότητές τους. Ορισμένες προσεγγίσεις, όπως οι ομάδες υποστήριξης από ομοτίμους και οι σωματικές ασκήσεις που βοηθούν στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος και στην επανασύνδεση με τη φύση, είναι νεότερες. Άλλες, όπως η ατομική ψυχοθεραπεία, υπάρχουν εδώ και καιρό, αλλά έχουν αξιοποιηθεί πολύ λιγότερο απ’ όσο χρειάζεται.

Η σιωπή, η ενοχή και η κριτική μετά το ατύχημα

Στο παρελθόν, η αντιμετώπιση του τραύματος σε ορεινές κοινότητες συχνά περιοριζόταν στο «πάμε να πιούμε μια μπίρα και να το ξεχάσουμε», λέει η Fiebig, η οποία συνεργάζεται με την οργάνωση Survivors of Outdoor Adventures and Recovery (SOAR), με έδρα το Κολοράντο και δράση σε ολόκληρη τη χώρα. «Η αγνόηση των ενδείξεων ή των συμπτωμάτων του PTSD επηρεάζει τις σχέσεις, τη δουλειά, τους γάμους. Το πρόβλημα γίνεται συστημικό. Στις ορεινές πόλεις υπάρχουν υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών και κατάθλιψης· η ψυχική υγεία είναι τεράστιο ζήτημα».

«Στην κουλτούρα των αθλημάτων περιπέτειας δεν υποτίθεται ότι μιλάμε για τα τραύματά μας», λέει η Darcy Chenoweth, 49 ετών, νοσηλεύτρια με διδακτορικό στην ψυχιατρική, ορειβάτισσα, αναρριχήτρια και χιονοδρόμος στη Μισούλα της Μοντάνα. Είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Mountain Muskox, οργανισμού με έδρα το Κάνμορ της Αλμπέρτα, και συνυπέγραψε μελέτη για προσεγγίσεις φροντίδας σε περιπτώσεις τραύματος και απώλειας στα βουνά. Όταν συζήτησε κάποτε τη δική της εμπειρία με έναν φίλο με τον οποίο έκανε αναρρίχηση σε πάγο, εκείνος της είπε ότι «ήταν απλώς υπερβολικά ευαίσθητη».

Το νέο αυτό κίνημα διαφέρει, καθώς πολλοί από τους επαγγελματίες που συμμετέχουν έχουν βιώσει οι ίδιοι τραύμα στην ύπαιθρο και γνωρίζουν πώς η έλλειψη φροντίδας αφήνει τους επιζώντες αβοήθητους. Επιπλέον, καθώς τα αθλήματα περιπέτειας και ο χώρος της υπαίθρου κυριαρχούνταν ιστορικά από άνδρες και προβάλλονταν παραδοσιακά ανδρικά χαρακτηριστικά, όπως η ταχύτητα, η ικανότητα και η αλάνθαστη εξειδίκευση, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το κίνημα αυτό καθοδηγείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από γυναίκες. Η ευαλωτότητα συχνά θεωρούνταν αδυναμία.

Μετά την ημέρα της χιονοστιβάδας, η Stilwell βυθίστηκε σε ένα μείγμα πένθους και τραύματος. Δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Όταν ξυπνούσε πριν ξημερώσει, σκεφτόταν ότι ήταν πολύ νωρίς και πως δεν θα άντεχε μια τόσο μεγάλη ημέρα. Αμέσως μετά το συμβάν ένιωθε, όπως λέει, «ένα μουδιασμένο φάντασμα, χωρίς να αισθάνομαι τίποτα, χωρίς να ζω πραγματικά».

Αργότερα, ο πόνος έγινε εντονότερος. Οτιδήποτε της θύμιζε τον Wybrow —βιβλία, ρούχα ή φωτογραφίες— μπορούσε να προκαλέσει ξαφνική κατάρρευση. Άλλες φορές το πένθος εκδηλωνόταν πιο έντονα, με εφιάλτες και υπερεπαγρύπνηση. Ζούσε τότε μόλις έναν χρόνο στο Σκουάμις της Βρετανικής Κολομβίας και η κοινότητά της ήταν ακόμη μικρή, χωρίς να μπορεί να καταλάβει τι περνούσε.

Οι περισσότεροι φίλοι της είχαν λιγότερη εμπειρία στα αθλήματα περιπέτειας και, όπως λέει, «δεν είχαν αντιληφθεί πόσο άσχημα μπορούν να πάνε τα πράγματα. Κι εγώ έτσι ήμουν, μέχρι που μου συνέβη αυτό και ήταν σαν να μου πήραν απότομα την αθωότητά μου».

Η Stilwell αναρωτιόταν επίσης τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά. Η ενοχή, η ντροπή και η αυτομομφή αποτελούν συχνά ακόμη ένα επίπεδο τραύματος για όσους επιβιώνουν από ατυχήματα στην ύπαιθρο. Πολλές από αυτές τις δραστηριότητες απαιτούν εκτεταμένες γνώσεις και δεξιότητες: από την επιστήμη του χιονιού και την υδρολογία των ποταμών έως την πρόγνωση του καιρού, την πλοήγηση σε απομακρυσμένο έδαφος, τον χειρισμό εξειδικευμένου εξοπλισμού και τη διάσωση συντρόφου. Το ατύχημα συχνά αντιμετωπίζεται ως κενό γνώσης ή λάθος, μερικές φορές θανατηφόρο, και η κρίση από τον ίδιο τον επιζώντα ή από άλλους μπορεί να είναι έντονη.

Ένα παράδειγμα είναι η επικριτική κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης της χιονοστιβάδας του Φεβρουαρίου του 2026 κοντά στη λίμνη Τάχο, στη βόρεια Καλιφόρνια, που στοίχισε τη ζωή σε εννέα ανθρώπους, έξι από τους οποίους ήταν μητέρες.

«Όσοι επιλέγουν να συνδεθούν με τη φύση μέσα από δραστηριότητες αναψυχής συχνά βιώνουν χαρά και σύνδεση που δύσκολα βρίσκει κανείς στον τεχνητό τρόπο ζωής μας», λέει η Fiebig. «Όταν, όμως, εκτιθέμεθα στον “κίνδυνο” της υπαίθρου, μπορεί να δεχτούμε επίκριση όταν κάτι πάει στραβά — με το σκεπτικό “γιατί επέλεξες να βρίσκεσαι εκεί;”»

Η Chenoweth λέει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προβάλλοντας την περιπέτεια χωρίς να αναγνωρίζουν το κοινωνικό και συναισθηματικό της κόστος, επιδεινώνουν την κατάσταση. Όπως γράφει στη μελέτη που συνυπέγραψε, οι πλατφόρμες αυτές επιτρέπουν σε πολλούς εκτός της κοινότητας να ζουν έμμεσα τις δραστηριότητες των ορεινών αθλητών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κριτική από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν όσους εμπλέκονται σε ένα συμβάν ή το πλαίσιό του.

Και η ίδια η κοινότητα των αθλημάτων περιπέτειας μπορεί να εντείνει τη ντροπή των επιζώντων, εξετάζοντας εξονυχιστικά τα λάθη που ενδεχομένως έγιναν. Αυτό συμβαίνει εν μέρει για να αντληθούν διδάγματα από το ατύχημα και εν μέρει ως τρόπος αποστασιοποίησης από το τραύμα.

«Υπάρχει μια κουλτούρα ανάλυσης όλων των δεδομένων μετά από ένα ατύχημα, η οποία αφαιρεί την ανθρώπινη διάσταση από τους επιζώντες», λέει η Fiebig. Αυτή η εξέταση μπορεί, όπως εξηγεί, να τους οδηγήσει σε έναν «φαύλο κύκλο ντροπής». «Πρέπει να μάθουμε τι συνέβη, αλλά πρέπει επίσης να δημιουργήσουμε χώρο για να νιώσει ο επιζών ότι τον φροντίζουν και τον καταλαβαίνουν, να αναγνωρίσουμε ότι έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε και να δούμε τον πόνο που μόλις πέρασε».

Η Stilwell ξεκίνησε ατομική ψυχοθεραπεία, η οποία αποτέλεσε σανίδα σωτηρίας. Ωστόσο, όταν τελείωνε κάθε συνεδρία, πανικοβαλλόταν στην ιδέα ότι έπρεπε να περάσει μια ολόκληρη εβδομάδα μέχρι την επόμενη. Εργαζόταν στο ψηφιακό μάρκετινγκ, αλλά δεν μπορούσε να δουλέψει, να συγκεντρωθεί ή να επικοινωνήσει με άλλους, ούτε να ρυθμίσει τα συναισθήματά της σε επαγγελματικό περιβάλλον. Άρχισε να παρακολουθεί τηλεόραση έως και 10 ώρες την ημέρα, προσπαθώντας να αποσπάσει την προσοχή της από τον πόνο, ενώ έφτασε να σκέφτεται ότι δεν ήθελε να είναι πια ζωντανή. Τίποτα, όμως, δεν μείωνε τον πόνο.

Γιατί οι άνθρωποι εξακολουθούν να αναζητούν την περιπέτεια

Κάποιοι ίσως αναρωτιούνται γιατί άνθρωποι επιλέγουν την ύπαιθρο, γνωρίζοντας ότι αυτές οι δραστηριότητες μπορούν να οδηγήσουν σε τραύμα και απώλεια. Η έρευνα προσφέρει ορισμένες απαντήσεις. Ακόμη και 20 λεπτά την ημέρα στη φύση μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα των ορμονών του στρες, να ενισχύσουν την ψυχική υγεία και να αυξήσουν το προσδόκιμο ζωής. Σύμφωνα με έρευνες, ο χρόνος στην ύπαιθρο προσφέρει επιπλέον αίσθημα ευεξίας ειδικά στις γυναίκες. Μελέτη της REI για τις γυναίκες στην ύπαιθρο αναφέρει ότι η επαφή με τη φύση λειτουργεί ως διαφυγή από καθημερινές πιέσεις που τις αφορούν ιδιαίτερα, όπως οι προσδοκίες γύρω από το βάρος, την εμφάνιση και τη συμπεριφορά.

Για πολλούς, όμως, η σημασία της υπαίθριας δραστηριότητας ξεπερνά όσα καταγράφουν οι έρευνες. Η ύπαρξη κινδύνου αποτελεί μέρος της γοητείας της περιπέτειας και συχνά είναι δύσκολο να εξηγηθεί σε ανθρώπους έξω από αυτή την κοινότητα. Η διαχείριση καταστάσεων όπου οι προσωπικές αποφάσεις, η επιμονή και οι ικανότητες μπορούν να καθορίσουν την έκβαση απαιτεί πλήρη συγκέντρωση — κάτι που ορισμένοι προσπαθούν να πετύχουν μέσω του διαλογισμού και που συχνά είναι δύσκολο να βρεθεί στην πολυάσχολη καθημερινότητα.

Η αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων μαζί με άλλους μπορεί επίσης να δημιουργήσει βαθιές σχέσεις. «Έχω χτίσει τις πιο δυνατές, βαθιές και ουσιαστικές σχέσεις της ζωής μου μέσα από δραστηριότητες όπως η αναρρίχηση ή οι χιονοδρομικές διαδρομές», λέει η Stilwell. «Βρίσκεσαι σε μια κατάσταση με κάποιο ρίσκο, όπου υπάρχουν αποφάσεις και φόβος και πρέπει να διαχειριστείς το νευρικό σου σύστημα. Αυτό σε βοηθά να συνδεθείς πολύ βαθύτερα με έναν άνθρωπο, να μάθεις τι τον κινητοποιεί, τι τον φοβίζει και τι τον ενθουσιάζει. Σε τέτοια περιβάλλοντα νιώθω ότι με βλέπουν περισσότερο».

Σημαντικό ρόλο έχει και το δέος. Το δέος, δηλαδή «η αντίδρασή μας σε ισχυρά πράγματα που είναι ασαφή, απέραντα και μυστηριώδη», μπορεί να προσφέρει οφέλη, από την ηρεμία της φλεγμονής και την ενεργοποίηση του πνευμονογαστρικού νεύρου έως την απενεργοποίηση του κέντρου του στρες στον εγκέφαλο και τη μείωση της αντίληψης του πόνου, σύμφωνα με τον Dacher Keltner, διδάκτορα και συγγραφέα του βιβλίου Awe: The New Science of Everyday Wonder and How It Can Transform Your Life. Το δέος συχνά βοηθά τους ανθρώπους να ξεπεράσουν την εστίαση στον εαυτό τους, να βιώσουν διαφορετικά τον χρόνο και να αισθανθούν ότι αποτελούν μέρος κάτι μεγαλύτερου. Για πολλούς λάτρεις της υπαίθρου, η σύνδεση με αυτό το συναίσθημα μέσα από την αναψυχή μπορεί να είναι η πιο κοντινή εμπειρία τους στη χάρη.

«Το δέος και η τραγωδία δεν είναι ξεχωριστά», λέει η Chenoweth. «Και τα δύο μάς ξεπερνούν, μετατοπίζοντας ή ακόμη και γκρεμίζοντας τις αντιλήψεις μας για τον κόσμο, ενώ η ανθρώπινη συνείδηση έρχεται αντιμέτωπη με το άγνωστο. Δεν μπορείς να πεις “θα επιλέξω το δέος και θα αποφύγω την τραγωδία”. Το άγνωστο περιλαμβάνει και τα δύο».

Ομάδες υποστήριξης για επιζώντες και οικογένειες

Η θεραπεύτρια της Stilwell τελικά τής πρότεινε να απευθυνθεί στη SOAR. Την οργάνωση ίδρυσε η Starr Jamison, επαγγελματίας του χώρου της υπαίθρου στο Τελουράιντ του Κολοράντο, αφού έχασε τρεις φίλους σε διαφορετικές χιονοστιβάδες μέσα σε έναν χρόνο και βίωσε το δικό της πένθος και τραύμα. Είχε επίσης δει ανθρώπους που είχαν εμπλακεί ή επηρεαστεί από ατυχήματα να αποπειρώνται ή να αυτοκτονούν μετά την απώλεια αγαπημένων τους.

Ανάμεσά τους ήταν η περίπτωση της χιονοστιβάδας του Οκτωβρίου του 2017 στο Imp Peak της Μοντάνα, που στοίχισε τη ζωή στην 23χρονη Inge Perkins, ανερχόμενη μορφή στον χώρο του σκι εκτός πίστας και της αναρρίχησης. Ο σύντροφός της, ο γνωστός αναρριχητής Hayden Kennedy, 27 ετών, επέζησε, αλλά δεν κατάφερε να εντοπίσει την Perkins, η οποία είχε θαφτεί με τον πομποδέκτη της απενεργοποιημένο. Αφού έψαχνε μάταια για ώρες, ο Kennedy επέστρεψε στο διαμέρισμά τους στο Μπόζμαν, έγραψε σημείωμα με πληροφορίες για το πού έπρεπε να αναζητήσουν το σώμα της και στη συνέχεια αυτοκτόνησε.

Η τραγωδία ώθησε την ορεινή κοινότητα να αντιμετωπίσει το τραύμα που έμενε χωρίς φροντίδα. Δημιουργήθηκαν οργανώσεις για την υποστήριξη επαγγελματιών, όπως οδηγοί, διασώστες χιονοδρομικών κέντρων και πυροσβέστες δασικών εκτάσεων. Ανάμεσά τους είναι η Responder Alliance, την οποία διευθύνει η Laura McGladrey, και το Climbing Grief Fund, που ίδρυσε η Madaleine Sorkin.

Η Jamison διαπίστωσε, ωστόσο, ότι δεν υπήρχε σχεδόν καμία υποστήριξη για όσους ήθελαν να ζουν την περιπέτεια από αγάπη και όχι ως επάγγελμα. Αργότερα συνδέθηκε με επαγγελματίες ψυχικής υγείας που προσπαθούσαν επίσης να καλύψουν αυτό το κενό, ανάμεσά τους και η Fiebig. Η SOAR δοκίμασε την πρώτη της ομάδα υποστήριξης από ομοτίμους για επιζώντες τραύματος στην ύπαιθρο το 2021.

Σήμερα, η οργάνωση προσφέρει εργαστήρια σύνδεσης με την κοινότητα για θέματα όπως η ενσυνειδητότητα, η ενοχή του επιζώντος και η θεραπεία μέσω της νευροπλαστικότητας. Διατηρεί επίσης έναν κατάλογο που διευρύνεται, με συμβούλους, θεραπευτές, επαγγελματίες σωματικής θεραπείας, νοσηλευτές με ειδίκευση στην ψυχιατρική και συμβούλους ανθεκτικότητας που γνωρίζουν τη γλώσσα του τραύματος και του πένθους στην ύπαιθρο.

Το μοντέλο υποστήριξης της SOAR θυμίζει τους Ανώνυμους Αλκοολικούς, αλλά οι ομάδες δεν διευθύνονται εκ περιτροπής από τα μέλη· συντονίζονται από επαγγελματίες. Οι συναντήσεις γίνονται μία φορά τον μήνα για διάστημα πέντε έως έξι μηνών, είναι δωρεάν και συχνά πραγματοποιούνται μέσω Zoom, ώστε να είναι όσο γίνεται πιο προσβάσιμες. Οι ομάδες αποτελούνται από ανθρώπους με κοινά βιώματα: όσους επέζησαν από περιστατικό στην ύπαιθρο όπου πέθανε άλλος άνθρωπος, όσους έχασαν σύντροφο χωρίς να βρίσκονται στο σημείο, γονείς που έχασαν παιδιά σε ατύχημα στην ύπαιθρο και ανθρώπους που τραυματίστηκαν σε δραστηριότητες περιπέτειας. Η Stilwell συμμετείχε σε ομάδα της Fiebig για επιζώντες ατυχημάτων στην ύπαιθρο που είχαν χάσει τους συντρόφους τους.

Όπως πολλές γυναίκες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινήματος, η 46χρονη Fiebig έχει βιώσει και η ίδια τραύμα και τώρα βοηθά άλλους. Είναι λάτρης των ποταμών και στα 20 της είχε βρεθεί αρκετές φορές κοντά στον πνιγμό. Μία φορά έπεσε σε τμήμα ποταμού κατηγορίας 5 χωρίς σωσίβιο, όταν υποχώρησε το έδαφος στην όχθη ενώ περπατούσε. Απέδωσε το συμβάν στην έλλειψη δεξιοτήτων και απέρριψε το συναισθηματικό τραύμα, θεωρώντας ότι δεν είχε σημασία αφού επέζησε. Πρόκειται για συνηθισμένη αντίδραση, αλλά μπορεί να είναι επικίνδυνη: ακόμη και εμπειρίες που δεν καταλήγουν σε εμφανή τραγωδία μπορούν να έχουν σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις, ιδίως όταν συσσωρεύονται.

«Δεν αναζήτησα βοήθεια, επειδή ντρεπόμουν για ό,τι είχε συμβεί· ένιωθα ότι θα μπορούσα να το είχα αποτρέψει», λέει η Fiebig. «Ειδικά ως γυναίκα στην ύπαιθρο, ήταν εύκολο να κατηγορήσω αμέσως τον εαυτό μου ότι δεν ήμουν αρκετά καλή».

Η Fiebig εξακολουθεί να πενθεί τις δύο δεκαετίες κατά τις οποίες πίστευε ότι «δεν ήταν αρκετή», εξαιτίας των λαθών που θεωρούσε ότι είχε κάνει. Αυτό την έκανε να απομακρυνθεί από τα ποτάμια, παρότι τα αγαπούσε. «Θέλω να βοηθήσω ανθρώπους από περιθωριοποιημένες κοινότητες να δουλέψουν πάνω στα τραύματά τους, ώστε να μη χάσουν χρόνια από τη ζωή τους και να μην περιορίζονται εξαιτίας όσων συνέβησαν».

Το κίνημα δεν απευθύνεται μόνο σε γυναίκες. Παρότι οι περισσότερες συντονίστριες και επικεφαλής είναι γυναίκες, οι άνθρωποι που ζητούν βοήθεια είναι εξίσου άνδρες και γυναίκες, λέει η Sarah Hueniken, 52 ετών, ορεινή οδηγός και συνιδρύτρια της Mountain Muskox. Η οργάνωση διοργανώνει ομάδες υποστήριξης με φυσική παρουσία. Η Hueniken την ίδρυσε μετά τον θάνατο μιας καλής της φίλης σε χιονοστιβάδα σε μία από τις κατασκηνώσεις αναρρίχησης πάγου που διοργάνωνε. Στο διοικητικό συμβούλιο συμμετέχουν επίσης αρκετοί άνδρες. Η Jamison αναφέρει ότι και τα εργαστήρια και οι ομάδες της SOAR έχουν αρκετά ισορροπημένη σύνθεση, αν και η πλειονότητα των συμμετεχόντων είναι γυναίκες.

Πώς λειτουργεί η υποστήριξη από ομοτίμους

Όταν η Stilwell συνδέθηκε για πρώτη φορά με την ομάδα της SOAR, ένιωθε επιφυλακτική και δεν ήξερε τι να περιμένει — κάτι που, σύμφωνα με τη Fiebig, είναι φυσιολογικό. «Δεν ήξερα αν οι άλλοι είχαν ζήσει κάτι παρόμοιο με εμένα. Θυμάμαι να ρωτάω: “Υπάρχει χώρος εδώ για το πένθος ή η ομάδα επικεντρώνεται στο τραύμα;”»

Η Fiebig τής εξήγησε ότι όλα τα μέλη είχαν χάσει κάποιον σε ατύχημα και είχαν βιώσει μαζί πένθος και τραύμα. «Δόξα τω Θεώ, είχα βρει το σωστό μέρος», σκέφτηκε η Stilwell.

Η κοινή εμπειρία επιτρέπει στα μέλη να μιλούν ελεύθερα για όσα συνέβησαν, χωρίς να νιώθουν ότι πρέπει να συγκρατηθούν για να προστατεύσουν τους άλλους. Πριν κληθούν να μοιραστούν τις ιστορίες τους, η Fiebig εξηγεί βασικές έννοιες σχετικά με το τραύμα και το πένθος, μιλώντας για το νευρικό σύστημα, την αντίδραση μάχης ή φυγής, τη διάσχιση και άλλα σωματικά και συναισθηματικά συμπτώματα. Η Stilwell τα περιγράφει ως «στιγμές διαύγειας που επιβεβαίωσαν ότι όσα ένιωθα ήταν πραγματικά». Σταδιακά, τα μέλη αρχίζουν να δίνουν στην ομάδα την κατεύθυνση που χρειάζεται, μετατρέποντάς την σε «έναν ζωντανό χώρο», με τη Fiebig να παρέχει σταθερότητα και καθοδήγηση.

Η υποστήριξη από ομοτίμους έχει συνδεθεί με μειωμένη απομόνωση, καλύτερη ευεξία και μεγαλύτερη δυνατότητα εύρεσης νοήματος μετά από τραυματικά γεγονότα. Παρέχει επίσης προοπτική, φέρνοντας τους ανθρώπους σε επαφή με άλλους που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία της πορείας τους και προσφέροντας αποδοχή και ελπίδα. Επιτρέπει, ακόμη, την αμοιβαία στήριξη. Όπως γράφουν η Chenoweth και οι συνυπογράφοντες της μελέτης, «σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα φροντίδας, όπου τα άτομα είναι κυρίως αποδέκτες, οι προσεγγίσεις που βασίζονται στους ομοτίμους επιτρέπουν πιο ευέλικτη ανταλλαγή. Όσοι βρίσκονται πιο προχωρημένα στην πορεία τους μπορούν να στηρίξουν όσους βρίσκονται στην αρχή, συνεχίζοντας παράλληλα να επεξεργάζονται τη δική τους εμπειρία».

Η SOAR εκπαιδεύει μια νέα ομάδα επαγγελματιών ψυχικής υγείας που γνωρίζουν το τραύμα στις υπαίθριες δραστηριότητες. Κάθε ομάδα υποστήριξης της SOAR και της Mountain Muskox δημιουργεί επίσης ανθρώπους που μπορούν να στηρίξουν άλλα μέλη της κοινότητας στο μέλλον. Στόχος είναι να αλλάξει η κουλτούρα: ο τρόπος με τον οποίο κατανοούμε την ανάγκη σύνδεσης με τη φύση μέσα από δραστηριότητες με ρίσκο και ο τρόπος με τον οποίο φροντίζουμε όσους βιώνουν κάτι αδιανόητο.

Η ανάρρωση δεν ακολουθεί ευθεία πορεία

Παράλληλα με τη συμμετοχή της στην ομάδα υποστήριξης, η Stilwell κάνει σωματική θεραπεία εστιασμένη στο τραύμα, με στόχο να αντιμετωπίσει το στρες που έχει αποτυπωθεί στο σώμα και στο νευρικό σύστημα.

«Μεγάλο μέρος του τραύματός μου βρίσκεται στην αριστερή πλευρά, επειδή έτσι ήμουν ξαπλωμένη στο χιόνι και το σώμα μου το θυμόταν», λέει. «Μου ήταν πολύ δύσκολο να ξαπλώσω στο αριστερό πλευρό. Αμέσως αγχωνόμουν, ανέβαιναν οι παλμοί μου και άλλαζε ο ρυθμός της αναπνοής μου».

Η θεραπεύτριά της την καθοδήγησε σε μικρές κινήσεις και ασκήσεις που βοήθησαν να μειωθεί σταδιακά η ένταση των σωματικών αντιδράσεων. Ορισμένοι επαγγελματίες, όπως η Brooke Edwards, σύμβουλος ανθεκτικότητας που συνεργάζεται με τη SOAR, χρησιμοποιούν οραματισμό και διαλογισμό και, μερικές φορές, συνοδεύουν τους επιζώντες πίσω στα περιβάλλοντα όπου συνέβη το τραύμα, ώστε να τους βοηθήσουν να επανασυνδεθούν με τη φύση μέσω σωματικών ασκήσεων.

Η Stilwell ενδέχεται να συμμετάσχει και στην επόμενη ομάδα της SOAR, καθώς η ανάρρωση δεν είναι γραμμική. «Δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης σε αυτό», λέει. «Νομίζω ότι η δυτική κουλτούρα βλέπει το πένθος ως κάτι που πρέπει να θεραπευτεί, αντί για κάτι που πρέπει να κουβαλάμε. Πρέπει να το κουβαλάς μαζί σου σε όλη σου τη ζωή. Δεν θεραπεύεσαι από αυτό».