Η νέα βρετανική μελέτη δείχνει ότι δύο στα τρία ζευγάρια που χωρίζουν αποφασίζουν να απορρίψουν τα έμβρυα που είχαν καταψύξει μετά την εξωσωματική γονιμοποίηση. Τι προβλέπεται για την ίδια περίπτωση στην Ελλάδα και ποιος ορίζει τι θα απογίνουν;
Ποιος καθορίζει την τύχη των κατεψυγμένων εμβρύων μετά τον χωρισμό;
Το διαζύγιο κλείνει μια σχέση, όμως η ύπαρξη κατεψυγμένων εμβρύων κάνει τις επόμενες αποφάσεις πιο σύνθετες. Έχει δικαίωμα χρήσης ο ένας από τους δύο; Πώς αντιμετωπίζεται η διαφωνία ανάμεσα στους πρώην συντρόφους; Είναι δυνατόν τα έμβρυα να μείνουν στην αποθήκευση για χρόνια, αν δεν υπάρξει κοινή απόφαση; Πρόσφατα επιστημονικά ευρήματα φωτίζουν μια λιγότερο γνωστή πτυχή της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Μέσω της εξωσωματικής γονιμοποίησης, τα ζευγάρια μπορούν να διατηρούν έμβρυα στην κατάψυξη για να τα χρησιμοποιήσουν στο μέλλον. Τα ήδη δημιουργημένα έμβρυα μπορούν να αξιοποιηθούν αν αποτύχει ένας κύκλος θεραπείας ή αν το ζευγάρι θελήσει να αποκτήσει άλλο παιδί.
Μετά το τέλος της σχέσης, ωστόσο, η προηγούμενη κοινή επιθυμία για δημιουργία οικογένειας μπορεί να έχει αλλάξει. Είναι πιθανό ο ένας σύντροφος να θέλει παιδί, ενώ ο άλλος να μη θέλει να αποκτήσει παιδί με τον πρώην σύντροφό του.
Η διαφορά στις επιθυμίες φέρνει στο προσκήνιο ένα σύνθετο ζήτημα, όπου συνυπάρχουν η αναπαραγωγική αυτονομία, η συναίνεση και η συναισθηματική διαχείριση του χωρισμού.
Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για τα κατεψυγμένα έμβρυα;
Στην Ελλάδα, το πλαίσιο για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ορίζεται κατά κύριο λόγο από τους νόμους 3089/2002 και 3305/2005, όπως τροποποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, με τον νόμο 4958/2022.
Η νομοθεσία καθορίζει ειδικά ζητήματα σχετικά με τη συναίνεση των συντρόφων και τη διαχείριση του γεννητικού υλικού που βρίσκεται σε κρυοσυντήρηση.
Για τα κοινά γονιμοποιημένα ωάρια, ο ένας σύντροφος δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του τη χρήση τους. Κρίσιμο ρόλο έχουν τόσο η απαιτούμενη συναίνεση όσο και οι όροι με τους οποίους αυτή μπορεί να ανακληθεί.
Παράλληλα, το ελληνικό δίκαιο δίνει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να καταγράψουν γραπτώς τις επιλογές τους σχετικά με την τύχη του κρυοσυντηρημένου υλικού, εφόσον τηρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Άρα, το διαζύγιο δεν οδηγεί από μόνο του στην καταστροφή των εμβρύων που έχουν αποθηκευτεί. Η διαχείρισή τους εξαρτάται από τις συναινέσεις, το σημείο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία και τις σχετικές διατάξεις.
Η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ) αναφέρει ότι, όταν υπάρχει διαζύγιο, διάσταση ή διαφωνία για τη χρήση των εμβρύων, η τύχη τους είναι δυνατόν να οριστεί με απόφαση της Αρχής, ύστερα από αίτημα της Τράπεζας Κρυοσυντήρησης.
Με βάση τις προβλεπόμενες νόμιμες προϋποθέσεις, οι επιλογές είναι η διατήρηση των εμβρύων, η χρήση τους για θεραπευτικούς ή ερευνητικούς σκοπούς και η καταστροφή τους.
Πόσα περιστατικά καταγράφονται στην Ελλάδα;
Τα στοιχεία που υπάρχουν στην Ελλάδα καταγράφουν την έκταση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής συνολικά, αλλά δεν αποτυπώνουν ξεχωριστά τις αποφάσεις μετά από διαζύγιο.
Σύμφωνα με την ΕΑΙΥΑ, το 2022 πραγματοποιήθηκαν 42.558 κύκλοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, εκ των οποίων 9.527 αφορούσαν κύκλους από απόψυξη. Οι γεννήσεις συνολικά έφτασαν τις 7.216.
Δεν έχουν δημοσιευθεί πανελλαδικά δεδομένα για το πόσα έμβρυα καταστρέφονται ειδικά εξαιτίας χωρισμού. Επομένως, το ποσοστό που καταγράφηκε στη Βρετανία δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό για την Ελλάδα.
Τι καταγράφει η μελέτη για τις επιλογές των ζευγαριών
Η έρευνα της London Women’s Clinic, η οποία δημοσιεύτηκε στο Reproductive BioMedicine Online, μελέτησε 141 ζευγάρια που χώρισαν από τον Ιανουάριο του 2019 έως τον Δεκέμβριο του 2025 και είχαν έμβρυα σε κρυοσυντήρηση.
Οι επιλογές των ζευγαριών δεν ήταν ίδιες:
- Το 66% των ζευγαριών, δηλαδή 93, αποφάσισε να απορρίψει τα έμβρυα.
- 30 ζευγάρια (21,3%) επέλεξαν να τα διατηρήσουν, ώστε να υπάρχει πιθανότητα μελλοντικής χρήσης.
- Έξι ζευγάρια (4,2%) επέλεξαν να δωρίσουν τα έμβρυα στον πρώην σύντροφο.
- Ένα ζευγάρι (0,7%) προχώρησε σε δωρεά προς άλλα άτομα για αναπαραγωγική χρήση.
- 11 ζευγάρια (7,8%) διέθεσαν τα έμβρυα για εκπαιδευτική χρήση.
Οι αριθμοί αναφέρονται στα ζευγάρια και όχι στο σύνολο των εμβρύων που απορρίφθηκαν.
Οι συναισθηματικές δυσκολίες γύρω από την απόφαση
Κατά τους ερευνητές, ο χωρισμός μπορεί να οδηγήσει σε αντιπαράθεση γύρω από τα έμβρυα που παραμένουν αποθηκευμένα.
Οι ερευνητές σημειώνουν: «Όταν τα ζευγάρια χωρίζουν, τα κρυοσυντηρημένα έμβρυα συχνά μετατρέπονται σε πηγές σύγκρουσης… με τα περισσότερα ζευγάρια να επιλέγουν την απόρριψη των αποθηκευμένων εμβρύων αντί της δωρεάς ή της διατήρησής τους».
Η απόφαση ενδέχεται να σχετίζεται με την επιθυμία να ολοκληρωθεί οριστικά ένα κεφάλαιο. Οι επιστήμονες παρατηρούν ότι το τέλος μιας σχέσης «μπορεί να μοιάζει με μια διαδικασία αποχωρισμού», ενώ η απόρριψη των εμβρύων μπορεί να φέρει «μια βαθύτερη, πιο προσωπική αίσθηση ότι τερματίζεται μια πιθανή ζωή».
Συνεντεύξεις με 77 οικογένειες σε παλαιότερη αμερικανική μελέτη κατέδειξαν ότι οι επιλογές επηρεάζονται από τις προσωπικές αξίες και τις οικογενειακές συνθήκες, αλλά και από την αντίληψη των ενδιαφερομένων για τα έμβρυα. Πέντε χρόνια αργότερα, το 63% εξακολουθούσε να τα έχει σε αποθήκευση.
Πόσο διάστημα επιτρέπεται η αποθήκευση κατεψυγμένων εμβρύων;
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ισχύοντες κανόνες προβλέπουν ότι η αποθήκευση μπορεί να διαρκέσει έως 55 χρόνια, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι ερευνητές από τη Βρετανία επισημαίνουν:
«Με τις κανονιστικές αλλαγές που επιτρέπουν την αποθήκευση για έως και 55 χρόνια, οι κλινικοί γιατροί βρίσκονται ολοένα και συχνότερα αντιμέτωποι με σύνθετες καταστάσεις που αφορούν τη μακροπρόθεσμη αναπαραγωγική δυνατότητα, τις μεταβαλλόμενες δυναμικές μεταξύ των συντρόφων και τη νομική συναίνεση».
Για την Ελλάδα, η ΕΑΙΥΑ προβλέπει αρχική περίοδο κρυοσυντήρησης πέντε ετών για γονιμοποιημένα ωάρια. Η διάρκειά της μπορεί να επεκταθεί με βάση τις νόμιμες διαδικασίες.
Εξωσωματική: όσα χρειάζεται να συζητήσουν τα ζευγάρια εκ των προτέρων
Ο καθορισμός της τύχης των εμβρύων δεν είναι απαραίτητο να αναβληθεί μέχρι να τελειώσει η σχέση.
Πριν από την κρυοσυντήρηση, η American Society for Reproductive Medicine υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικές οι γραπτές οδηγίες και η ενημερωμένη συναίνεση. Παράλληλα, προτείνει την επανεξέταση των διαθέσιμων επιλογών όταν μεταβάλλονται οι οικογενειακές συνθήκες.
Στο συμπέρασμά τους, οι συντάκτες της βρετανικής μελέτης αναφέρουν:
«Οι κλινικές θα πρέπει να παρέχουν συμβουλευτική υποστήριξη σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και ειδικά τη στιγμή της διάλυσης μιας σχέσης».
Καθώς η εξωσωματική χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα η παροχή αυτής της υποστήριξης.
Το βασικό συμπέρασμα είναι πως η κρυοσυντήρηση δεν αφορά αποκλειστικά μια μελλοντική εγκυμοσύνη. Περιλαμβάνει αποφάσεις που ενδέχεται να χρειαστεί να επανεξεταστούν ύστερα από πολλά χρόνια.
- Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ)
- Reproductive BioMedicine Online
- American Society for Reproductive Medicine (ASRM)
- Fertility and Sterility
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/diazygio-kai-exosomatiki-meleti-deichnei-oti-ekatontades-katepsygmena-emvrya-aporriptontai-meta-ton-chorismo-zeygarion/28492
