Καφές: 2–3 φλιτζάνια την ημέρα συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας

Ο καθημερινός καφές μπορεί να προσφέρει κάτι περισσότερο από λίγη πρωινή εγρήγορση. Μακροχρόνια μελέτη σε ενήλικες στις ΗΠΑ δείχνει ότι η τακτική κατανάλωση καφέ με καφεΐνη συνδέεται με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας και καλύτερη γνωστική υγεία καθώς μεγαλώνουμε.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ενήλικες που έπιναν μεγαλύτερες ποσότητες καφέ με καφεΐνη εμφάνισαν άνοια σε σαφώς χαμηλότερα ποσοστά από όσους έπιναν σπάνια ή καθόλου. Τα ευρήματα βασίστηκαν σε περιόδους παρακολούθησης που έφταναν έως και τα 43 χρόνια, προσφέροντας μια σημαντική εικόνα για τη σχέση των καθημερινών συνηθειών κατανάλωσης ροφημάτων με την υγεία του εγκεφάλου σε βάθος χρόνου.

Οι ισχυρότερες συσχετίσεις παρατηρήθηκαν σε όσους έπιναν δύο έως τρία φλιτζάνια καφέ με καφεΐνη την ημέρα. Η κατανάλωση τσαγιού συνδέθηκε επίσης με καλύτερα γνωστικά αποτελέσματα, αν και η ποσότητα που συσχετίστηκε με το μεγαλύτερο όφελος ήταν κάπως μικρότερη.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο καφές χωρίς καφεΐνη δεν εμφάνισε τα ίδια οφέλη, κάτι που εγείρει το ερώτημα αν η ίδια η καφεΐνη μπορεί να εξηγεί εν μέρει τη συσχέτιση.

Χαμηλότερα ποσοστά άνοιας στους συστηματικούς καταναλωτές καφέ

Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ευρήματα αφορούσε τη διαφορά στα ποσοστά άνοιας μεταξύ των συστηματικών καταναλωτών καφέ και όσων έπιναν λίγο ή καθόλου.

Μεταξύ των ενηλίκων στις ΗΠΑ που έπιναν μεγαλύτερες ποσότητες καφέ με καφεΐνη, οι ερευνητές κατέγραψαν 141 περιστατικά άνοιας ετησίως ανά 100.000 άτομα. Αντίθετα, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 330 περιστατικά ανά 100.000 άτομα κάθε χρόνο σε όσους έπιναν σπάνια ή καθόλου καφέ με καφεΐνη.

Η άνοια είναι ένας γενικός όρος για παθήσεις που επηρεάζουν προοδευτικά τη μνήμη, τη σκέψη, τη συλλογιστική ικανότητα και τη δυνατότητα εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη αιτία της, αν και διάφορες άλλες εγκεφαλικές διαταραχές μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε άνοια.

Η περιστασιακή αφηρημάδα μπορεί να αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης, όμως στην άνοια οι γνωστικές δυσκολίες είναι αρκετά σοβαρές ώστε να διαταράσσουν την καθημερινή ζωή. Γι’ αυτό, ο εντοπισμός συνηθειών του τρόπου ζωής που συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας αποτελεί σημαντικό πεδίο έρευνας, ιδιαίτερα καθώς οι πληθυσμοί γερνούν.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η συστηματική κατανάλωση καφέ με καφεΐνη μπορεί να είναι μία τέτοια συνήθεια. Ωστόσο, δείχνουν συσχέτιση και δεν αποδεικνύουν ότι ο καφές προλαμβάνει άμεσα την άνοια. Ενδέχεται να συμβάλλουν στα αποτελέσματα και άλλες διαφορές μεταξύ όσων πίνουν καφέ και όσων τον αποφεύγουν.

Η κατανάλωση καφέ συνδέθηκε και με καλύτερη γνωστική υγεία

Τα πιθανά οφέλη δεν περιορίζονταν στις διαγνώσεις άνοιας. Οι συμμετέχοντες που έπιναν περισσότερο καφέ με καφεΐνη ήταν επίσης λιγότερο πιθανό να αναφέρουν ότι είχε επιδεινωθεί η μνήμη ή η σκέψη τους.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το 7,8% των ενηλίκων που κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες καφέ με καφεΐνη ανέφερε υποκειμενική γνωστική έκπτωση, σε σύγκριση με το 9,5% όσων έπιναν σπάνια ή καθόλου.

Ο όρος «υποκειμενική γνωστική έκπτωση» περιγράφει αλλαγές στη μνήμη ή στη σκέψη που παρατηρεί το ίδιο το άτομο, ακόμη και αν δεν έχουν επιβεβαιωθεί με επίσημες γνωστικές δοκιμασίες. Κάποιος που τη βιώνει μπορεί να αισθάνεται ότι δυσκολεύεται περισσότερο να θυμηθεί πληροφορίες, να συγκεντρωθεί ή να βρει τις κατάλληλες λέξεις.

Αυτές οι αναφορές δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι υπάρχει άνοια. Μπορούν, ωστόσο, να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες για το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στις γνωστικές τους ικανότητες καθώς μεγαλώνουν.

Το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των καταναλωτών καφέ με καφεΐνη προσθέτει στοιχεία στη συσχέτιση της κατανάλωσης καφέ με την υγιέστερη γνωστική γήρανση.

Πόσος καφές συνδέθηκε με τα μεγαλύτερα οφέλη;

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης αν η ποσότητα καφέ σχετιζόταν με την ισχύ των παρατηρούμενων οφελών.

Η κατανάλωση δύο έως τριών φλιτζανιών καφέ με καφεΐνη την ημέρα συνδέθηκε με τα ευνοϊκότερα αποτελέσματα ως προς τον κίνδυνο άνοιας και τη γνωστική λειτουργία.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η συσχέτιση παρέμεινε εμφανής ανεξάρτητα από τον γενετικό κίνδυνο των συμμετεχόντων για άνοια. Με άλλα λόγια, η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και την υγεία του εγκεφάλου παρατηρήθηκε ακόμη και σε άτομα των οποίων τα κληρονομικά χαρακτηριστικά ενδέχεται να αυξάνουν την ευαλωτότητά τους στην πάθηση.

Ο γενετικός κίνδυνος αφορά την επίδραση κληρονομούμενων παραλλαγών στο DNA, οι οποίες μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων παθήσεων. Παρότι η γενετική μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην άνοια, αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης εικόνας, στην οποία περιλαμβάνονται η ηλικία, η γενική υγεία και ο τρόπος ζωής.

Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν επίσης ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση καφέ δεν είναι απαραίτητα καλύτερη. Η κατανάλωση πέρα από το εύρος που συνδέθηκε με τα ισχυρότερα οφέλη δεν φάνηκε να προσφέρει επιπλέον προστασία.

Το τσάι μπορεί επίσης να συνδέεται με οφέλη, αλλά όχι ο ντεκαφεϊνέ

Ο καφές δεν ήταν το μόνο ρόφημα που συνδέθηκε με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η κατανάλωση τσαγιού σχετιζόταν επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας και καλύτερη γνωστική λειτουργία.

Για το τσάι, οι ισχυρότερες συσχετίσεις εμφανίστηκαν στους συμμετέχοντες που έπιναν ένα έως δύο φλιτζάνια την ημέρα. Όπως και στην περίπτωση του καφέ, η κατανάλωση μεγαλύτερης ποσότητας δεν φάνηκε να προσφέρει επιπλέον οφέλη.

Ωστόσο, η μελέτη δεν διαχώρισε το τσάι με καφεΐνη από εκείνο χωρίς καφεΐνη. Επομένως, τα ευρήματα δεν μπορούν να καθορίσουν αν η καφεΐνη ευθύνεται για τη συσχέτιση που παρατηρήθηκε στους καταναλωτές τσαγιού.

Τα αποτελέσματα για τον καφέ προσφέρουν ένα επιπλέον στοιχείο. Ενώ ο κανονικός καφές με καφεΐνη συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας και καλύτερα γνωστικά αποτελέσματα, ο καφές χωρίς καφεΐνη δεν εμφάνισε τα ίδια οφέλη.

Η καφεΐνη είναι ένα φυσικό διεγερτικό που βρίσκεται στον καφέ, στο τσάι και σε αρκετά άλλα φυτά. Δρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα και είναι γνωστή κυρίως επειδή αυξάνει προσωρινά την εγρήγορση και μειώνει το αίσθημα κόπωσης.

Το αν η καφεΐνη συμβάλλει και στην καλύτερη υγεία του εγκεφάλου σε βάθος πολλών ετών είναι διαφορετικό ερώτημα. Η διαφορά ανάμεσα στον κανονικό καφέ και στον ντεκαφεϊνέ καθιστά αυτή την πιθανότητα άξια διερεύνησης, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η καφεΐνη προκαλεί τα οφέλη που παρατηρήθηκαν.

Συνολικά, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ και τσαγιού με καφεΐνη μπορεί να συνδέεται με υγιέστερη γήρανση του εγκεφάλου. Για τον καφέ, η ισχυρότερη συσχέτιση παρατηρήθηκε στα δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα, ενώ για το τσάι τα ευνοϊκότερα αποτελέσματα καταγράφηκαν στους καταναλωτές ενός έως δύο φλιτζανιών ημερησίως.

Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν αυτά τα ροφήματα επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο άνοιας. Τα μακροχρόνια ευρήματα, ωστόσο, είναι ενθαρρυντικά για όσους ήδη απολαμβάνουν τον καφέ ή το τσάι στην καθημερινότητά τους.