Ραβδομυόλυση: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι δρομείς για τους κινδύνους και τα προειδοποιητικά σημάδια

Η ραβδομυόλυση είναι σχετικά σπάνια, αλλά όταν είναι σοβαρή μπορεί να απειλήσει τη ζωή. Ένας τραγικός θάνατος στη δρομική κοινότητα φέρνει στο προσκήνιο τους παράγοντες κινδύνου και τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούν οι δρομείς.

Λίγο μετά τον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης έγινε γνωστό ότι η 24χρονη δρομέας Rachel Apa κατέρρευσε στη διαδρομή και πέθανε στο νοσοκομείο, παρά τις εξάωρες προσπάθειες των γιατρών να τη σώσουν. Σύμφωνα με τον πατέρα της, αιτία θανάτου ήταν η ραβδομυόλυση.

Η είδηση προκάλεσε θλίψη και ανησυχία. Στα κοινωνικά δίκτυα, δρομείς αναρωτήθηκαν πώς μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο σε μια νεαρή γυναίκα η οποία, σύμφωνα με τις πληροφορίες, είχε αγωνιστεί στο χόκεϊ επί χόρτου στην ανώτατη κατηγορία του αμερικανικού πανεπιστημιακού αθλητισμού, τη Division I, με το Πανεπιστήμιο Bucknell και είχε προπονηθεί για μήνες για τον μαραθώνιο.

Γιατροί εξηγούν τι είναι η ραβδομυόλυση, πώς μπορεί να συνδέεται με το τρέξιμο και τι χρειάζεται να γνωρίζουν οι δρομείς για την ασφάλειά τους.

Τι είναι η ραβδομυόλυση

Η ραβδομυόλυση είναι σχετικά σπάνια και ο θάνατος από αυτήν ακόμη σπανιότερος. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αναφέρονται περίπου 26.000 περιστατικά ετησίως, ενώ η θνητότητα ξεκινά από το 10% και μπορεί να φτάσει το 50% στις σοβαρές περιπτώσεις.

Με απλά λόγια, πρόκειται για διάσπαση του μυϊκού ιστού, η οποία από μόνη της δεν είναι απειλητική για τη ζωή. Ο Derek M. Fine, νεφρολόγος στο Johns Hopkins Medicine, εξηγεί ότι αν μετρούσε κανείς την κρεατινική κινάση, γνωστή ως CK —έναν αιματολογικό δείκτη μυϊκής βλάβης— στους μαραθωνοδρόμους μετά τον αγώνα, «οι περισσότεροι» θα είχαν αυξημένες τιμές του ενζύμου.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις CK είναι ο μόνος τρόπος για την ακριβή αναγνώριση της ραβδομυόλυσης. Οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται από 20 έως 200 U/L, ενώ η διάγνωση τίθεται όταν η CK φτάσει στο πενταπλάσιο του ανώτερου φυσιολογικού ορίου.

«Υπάρχει πάντα κάποια μικρή διάσπαση των μυών, επειδή, τουλάχιστον στον μαραθώνιο, τους χρησιμοποιείς τόσο πολύ ώστε κάποια στιγμή μπορεί να εξαντλήσουν τα ενεργειακά τους αποθέματα», λέει ο Fine. Όπως προσθέτει, τα μιτοχόνδρια δεν προλαβαίνουν να παράγουν αρκετή ATP, δηλαδή τριφωσφορική αδενοσίνη, που αποτελεί τη βασική πηγή ενέργειας του οργανισμού.

Γιατί μπορεί να γίνει επικίνδυνη

Η ραβδομυόλυση γίνεται επικίνδυνη όταν είναι πιο σοβαρή. Καθώς διασπάται ο μυϊκός ιστός, μπορεί να απελευθερωθούν στην κυκλοφορία επιβλαβείς ουσίες, όπως η μυοσφαιρίνη, μια πρωτεΐνη που μπορεί να βλάψει τους νεφρούς, καθώς και υπερβολικές ποσότητες καλίου.

Σύμφωνα με τον Fine, η μυοσφαιρίνη μπορεί να «παγιδευτεί» στους νεφρούς, προκαλώντας νεφρική ανεπάρκεια ή βλάβη διαφορετικής βαρύτητας. «Μπορεί να είναι αρκετά σοβαρή, αλλά συνήθως χρειάζεται λίγος χρόνος για να εκδηλωθεί», εξηγεί.

Ο ίδιος θεωρεί ότι τα υψηλά επίπεδα καλίου αποτελούν πιθανώς μεγαλύτερο κίνδυνο από τη μυοσφαιρίνη. «Όταν διαλύονται τα μυϊκά κύτταρα, απελευθερώνεται πολύ μεγάλη ποσότητα καλίου στην κυκλοφορία και αυτό το κάλιο μπορεί στη συνέχεια να προκαλέσει καρδιακές αρρυθμίες», αναφέρει. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια —οι νεφροί είναι υπεύθυνοι για την απομάκρυνση του επιπλέον καλίου— ή ενδεχομένως σε αιφνίδια καρδιακή ανακοπή.

«Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αν αυτό συμβαίνει αργά και οι νεφροί λειτουργούν ικανοποιητικά, αποβάλλεις το κάλιο με τα ούρα και τα επίπεδά του στο αίμα δεν ανεβαίνουν τόσο πολύ», λέει. «Αν υπάρχει σοβαρή ραβδομυόλυση και διασπάται τεράστια ποσότητα μυϊκού ιστού, μπορεί να απελευθερωθεί πάρα πολύ κάλιο και ο οργανισμός να μην μπορεί να το απομακρύνει αρκετά γρήγορα».

Πέρα από την ταχεία απελευθέρωση αυτών των ουσιών, η ραβδομυόλυση μπορεί μερικές φορές να οδηγήσει σε άλλες διαταραχές που μοιάζουν με σήψη ή ακόμη και σε πολυοργανική ανεπάρκεια, προσθέτει ο Fine.

Παρ’ όλα αυτά, δεν αποτελεί συχνή υποκείμενη αιτία καρδιακής ανακοπής, διευκρινίζει η Lili Barouch, διευθύντρια αθλητικής καρδιολογίας στο Johns Hopkins Medicine και αθλήτρια αντοχής η ίδια. Μπορεί, όμως, να προκαλέσει διαταραχές του καρδιακού ρυθμού εξαιτίας σοβαρών ηλεκτρολυτικών διαταραχών, κυρίως υψηλού καλίου. Όπως εξηγεί και ο Fine, η νεφρική ανεπάρκεια, όπως και η ανεπάρκεια άλλων οργάνων, μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακά προβλήματα, αναφέρει η Barouch.

Πώς μπορεί το τρέξιμο να οδηγήσει σε ραβδομυόλυση

Δεν είναι μόνο το τρέξιμο που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο. Κάθε έντονη άσκηση μπορεί να προκαλέσει μυϊκή βλάβη και ειδικότερα ραβδομυόλυση από άσκηση, εξηγεί η Barouch. Ο Fine αναφέρει ότι για αυτόν τον λόγο έχουν καταγραφεί περιστατικά και σε αθλητές CrossFit. Είτε πρόκειται για μαραθώνιο είτε για άρση βαρών, σε συνθήκες μεγάλης προσπάθειας η διάσπαση των μυών μπορεί να επιταχυνθεί απότομα και να προκαλέσει προβλήματα.

Στο τρέξιμο, η προπόνηση προκαλεί μικροσκοπικές μυϊκές βλάβες, οι οποίες στη συνέχεια επιδιορθώνονται και κάνουν τους μυς ισχυρότερους — μια θετική προσαρμογή. Στον μαραθώνιο, όμως, πολλοί πιέζουν περισσότερο τον εαυτό τους. «Στον αγώνα συνήθως καταβάλλεις πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια και πραγματικά φτάνεις τον εαυτό σου στα όριά του», λέει η Barouch.

Αυτό μπορεί να συμβεί σε αθλητές κάθε επιπέδου. Ωστόσο, όσοι δεν είναι τόσο καλά προπονημένοι και πιέζονται υπερβολικά την ημέρα του αγώνα μπορεί να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, σύμφωνα με τον Fine. «Ο συχνότερος λόγος είναι ότι κάποιος το παρακάνει και δεν έχει προπονηθεί αρκετά», λέει. Αυτό δεν σημαίνει ότι ίσχυε στην περίπτωση της Apa· αποτελεί έναν πιθανό παράγοντα κινδύνου για τους δρομείς γενικά.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η αφυδάτωση, επισημαίνει η Barouch. «Αν κάποιος είναι αφυδατωμένος, η ποσότητα αυτών των προϊόντων διάσπασης των μυών που παράγει ο οργανισμός και που μπορούν να γίνουν τοξικά για τους νεφρούς αρχίζει να αυξάνεται πολύ. Δεν μπορείς να απομακρύνεις τις τοξίνες από το σώμα αρκετά γρήγορα και αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη», εξηγεί.

Από την άλλη, η καλή ενυδάτωση βοηθά στην απομάκρυνση της μυοσφαιρίνης από τους νεφρούς, σύμφωνα με τον Fine. Υπάρχει, όμως, μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην υπερβολική και την ανεπαρκή ενυδάτωση: «Όταν τρέχεις έναν μαραθώνιο, οι νεφροί λαμβάνουν μηνύματα από τον εγκέφαλο να συγκρατήσουν νερό. Αν λοιπόν συνεχίζεις να προσθέτεις νερό, αυτό αραιώνει το νάτριο στο αίμα και μπορεί να εμφανίσεις υπονατριαιμία». Η συμβουλή του είναι να πίνετε σύμφωνα με τη δίψα σας και να λαμβάνετε ηλεκτρολύτες σε έναν αγώνα μεγάλης διάρκειας ή με ζέστη.

Οι υδατάνθρακες μπορεί επίσης να βοηθούν. «Ένας παράγοντας στη ραβδομυόλυση μπορεί να είναι ότι, αν δεν δίνεις αρκετούς υδατάνθρακες και ενέργεια στον οργανισμό, δεν μπορείς να παράγεις ATP —το ενεργειακό “νόμισμα” που χρειάζεσαι για να αποδώσεις— και τότε μπορεί να αρχίσει η διάσπαση των μυών», λέει ο Fine.

Ρόλο παίζουν και οι περιβαλλοντικές συνθήκες. «Αν, για παράδειγμα, είναι μια ιδιαίτερα ζεστή ημέρα, αυτό φαίνεται να αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου», αναφέρει. Πράγματι, στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης το 2022 καταγράφηκαν ασυνήθιστα πολλά περιστατικά ραβδομυόλυσης από άσκηση, συνολικά 24, σύμφωνα με μελέτη στο Nephron Clinical Practice. Οι συγγραφείς τα συνέδεσαν πιθανώς με την «ασυνήθιστα υψηλή για την εποχή ζέστη και υγρασία» την ημέρα του αγώνα.

Οι νεότεροι δρομείς ενδέχεται μάλιστα να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, πιθανώς επειδή είναι πιο πρόθυμοι να ρισκάρουν και να πιέζονται περισσότερο από τους μεγαλύτερους σε ηλικία, αγνοώντας ενδεχομένως σημάδια ραβδομυόλυσης, σύμφωνα με τον Fine.

Ποιοι άλλοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο

Η ραβδομυόλυση έχει και γενετική συνιστώσα, αναφέρει ο Fine. Επομένως, αν έχετε εμφανίσει στο παρελθόν ραβδομυόλυση ή υπάρχει σχετικό περιστατικό στην οικογένειά σας, μπορεί να αξίζει να διερευνηθεί πιο προσεκτικά ο προσωπικός σας κίνδυνος.

Ο γενετικός έλεγχος δεν είναι ιδιαίτερα συνηθισμένος, αλλά εξετάζει συγκεκριμένους δείκτες που μπορεί να υποδηλώνουν μεγαλύτερη προδιάθεση. «Δεν είναι ότι θα πεις: “Εντάξει, θα τρέξω μαραθώνιο, άρα θα κάνω προληπτικό γενετικό έλεγχο”», εξηγεί ο Fine. «Αλλά για κάποιον που μπορεί να το έχει πάθει στο παρελθόν, ακόμη κι αν πει: “Έκανα CrossFit, εμφάνισα ραβδομυόλυση και τώρα θα προσπαθήσω να τρέξω μαραθώνιο”, ίσως αξίζει να γίνει έλεγχος».

Τέλος, ορισμένα φάρμακα, μεταξύ των οποίων οι στατίνες και ορισμένα αντικαταθλιπτικά, καθώς και υποκείμενες παθήσεις, όπως η νόσος McArdle και η μυϊκή δυστροφία Duchenne, μπορεί να προδιαθέτουν για ραβδομυόλυση, σύμφωνα με την Barouch.

Τα προειδοποιητικά σημάδια που πρέπει να γνωρίζουν οι δρομείς

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα συμπτώματα δεν αναγνωρίζονται πάντα εύκολα, καθώς οι μυϊκοί πόνοι είναι σχεδόν αναπόφευκτοι στον μαραθώνιο. Ωστόσο, ο πολύ έντονος πόνος στους μυς που δουλεύουν, όπως στα πόδια, αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι, όπως και η μυϊκή αδυναμία και το πρήξιμο, λέει ο Fine.

«Φυσικά, στη διάρκεια ενός μαραθωνίου οι άνθρωποι συνήθως έχουν μυϊκό πόνο, αλλά αν είναι πολύ πιο έντονος από ό,τι συνήθως ή από ό,τι θα περίμενε κανείς», χρειάζεται προσοχή, επισημαίνει η Barouch. Το ίδιο ισχύει και για το πολύ έντονο μυϊκό πιάσιμο μετά τον αγώνα.

Ένα ακόμη στοιχείο είναι το χρώμα των ούρων. «Αυτό που μπορεί να δει κανείς νωρίς είναι πολύ σκούρα πορτοκαλί ούρα, στο χρώμα της σκουριάς, και αυτό οφείλεται στη μυοσφαιρίνη που αποβάλλεται», λέει ο Fine. «Αν κάποιος έχει μυϊκό πόνο και τα ούρα του είναι πορτοκαλί, μάλλον πρέπει να πάει να εξεταστεί και ίσως να λάβει ενυδάτωση και να ελεγχθεί η CK στα επείγοντα».

Σύμφωνα με τα CDC, όσο νωρίτερα ξεκινήσει η αντιμετώπιση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ανάρρωσης χωρίς μακροχρόνιες ή μόνιμες επιπτώσεις στην υγεία. Γι’ αυτό, αν υποψιάζεστε ραβδομυόλυση, μην περιμένετε.

Το βασικό είναι να ακούτε το σώμα σας. «Ειδικά ως αθλητές αντοχής, τείνουμε να πιέζουμε πολύ τον εαυτό μας σε έναν αγώνα, επειδή έχουμε προσωπικούς στόχους, στόχους χρόνου και άλλα παρόμοια, αλλά και πάλι πρέπει να ακούμε το σώμα μας», τονίζει η Barouch.

Αν κάτι δεν φαίνεται φυσιολογικό, μην το αγνοείτε. «Ο μαραθώνιος δεν είναι άνετος για κανέναν. Αλλά αν οι μύες σας πονάνε υπερβολικά ή αν αρχίσετε να έχετε άλλα συμπτώματα, δυσκολία στην αναπνοή, ενοχλήματα στο στήθος ή κάτι παρόμοιο που φαίνεται ασυνήθιστο, μην αγνοείτε αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια, είτε αφορούν ραβδομυόλυση είτε κάποια άλλη ιατρική κατάσταση που μπορεί να εξελίσσεται», λέει η Barouch.

Οι αποφάσεις για τη διερεύνηση, την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ραβδομυόλυσης πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.