Υγιεινή του αιδοίου και του κόλπου: Τι χρειάζεται πραγματικά και τι να αποφεύγετε

Ο όρος «γυναικεία υγιεινή» είναι παραπλανητικός: συχνά χρησιμοποιείται στο μάρκετινγκ για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι τα γεννητικά όργανα είναι βρόμικα και χρειάζονται ειδικά προϊόντα. Η φροντίδα της υγείας του αιδοίου και του κόλπου, όμως, δεν απαιτεί τέτοια προϊόντα ούτε περίπλοκες διαδικασίες.

Τι σημαίνει ο όρος «γυναικεία υγιεινή»;

Όπως χρησιμοποιείται συνήθως, ο όρος «γυναικεία υγιεινή» δεν έχει σαφές ουσιαστικό περιεχόμενο. Πρόκειται για εμπορικό τέχνασμα που βασίζεται σε τρανσφοβικές και μισογυνιστικές αντιλήψεις και μπορεί να κάνει τις γυναίκες να αισθάνονται ντροπή για τα γεννητικά τους όργανα, ενθαρρύνοντάς τες να αγοράζουν προϊόντα που χαρακτηρίζονται ως «προϊόντα γυναικείας υγιεινής».

Το μήνυμα που υπονοείται —και είναι λανθασμένο— είναι ότι η χρήση αυτών των προϊόντων διατηρεί καθαρά τα γεννητικά όργανα, ενώ η μη χρήση τους τα κάνει βρόμικα.

Γιατί να μιλάμε για το αιδοίο και όχι για «γυναικεία υγιεινή»;

«Παρότι η φράση “γυναικεία υγιεινή” χρησιμοποιείται συχνά για να κάνει τα άτομα με κόλπο να αισθάνονται βρόμικα, στόχος της είναι να αναγνωρίσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μερών που αποτελούν το αιδοίο και τον κολπικό σωλήνα», εξηγεί η Felice Gersh, MD, συγγραφέας του βιβλίου «PCOS SOS: A Gynecologist’s Lifeline to Naturally Restore Your Rhythms, Hormones, and Happiness».

Πιο ακριβής όρος, επομένως, θα ήταν «υγιεινή του αιδοίου και του κόλπου». Για να γίνει σαφής η διαφορά:

Ο κόλπος είναι το εσωτερικό μέρος των γεννητικών οργάνων και ο σωλήνας στον οποίο μπορούν να εισαχθούν, για παράδειγμα, ταμπόν ή σεξουαλικά βοηθήματα.
Το αιδοίο περιλαμβάνει τα εξωτερικά γεννητικά όργανα, όπως το εφηβαίο, τα μικρά και τα μεγάλα χείλη, την κλειτορίδα και τον πρόδομο του κόλπου.

Όπως σημειώνει η Gersh, η φροντίδα αφορά και τα δύο μέρη.

Από ποια ηλικία χρειάζεται να διαμορφώνεται μια ρουτίνα;

Όσο το δυνατόν νωρίτερα. «Όπως οι γονείς εξηγούν στα παιδιά ότι πρέπει να καθαρίζουν ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών τους και να βουρτσίζουν τα δόντια τους, χρειάζεται να τους εξηγούν ότι πρέπει να φροντίζουν και τα γεννητικά τους όργανα», λέει η Gersh.

Τι περιλαμβάνει η καθημερινή φροντίδα;

Η φροντίδα του αιδοίου και του κόλπου, όπως και η στοματική υγιεινή, περιλαμβάνει περισσότερα από ένα μόνο βήμα.

Διατροφή

Η φροντίδα ξεκινά και από τη διατροφή. «Ολόκληρο το σώμα μας χρειάζεται ένα ευρύ φάσμα θρεπτικών συστατικών για να λειτουργεί όσο το δυνατόν καλύτερα», λέει η Gersh. «Επομένως, όσα τρώμε και πίνουμε επηρεάζουν το αιδοίο και τον κόλπο, όπως επηρεάζουν κάθε μέρος του σώματός μας».

Για την υποστήριξη της υγείας του αιδοίου και του κόλπου, η ίδια προτείνει διατροφή πλούσια σε:

αντιοξειδωτικά
βιταμίνη Ε
βιταμίνη C
ωμέγα-3 λιπαρά οξέα
ωμέγα-6 λιπαρά οξέα
πρωτεΐνη
προβιοτικά

Καθαρισμός

Ο κόλπος αυτοκαθαρίζεται. Οι κολπικές εκκρίσεις, εφόσον δεν έχουν νέα οσμή ή διαφορετικό χρώμα, αποτελούν ένδειξη ότι ο κόλπος λειτουργεί φυσιολογικά.

Το αιδοίο, αντίθετα, δεν αυτοκαθαρίζεται. «Το αιδοίο είναι δέρμα και χρειάζεται πλύσιμο, όπως κάθε άλλο σημείο του σώματος», εξηγεί η Lauren F. Streicher, MD, κλινική καθηγήτρια μαιευτικής και γυναικολογίας και συγγραφέας του βιβλίου «Sex Rx: Hormones, Health, and Your Best Sex Ever».

«Ένα ήπιο σαπούνι χωρίς άρωμα, νερό και τα δάχτυλά σας στο ντους είναι υπεραρκετά», λέει.

Όταν σκουπίζεστε μετά την ούρηση ή την κένωση, σκουπίζετε τον πρωκτό και τον κόλπο ξεχωριστά: χρησιμοποιήστε χαρτί για τη μία περιοχή και πετάξτε το πριν σκουπίσετε την άλλη. «Δεν θέλετε να μεταφέρετε στην ουρήθρα μικρόβια από το ορθό, γιατί έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος ουρολοίμωξης», επισημαίνει η Streicher. Μετά την ούρηση, σκουπίζεστε πάντα από μπροστά προς τα πίσω.

Η ούρηση μετά τη σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να απομακρύνει βακτήρια που ενδέχεται να έχουν μετακινηθεί στην ουρήθρα και ίσως να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου ουρολοίμωξης, εξηγεί η Gersh. «Μπορείτε επίσης να ξεπλύνετε μία φορά απαλά το αιδοίο με λίγο νερό και το δάχτυλό σας, αλλά μην πλένετε και μην τρίβετε το εσωτερικό του κόλπου», λέει.

Αποτρίχωση και περιποίηση

Οι τρίχες του εφηβαίου έχουν σημαντικές βιολογικές λειτουργίες, όπως η προστασία του ευαίσθητου δέρματος του αιδοίου από την τριβή κατά τη σεξουαλική επαφή και άλλες δραστηριότητες. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Streicher, δεν υπάρχουν έρευνες που να δείχνουν ότι οι τρίχες του εφηβαίου έχουν κάποια λειτουργία σε σχέση με την υγιεινή.

Αν επιλέξετε να αφαιρέσετε μέρος ή το σύνολο των τριχών, χρησιμοποιείτε κάθε φορά καινούργια λεπίδα. Αν αυτό δεν είναι πρακτικό, κρατήστε τουλάχιστον μια λεπίδα αποκλειστικά για το αιδοίο, ώστε να μη χρησιμοποιείτε εκείνη που έχει στομώσει από το ξύρισμα άλλων σημείων του σώματος. Μετά τη χρήση, στεγνώστε το ξυραφάκι και φυλάξτε το σε ντουλάπι, αντί να το αφήνετε στο περβάζι του ντους, για να περιορίσετε τον κίνδυνο μούχλας και σκουριάς.

Ακόμη και με σωστή χρήση του ξυραφιού, μπορεί να εμφανιστούν τρίχες που γυρίζουν προς τα μέσα και ερεθισμός — και αυτό είναι ιδιαίτερα πιθανό σε άτομα με πολύ ευαίσθητο δέρμα. «Μια ζεστή κομπρέσα πάνω στην τρίχα που έχει γυρίσει προς τα μέσα μπορεί να βοηθήσει να ανοίξει ο πόρος και να απελευθερωθεί ο θύλακας κάτω από το δέρμα», λέει η Streicher.

Αν το εξόγκωμα που θεωρείτε ότι οφείλεται σε τρίχα που γύρισε προς τα μέσα συνοδεύεται από ασυνήθιστες εκκρίσεις, δυσάρεστη οσμή ή πόνο, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας. «Θα μπορέσει να διαπιστώσει αν πρόκειται πράγματι για τρίχα που έχει γυρίσει προς τα μέσα και να κάνει τις κατάλληλες καλλιέργειες, αν κρίνει ότι χρειάζεται», αναφέρει η Streicher.

Ανακούφιση από ερεθισμό

«Δεν χρειάζεται να ανησυχείτε για την καταπράυνση του δέρματος του αιδοίου, εκτός αν υπάρχει ερεθισμός», λέει η Streicher. Αν ερεθιστεί, προτείνει να διακόψετε τη χρήση αρωματικών προϊόντων και να επιλέξετε σαπούνι σε πλάκα με ήπια, ενυδατική αλόη βέρα. Αν ο ερεθισμός δεν υποχωρεί, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας.

Παρακολούθηση αλλαγών

«Ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβετε αν κάτι δεν πάει καλά με τον κόλπο ή το αιδοίο είναι να εξοικειωθείτε με αυτά», λέει η Aleece Fosnight, πιστοποιημένη βοηθός ιατρού και ιατρική σύμβουλος στην Aeroflow Urology.

Προσπαθήστε να μάθετε πώς συνήθως φαίνονται, μυρίζουν και τι αίσθηση έχουν τα γεννητικά σας όργανα. Μπορείτε να αφιερώσετε χρόνο στο ντους, να παρατηρήσετε τη μυρωδιά των εσωρούχων σας, να χρησιμοποιήσετε καθρεφτάκι, να αγγίξετε την περιοχή ή να την εξερευνήσετε με τα δάχτυλά σας και να επισκέπτεστε τακτικά τον γιατρό σας.

Πότε μπορεί να χρειάζεται αλλαγή στη ρουτίνα;

«Η σημαντικότερη ένδειξη ότι κάτι χρειάζεται να αλλάξει είναι η εμφάνιση δυσάρεστων παρενεργειών ή πόνου», λέει η Streicher. Ορισμένες σημαντικές αλλαγές στη ζωή μπορεί επίσης να απαιτήσουν προσαρμογές.

Σεξουαλική δραστηριότητα

Αν είστε σεξουαλικά ενεργοί, η φροντίδα της υγείας των γεννητικών οργάνων περιλαμβάνει να γνωρίζετε την τρέχουσα κατάστασή σας ως προς τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ). Το σεξ δεν περιορίζεται στη διεισδυτική επαφή πέους-κόλπου· περιλαμβάνει επίσης το στοματικό σεξ, τη σεξουαλική επαφή με τα χέρια, την τριβή των σωμάτων και το πρωκτικό σεξ. Ο έλεγχος για ΣΜΝ μετά από κάθε νέο σεξουαλικό σύντροφο είναι ο τρόπος να γνωρίζετε την τρέχουσα κατάστασή σας.

Εγκυμοσύνη

«Όταν είστε έγκυος, το τελευταίο που θέλετε είναι να επικρατήσουν ξένα βακτήρια. Γι’ αυτό, κατά τη γνώμη μου, ο λιγότερος καθαρισμός είναι προτιμότερος», λέει η Gersh.

Εμμηνόπαυση

«Μετά την εμμηνόπαυση, το δέρμα του αιδοίου μπορεί να χρειάζεται περισσότερη ενυδάτωση, επειδή το δέρμα και η περιοχή γίνονται πιο ξηρά», λέει η Gersh. Για την ενυδάτωση του δέρματος από μέσα προς τα έξω και αντίστροφα, προτείνει επίσης συμπληρώματα βιταμίνης Ε, βιταμίνης C, πολυβιταμίνη και πρωτεΐνη κολλαγόνου.

Τι ισχύει για τις κολπικές πλύσεις και τον ατμό;

Καλύτερα να τα αποφεύγετε. «Μπορεί να είναι ενδιαφέρον να διαβάζετε για τάσεις όπως οι κολπικές πλύσεις και ο ατμός, αλλά δεν είναι καθόλου ευχάριστες για τα γεννητικά όργανα», λέει η Streicher. «Δεν έχουν κανένα όφελος και μπορεί να προκαλέσουν βλάβη».

Οι κολπικές πλύσεις, δηλαδή το πλύσιμο του κολπικού σωλήνα με μείγμα νερού και σαπουνιού ή νερού και ξιδιού, μπορούν να μεταβάλουν το φυσιολογικό μικροβίωμα του κόλπου. Έτσι μπορεί να διαταραχθεί η φυσική του άμυνα απέναντι στις λοιμώξεις. Ο κολπικός ατμός μπορεί επίσης να επηρεάσει αυτή την άμυνα, ενώ υπάρχει και ο κίνδυνος να προκαλέσει εγκαύματα στους κολπικούς ιστούς και στο δέρμα του αιδοίου.

Ποια προϊόντα είναι καλύτερο να αποφεύγετε;

Αποφύγετε προϊόντα που διαφημίζονται ως προϊόντα «γυναικείας υγιεινής», καθώς και όσα υπόσχονται «ισορροπία του pH». «Το αιδοίο δεν χρειάζεται εξισορρόπηση του pH και ο κόλπος μπορεί να ρυθμίζει μόνος του το pH του», λέει η Streicher.