Δυσανεξία στη λακτόζη: Συμπτώματα, τύποι, διάγνωση και αντιμετώπιση

Τι είναι η δυσανεξία στη λακτόζη

Η δυσανεξία στη λακτόζη είναι η αδυναμία διάσπασης της λακτόζης, ενός φυσικού σακχάρου που βρίσκεται κυρίως στα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γάλα και το γιαούρτι.

Εμφανίζεται όταν το λεπτό έντερο δεν παράγει αρκετή λακτάση, το ένζυμο που διασπά τη λακτόζη. Έτσι, η λακτόζη που δεν έχει διασπαστεί περνά στο παχύ έντερο, όπου αλληλεπιδρά με τα φυσιολογικά βακτήρια και μπορεί να προκαλέσει φούσκωμα, αέρια και διάρροια. Η πάθηση ονομάζεται επίσης ανεπάρκεια λακτάσης.

Η δυσανεξία στη λακτόζη είναι πολύ συχνή στους ενήλικες, ιδιαίτερα σε άτομα ασιατικής, αφρικανικής και ισπανόφωνης καταγωγής. Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, περισσότεροι από 30 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ έχουν δυσανεξία στη λακτόζη. Η κατάσταση δεν είναι σοβαρή, αλλά μπορεί να είναι ενοχλητική.

Τα γαστρεντερικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 30 λεπτά έως δύο ώρες μετά την κατανάλωση γάλακτος ή άλλων γαλακτοκομικών που περιέχουν λακτόζη. Ορισμένοι χρειάζεται να αποφεύγουν αυτά τα προϊόντα ή να παίρνουν σκεύασμα λακτάσης πριν τα καταναλώσουν.

Τύποι δυσανεξίας στη λακτόζη

Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι, με διαφορετικά αίτια.

Πρωτοπαθής δυσανεξία στη λακτόζη

Είναι ο συχνότερος τύπος. Οι περισσότεροι άνθρωποι γεννιούνται με αρκετή λακτάση, καθώς τα βρέφη χρειάζονται το ένζυμο για να χωνέψουν το μητρικό γάλα. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η παραγωγή λακτάσης μπορεί να μειωθεί σταδιακά, καθώς μεγαλώνουμε, η διατροφή γίνεται πιο ποικίλη και η εξάρτηση από το γάλα περιορίζεται. Αυτός ο τύπος είναι συχνότερος σε άτομα ασιατικής, αφρικανικής και ισπανόφωνης καταγωγής.

Δευτεροπαθής δυσανεξία στη λακτόζη

Παθήσεις του εντέρου, όπως η κοιλιοκάκη και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, χειρουργική επέμβαση ή τραυματισμός του λεπτού εντέρου μπορούν επίσης να προκαλέσουν δυσανεξία στη λακτόζη. Αν αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία, τα επίπεδα λακτάσης ενδέχεται να αποκατασταθούν.

Συγγενής δυσανεξία στη λακτόζη

Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, η δυσανεξία είναι κληρονομική. Ένα ελαττωματικό γονίδιο μπορεί να μεταβιβαστεί από τους γονείς στο παιδί, με αποτέλεσμα να απουσιάζει εντελώς η λακτάση. Πρόκειται για τη συγγενή δυσανεξία στη λακτόζη.

Σε αυτή την περίπτωση, το βρέφος δεν μπορεί να ανεχθεί το μητρικό γάλα και εμφανίζει διάρροια μόλις αρχίσει να τρέφεται με μητρικό γάλα ή βρεφικό γάλα που περιέχει λακτόζη. Αν δεν αναγνωριστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η κατάσταση μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή. Η διάρροια μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση και απώλεια ηλεκτρολυτών. Η αντιμετώπιση είναι απλή και περιλαμβάνει τη χορήγηση βρεφικού γάλακτος χωρίς λακτόζη αντί για γάλα.

Αναπτυξιακή δυσανεξία στη λακτόζη

Μερικές φορές εμφανίζεται σε βρέφη που γεννιούνται πρόωρα. Αυτό συμβαίνει επειδή η παραγωγή λακτάσης αρχίζει σε μεταγενέστερο στάδιο της κύησης, μετά τις 34 εβδομάδες.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 30 λεπτά έως δύο ώρες μετά την κατανάλωση γάλακτος ή γαλακτοκομικών προϊόντων και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κράμπες στην κοιλιά
• φούσκωμα
• αέρια
• διάρροια
• ναυτία

Η ένταση των συμπτωμάτων μπορεί να είναι από ήπια έως σοβαρή και εξαρτάται από την ποσότητα λακτόζης που καταναλώθηκε και από την ποσότητα λακτάσης που παράγει ο οργανισμός.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν εμφανίζετε κράμπες, φούσκωμα και διάρροια μετά την κατανάλωση γάλακτος ή γαλακτοκομικών, ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει εξετάσεις για δυσανεξία στη λακτόζη. Οι επιβεβαιωτικές εξετάσεις μετρούν τη δραστηριότητα της λακτάσης στον οργανισμό και περιλαμβάνουν:

Δοκιμασία ανοχής στη λακτόζη

Πρόκειται για εξέταση αίματος που μετρά την αντίδραση του οργανισμού μετά την κατανάλωση υγρού με υψηλή περιεκτικότητα σε λακτόζη.

Δοκιμασία αναπνοής υδρογόνου

Μετρά την ποσότητα υδρογόνου στην αναπνοή μετά την κατανάλωση ποτού με υψηλή περιεκτικότητα σε λακτόζη. Αν ο οργανισμός δεν μπορεί να διασπάσει τη λακτόζη, τα βακτήρια του εντέρου την αποδομούν. Η διαδικασία αυτή, που ονομάζεται ζύμωση, απελευθερώνει υδρογόνο και άλλα αέρια. Αυτά απορροφώνται και τελικά εκπνέονται. Αν η λακτόζη δεν χωνεύεται πλήρως, η εξέταση δείχνει υψηλότερη από το φυσιολογικό ποσότητα υδρογόνου στην αναπνοή.

Εξέταση οξύτητας κοπράνων

Χρησιμοποιείται συχνότερα σε βρέφη και παιδιά. Μετρά την ποσότητα γαλακτικού οξέος σε δείγμα κοπράνων, το οποίο συσσωρεύεται όταν τα βακτήρια του εντέρου ζυμώνουν τη λακτόζη που δεν έχει διασπαστεί.

Αντιμετώπιση

Δεν υπάρχει τρόπος να αυξηθεί η παραγωγή λακτάσης από τον οργανισμό. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη μείωση ή την πλήρη απομάκρυνση των γαλακτοκομικών από τη διατροφή.

Πολλοί άνθρωποι με δυσανεξία μπορούν να καταναλώσουν έως μισό φλιτζάνι γάλα χωρίς να εμφανίσουν συμπτώματα. Γάλατα και γαλακτοκομικά προϊόντα χωρίς λακτόζη διατίθενται στα περισσότερα σούπερ μάρκετ. Επίσης, δεν περιέχουν όλα τα γαλακτοκομικά μεγάλες ποσότητες λακτόζης. Ορισμένοι μπορεί να καταναλώνουν σκληρά τυριά, όπως τσένταρ, ελβετικό και παρμεζάνα, ή προϊόντα ζύμωσης, όπως το γιαούρτι. Τα γαλακτοκομικά με χαμηλά ή μηδενικά λιπαρά συνήθως περιέχουν επίσης λιγότερη λακτόζη.

Ένζυμο λακτάσης χωρίς συνταγή διατίθεται σε κάψουλες, χάπια, σταγόνες ή μασώμενη μορφή και λαμβάνεται πριν από την κατανάλωση γαλακτοκομικών. Οι σταγόνες μπορούν επίσης να προστεθούν στο γάλα.

Όσοι έχουν δυσανεξία και δεν καταναλώνουν γάλα ή γαλακτοκομικά μπορεί να εμφανίσουν έλλειψη σε:

• ασβέστιο
• βιταμίνη D
• ριβοφλαβίνη
• πρωτεΐνη

Μπορεί να συνιστώνται συμπληρώματα ασβεστίου ή τροφές που είναι φυσικά πλούσιες σε ασβέστιο ή έχουν εμπλουτιστεί με αυτό.

Διατροφή και καθημερινότητα χωρίς λακτόζη

Τα συμπτώματα υποχωρούν όταν το γάλα και τα γαλακτοκομικά αφαιρεθούν από τη διατροφή. Διαβάζετε προσεκτικά τις ετικέτες των τροφίμων, καθώς η λακτόζη μπορεί να υπάρχει και σε συστατικά που προέρχονται από το γάλα, όπως:

• ορός γάλακτος ή συμπύκνωμα πρωτεΐνης ορού γάλακτος
• καζεΐνη ή καζεϊνικά άλατα
• τυρόπηγμα
• τυρί
• βούτυρο
• γιαούρτι
• μαργαρίνη
• στερεά συστατικά ή σκόνη γάλακτος
• νουγκά

Ορισμένα τρόφιμα που δεν θα περιμένατε να περιέχουν γάλα μπορεί να έχουν γάλα ή λακτόζη. Παραδείγματα είναι:

• ντρέσινγκ για σαλάτες
• κατεψυγμένες βάφλες
• αλλαντικά που δεν είναι κόσερ
• σάλτσες
• δημητριακά πρωινού
• μείγματα για αρτοσκευάσματα
• πολλές στιγμιαίες σούπες

Το γάλα και τα γαλακτοκομικά προστίθενται συχνά σε επεξεργασμένα τρόφιμα. Ακόμη και ορισμένες κρέμες καφέ χωρίς γαλακτοκομικά συστατικά και φάρμακα μπορεί να περιέχουν προϊόντα γάλακτος και λακτόζη.

Η δυσανεξία στη λακτόζη δεν μπορεί να προληφθεί, αλλά τα συμπτώματα μπορούν να αποφευχθούν με τη μείωση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών. Το γάλα με χαμηλά ή μηδενικά λιπαρά μπορεί επίσης να προκαλεί λιγότερα συμπτώματα. Εναλλακτικές επιλογές είναι τα ροφήματα αμυγδάλου, λιναριού, σόγιας και ρυζιού. Διατίθενται επίσης γαλακτοκομικά προϊόντα από τα οποία έχει αφαιρεθεί η λακτόζη.

Για εξατομικευμένες διατροφικές επιλογές ή χρήση συμπληρωμάτων, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.