Φιλία: Πώς οι καλές σχέσεις ενισχύουν την υγεία και πώς να τις καλλιεργήσετε

Οι καλές φιλίες είναι σημαντικές σε κάθε στάδιο της ζωής και μπορούν να ωφελήσουν την ψυχική και σωματική υγεία. Μας βοηθούν να νιώθουμε λιγότερη μοναξιά, να διαχειριζόμαστε το άγχος και να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, ενώ ενισχύουν την αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν τους καλούς φίλους από τα σημαντικότερα πρόσωπα στη ζωή τους. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι φιλίες ωφέλιμες. Μια υγιής φιλία βασίζεται στην ανοιχτή επικοινωνία και στην ειλικρίνεια, ακόμη κι όταν η αλήθεια είναι δύσκολη. Οι φίλοι αποδέχονται ο ένας τον άλλον και σέβονται τα όρια, ακόμη κι όταν διαφωνούν.

Η στήριξη είναι αμοιβαία: ένας καλός φίλος δεν περιμένει μόνο να τον βοηθούν, αλλά προσφέρει κι εκείνος ό,τι μπορεί — ακόμη κι αν αυτό σημαίνει απλώς να ακούσει.

1. Λιγότερη μοναξιά και κοινωνική απομόνωση

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική και τη σωματική ευεξία. Οι φίλοι συμβάλλουν στο να αποφεύγουμε την απομόνωση, ενώ οι στενές και ουσιαστικές φιλίες μπορούν να μας προστατεύσουν από τη μοναξιά.

Μπορεί κανείς να έχει πολλές κοινωνικές επαφές και παρ’ όλα αυτά να νιώθει μόνος. Η ποιότητα των σχέσεων είναι εκείνη που μετράει: οι περιστασιακές ή επιφανειακές φιλίες συχνά δεν προσφέρουν ουσιαστική συναισθηματική στήριξη. Μπορεί να έχετε παρέα για παιχνίδια, καφέ ή άσκηση, αλλά αν δεν έχετε κάποιον στον οποίο να μπορείτε να εκμυστηρευτείτε όσα σας απασχολούν, είναι πιθανό να βιώνετε μοναξιά.

Ακόμη και λίγοι στενοί φίλοι μπορούν να βοηθήσουν. Όταν νιώθετε μόνοι, μπορείτε να τους αναζητήσετε για μια συζήτηση, ένα αστείο ή λίγη παρέα. Η απόσταση μπορεί να δυσκολεύει τις συναντήσεις, αλλά και μόνο η γνώση ότι υπάρχει ένας ισχυρός δεσμός μπορεί να μειώσει την αίσθηση της μοναξιάς.

2. Μείωση του στρες

Όλοι αντιμετωπίζουν στρες, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Ακόμη και όταν αρχικά φαίνεται ασήμαντο, μπορεί να συσσωρευτεί και να γίνει δυσβάσταχτο. Το στρες μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στη διάθεση, όπως άγχος, κατάθλιψη ή ευερεθιστότητα, αλλά και να επηρεάσει το σώμα.

Το παρατεταμένο στρες μπορεί να συμβάλει σε:

• εξασθένηση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος
• αϋπνία
• πεπτικά προβλήματα
• καρδιακά προβλήματα
• διαβήτη
• υψηλή αρτηριακή πίεση

Έρευνες υποδεικνύουν ότι οι δυνατές φιλίες μπορούν να βοηθήσουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του στρες και να μειώσουν την πιθανότητα να προκύψουν ορισμένες στρεσογόνες καταστάσεις. Όταν μοιράζεστε τις ανησυχίες σας με έναν φίλο που σας ακούει και σας βοηθά να σκεφτείτε λύσεις, μπορεί να νιώσετε λιγότερο επιβαρυμένοι. Η γνώση ότι υπάρχουν άνθρωποι που νοιάζονται και θέλουν να βοηθήσουν μπορεί να εμποδίσει τις ανησυχίες να συσσωρευτούν και να προκαλέσουν μεγάλη ψυχική δυσφορία.

3. Συναισθηματική στήριξη

Η συναισθηματική στήριξη αποτελεί σημαντικό όφελος των σχέσεων. Οι φίλοι μπορούν να σας βοηθήσουν ακούγοντας πραγματικά όσα σας απασχολούν, αναγνωρίζοντας και αποδεχόμενοι τα συναισθήματά σας, κάνοντας κάτι όμορφο για εσάς ή βοηθώντας σας να αποσπαστείτε όταν νιώθετε στενοχώρια ή αναστάτωση.

Αν έχετε σύντροφο, είναι απολύτως φυσιολογικό να απευθύνεστε πρώτα σε εκείνον για παρηγοριά και καθησυχασμό. Ωστόσο, ο σύντροφος δεν θα πρέπει να είναι η μοναδική πηγή συναισθηματικής στήριξης. Οι φιλίες με άλλους ανθρώπους μπορούν να ωφελήσουν τόσο την ψυχική υγεία όσο και τη σχέση. Όταν εσείς και ο σύντροφός σας διαφωνείτε ή θέλετε να ασχοληθείτε με διαφορετικά ενδιαφέροντα, οι φίλοι με κοινά ενδιαφέροντα μπορούν να σας βοηθήσουν να διατηρήσετε την αίσθηση του εαυτού σας.

4. Προσωπική ανάπτυξη

Αν θέλετε να κάνετε θετικές αλλαγές στη ζωή σας ή να εγκαταλείψετε μια συνήθεια, οι φίλοι μπορούν να σας βοηθήσουν να επιμείνετε σε πιο υγιεινές επιλογές. Αυτός μπορεί να είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι δυνατές φιλίες συνδέονται με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.

Οι φίλοι μπορεί να αποτελέσουν θετικό παράδειγμα. Για παράδειγμα, η απόφαση ενός στενού φίλου να κόψει το κάπνισμα μπορεί να σας εμπνεύσει να κάνετε το ίδιο. Μπορούν επίσης να σας στηρίξουν αλλάζοντας μαζί σας συνήθειες: αν θέλετε να γραφτείτε σε γυμναστήριο ή να αρχίσετε να τρέχετε, ένας φίλος για άσκηση μπορεί να σας ενθαρρύνει να συνεχίσετε ώσπου η δραστηριότητα να γίνει μέρος της καθημερινότητάς σας. Η ενθάρρυνσή τους μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή σας και τις πιθανότητες να πετύχετε τους στόχους σας.

5. Αίσθηση του ανήκειν

Όλοι θέλουμε να γνωρίζουμε ότι έχουμε σημασία για τους άλλους και ότι η ζωή μας έχει σκοπό. Στην ιεράρχηση αναγκών του Maslow, η ανάγκη του ανήκειν βρίσκεται στην τρίτη θέση, μετά τις βασικές ανάγκες, όπως η τροφή και η στέγη, και τις ανάγκες για ασφάλεια. Η ανάπτυξη και η διατήρηση στενών φιλιών ενισχύουν αυτή την αίσθηση.

Το ενδιαφέρον για τους άλλους μπορεί να δώσει περισσότερο νόημα στη ζωή. Όταν νοιάζεστε για κάποιον, αναλαμβάνετε την ευθύνη να του προσφέρετε συμπόνια και συναισθηματική στήριξη, κάτι που μπορεί να σας βοηθήσει να γίνετε πιο δυνατοί και καλύτεροι άνθρωποι. Παράλληλα, η γνώση ότι έχετε ένα δίκτυο υποστήριξης μπορεί να σας κάνει να νιώθετε μεγαλύτερη ασφάλεια. Ακόμη κι αν οι φίλοι σας ζουν σε διαφορετικές πόλεις, πολιτείες ή χώρες, εξακολουθείτε να έχετε δεσμούς με ανθρώπους που εμπιστεύεστε και είναι δίπλα σας.

6. Στήριξη στις δύσκολες στιγμές

Η ζωή δεν είναι πάντα εύκολη και κάποιες φορές μπορεί να γίνει ιδιαίτερα δύσκολη. Χωρίς προειδοποίηση, ενδέχεται να αντιμετωπίσετε τραυματικά ή δύσκολα γεγονότα που επηρεάζουν την ψυχική σας ευεξία, όπως:

• έναν χωρισμό ή ένα διαζύγιο
• τον θάνατο ενός κατοικιδίου ή ενός αγαπημένου προσώπου
• πανδημίες
• ανεργία
• οικογενειακά προβλήματα

Κάθε μία από αυτές τις δυσκολίες μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες στην ψυχική υγεία σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, έρευνα του 2023 υποδεικνύει ότι οι ποιοτικές και θετικές φιλίες μπορούν να βελτιώσουν τη συνολική ευεξία και να προσφέρουν συναισθηματική ασφάλεια όταν περνάμε δύσκολες περιόδους.

Πώς να δημιουργήσετε και να διατηρήσετε φιλίες

Η ανάπτυξη και η διατήρηση φιλιών συχνά είναι πιο εύκολη στα λόγια παρά στην πράξη, ιδίως στην ενήλικη ζωή, όταν οι καθημερινές υποχρεώσεις περιορίζουν τον διαθέσιμο χρόνο. Οι παρακάτω συμβουλές μπορούν να βοηθήσουν.

Ασχοληθείτε με όσα σας ενδιαφέρουν

Οι φίλοι δεν χρειάζεται να έχουν όλα τα ίδια ενδιαφέροντα, αλλά ορισμένα κοινά σημεία μπορούν να αποτελέσουν βάση για μια φιλία. Μπορείτε να γνωρίσετε νέους ανθρώπους κάνοντας πράγματα που σας ευχαριστούν: συμμετέχοντας σε μια λέσχη πεζοπορίας, παρακολουθώντας ένα μάθημα τέχνης ή πηγαίνοντας σε εκδηλώσεις της τοπικής βιβλιοθήκης. Αν τα σημερινά σας χόμπι δεν προσφέρουν πολλές ευκαιρίες κοινωνικοποίησης, δοκιμάστε μια νέα δραστηριότητα που σας φέρνει σε επαφή με άλλους.

Κάντε εσείς την πρώτη κίνηση

Σκεφτείτε τις πρόσφατες συζητήσεις σας. Μπορεί να υπάρχει ένας συνάδελφος με τον οποίο μιλάτε στο μεσημεριανό διάλειμμα ή ένας άλλος γονιός που συναντάτε συχνά στην παιδική χαρά. Θα μπορούσε να γίνει φίλος σας, αλλά θα χρειαστεί να περάσετε περισσότερο χρόνο μαζί για να το διαπιστώσετε.

Μια πρόσκληση μπορεί να σας προκαλεί αμηχανία, ιδίως αν φοβάστε την απόρριψη. Αν όμως και ο άλλος νιώθει νευρικότητα, η φιλία μπορεί να μην ξεκινήσει ποτέ. Κρατήστε την πρόσκληση απλή και χαλαρή. Για παράδειγμα:

• «Θυμάσαι εκείνη την παρουσίαση βιβλίου που λέγαμε τις προάλλες; Θες να πάμε μαζί;»
• «Άκουσα ότι ανοίγει ένα καινούργιο βιετναμέζικο εστιατόριο στο κέντρο. Θες να πάμε για φαγητό την επόμενη εβδομάδα;»

Κρατήστε επαφή

Όταν δημιουργηθεί μια φιλία, χρειάζεται προσπάθεια για να διατηρηθεί. Μπορείτε να:

• προτείνετε να κανονίσετε κάτι, αντί να περιμένετε να το αναλάβει πάντα ο άλλος
• τηλεφωνείτε ή να στέλνετε μήνυμα πού και πού, έστω για να μοιραστείτε ένα αστείο ή να ρωτήσετε τι κάνει
• ακούτε τις απαντήσεις όταν κάνετε ερωτήσεις
• επικοινωνείτε μαζί του αν γνωρίζετε ότι περνάει δύσκολα
• μοιράζεστε και τις δικές σας δυσκολίες όταν σας ρωτά, ώστε να ενισχύεται ο δεσμός και από τις δύο πλευρές

Αν δυσκολεύεστε να διατηρείτε πολλές φιλίες, επικεντρωθείτε σε εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για εσάς. Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν τον χρόνο ή τη συναισθηματική ενέργεια να καλλιεργούν πολλές στενές φιλίες. Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός των φίλων έχει πολύ μικρότερη σημασία από την ποιότητα των σχέσεων. Δεν χρειάζεται να έχετε συγκεκριμένο αριθμό φίλων για να ωφεληθείτε· ακόμη και λίγες στενές φιλίες μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά στην ευεξία σας.

Αναγνωρίστε πότε χρειάζεται να απομακρυνθείτε

Οι ανθυγιεινές ή τοξικές φιλίες μπορούν να προκαλέσουν στρες και να σας επιβαρύνουν, όπως ακριβώς οι υγιείς φιλίες μπορούν να σας ενδυναμώσουν. Ίσως χρειάζεται να απομακρυνθείτε αν ένας φίλος:

• κουτσομπολεύει
• σας φέρεται άσχημα
• σας χειραγωγεί
• παίρνει χωρίς να προσφέρει
• δείχνει να αδιαφορεί για τα συναισθήματά σας

Το συμπέρασμα

Οι καλές φιλίες έχουν αξία σε κάθε στάδιο της ζωής. Κάποια στοιχεία μιας φιλίας μπορεί να αλλάζουν όσο οι άνθρωποι μεγαλώνουν και εξελίσσονται. Ωστόσο, οι δυνατοί δεσμοί μπορούν να συνεχίσουν να μας ενδυναμώνουν, επειδή βασίζονται σε διαχρονικές αξίες: την εμπιστοσύνη, τον σεβασμό, τη συγχώρεση και τη στήριξη.