Εμβόλιο mRNA για τον καρκίνο: Ιστορική επιτυχία για το πρώτο εμβόλιο, μειώνει κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου

Το εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου πέτυχε σε δοκιμή φάσης 3, περιορίζοντας κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου από μελάνωμα μετά τη χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Οι εταιρείες Moderna και Merck βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις με τις ρυθμιστικές αρχές σχετικά με τα επόμενα βήματα για την έγκρισή του.

Το εμβόλιο mRNA για το μελάνωμα και τα ευρήματα της μελέτης φάσης 3

Το μελάνωμα, η πιο θανατηφόρα μορφή καρκίνου του δέρματος, είναι δυνατό να επανεμφανιστεί ακόμη κι όταν ο όγκος έχει αφαιρεθεί πλήρως. Για φέτος, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ προβλέπει πάνω από 100.000 νέα περιστατικά στη χώρα.

Το εμβόλιο intismeran autogene δημιουργείται ειδικά για τον κάθε ασθενή, αξιοποιώντας το γενετικό προφίλ του όγκου. Βασίζεται στην τεχνολογία mRNA, η οποία έγινε ευρύτερα γνωστή από τα εμβόλια κατά της COVID-19, και συνδυάζεται με την ανοσοθεραπεία πεμπρολιζουμάμπη για την ενίσχυση της αντικαρκινικής δράσης.

Τι έχουν καταγράψει οι έρευνες για τα εξατομικευμένα εμβόλια mRNA

Τα τελευταία χρόνια, οι μελέτες έχουν αναφέρει ενθαρρυντικά ευρήματα σε διαφορετικούς τύπους καρκίνου. Παράλληλα, τα δεδομένα δείχνουν πως δεν εμφανίζουν όλοι οι ασθενείς μετρήσιμη ανοσολογική απόκριση.

• Μελέτη του 2025 με τίτλο “RNA neoantigen vaccines prime long-lived CD8+ T cells in pancreatic cancer” διαπίστωσε ότι τα εμβόλια RNA, τα οποία στοχεύουν νεοαντιγόνα στον καρκίνο του παγκρέατος, ενεργοποίησαν Τ λεμφοκύτταρα που παρέμειναν λειτουργικά για χρόνια. Μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς υποτροπή παρουσίασαν, επιπλέον, οι ασθενείς που ανέπτυξαν ανοσολογική απόκριση.
• Η ανασκόπηση του 2025 με τίτλο “mRNA Vaccines in Cancer Immunotherapy: Recent Advances, Clinical Translation, and Future Perspectives” εξέτασε κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με μελάνωμα, καρκίνο του πνεύμονα και του προστάτη. Σε αυτές καταγράφηκαν καλύτερη επιβίωση χωρίς υποτροπή και αποκρίσεις των Τ λεμφοκυττάρων απέναντι σε συγκεκριμένα νεοαντιγόνα.
• Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2026, με τίτλο “Advances in the development of personalized neoantigen therapies”, δοκιμή για καρκίνο του παγκρέατος έδειξε μετρήσιμη ανοσολογική απόκριση στο εμβόλιο στους μισούς ασθενείς. Η υποτροπή ήρθε νωρίτερα για όσους δεν ανταποκρίθηκαν, υπογραμμίζοντας πόσο σημαντικός είναι ο εντοπισμός βιοδεικτών που θα επιτρέπουν στους γιατρούς να εκτιμούν ποιοι ασθενείς ενδέχεται να ωφεληθούν.

Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της κλινικής δοκιμής

Στη διεθνή μελέτη συμμετείχαν περισσότεροι από 1.100 ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, αφού είχαν υποβληθεί σε πλήρη αφαίρεση του όγκου με χειρουργική επέμβαση. Η τυχαία κατανομή τους έγινε σε δύο ομάδες: όλοι έλαβαν τη συνήθη μετεγχειρητική θεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη, αλλά μόνο η μία ομάδα έλαβε μαζί και το εξατομικευμένο εμβόλιο. Στην άλλη χορηγήθηκε εικονικό φάρμακο.

Στη συμπλήρωση δύο ετών, το 82% όσων έλαβαν το εμβόλιο παρέμεναν εν ζωή χωρίς υποτροπή, σε σύγκριση με το 70% των ασθενών που έλαβαν μόνο ανοσοθεραπεία. Επιπλέον, καταγράφηκε μείωση κατά 38% στον κίνδυνο μεταστάσεων σε άλλα όργανα ή θανάτου από μελάνωμα.

Τα στοιχεία για τη συνολική επιβίωση δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, αν και οι εταιρείες αναφέρουν ότι παρατηρείται «ευνοϊκή τάση». Οι συμμετέχοντες εξακολουθούν να παρακολουθούνται.

«Ο κλάδος αναζητούσε μια επιτυχία και πιστεύω ότι αυτή είναι μεγάλη», αναφέρει ο ογκολόγος Hussein Tawbi, ερευνητής της μελέτης στο MD Anderson Cancer Center του Χιούστον, σύμφωνα με το AP.

Η παρασκευή του εμβολίου και ο τρόπος δράσης του

Για κάθε ασθενή, οι επιστήμονες αναζητούν μεταλλάξεις που υπάρχουν μόνο στον συγκεκριμένο όγκο και προκαλούν την παραγωγή μη φυσιολογικών πρωτεϊνών, γνωστών ως νεοαντιγόνα. Μέσω του εμβολίου, το ανοσοποιητικό σύστημα εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα που μπορεί να έχουν απομείνει στον οργανισμό και να αρχίσουν ξανά να πολλαπλασιάζονται.

Το σχήμα περιλαμβάνει εννέα δόσεις, οι οποίες χορηγούνται ανά τρεις εβδομάδες. Από την ανάλυση του γενετικού υλικού του όγκου έως την παραγωγή του εμβολίου για τον συγκεκριμένο ασθενή απαιτούνται περίπου έξι εβδομάδες. Κατά το διάστημα αυτό, η θεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη έχει ήδη αρχίσει.

Οι κύριες παρενέργειες που παρατηρήθηκαν ήταν οι εξής:

• πόνος στο σημείο όπου έγινε η ένεση,
• κόπωση,
• ρίγη,

όπως και μετά τα εμβόλια mRNA κατά της COVID-19, σύμφωνα με την εξήγηση του Tawbi.

Τα βήματα που απομένουν για την έγκριση του εμβολίου

«Τα αποτελέσματα αυτά ενισχύουν την πεποίθησή μας ότι το mRNA μπορεί να αλλάξει θεμελιωδώς την αντιμετώπιση του καρκίνου», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Moderna, Stéphane Bancel, σύμφωνα με τη Washington Post.

Μέχρι σήμερα, οι ρυθμιστικές αρχές δεν έχουν εξετάσει κάποιο εμβόλιο αυτού του τύπου για τον καρκίνο. «Αυτό θα είναι ανεξερεύνητο έδαφος για τον FDA», αναφέρει η διευθύνουσα σύμβουλος του Parker Institute, Karen Knudsen, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

Δοκιμές εξατομικευμένων εμβολίων mRNA διεξάγονται επίσης για άλλες μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα, των νεφρών, του παγκρέατος και της ουροδόχου κύστης.

Ωστόσο, η BioNTech γνωστοποίησε τον Οκτώβριο πως δοκιμές εμβολίου mRNA για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου δεν πέτυχαν έναν από τους στόχους που αφορούσαν την επιβίωση. Το αποτέλεσμα αυτό υπενθυμίζει ότι η επιτυχία τέτοιων θεραπειών δεν είναι εξασφαλισμένη.

Tony Hout: Η πορεία ασθενούς που δοκίμασε την πρωτοποριακή θεραπεία

Το 2024, ο Tony Hout, σήμερα 62 ετών, εντάχθηκε στην κλινική δοκιμή, αφού ένα σημάδι στο αφτί του, που αιμορραγούσε κατά διαστήματα, διαγνώστηκε ως μελάνωμα και είχε αρχίσει να εξαπλώνεται.

«Θέλω να είμαι σίγουρος ότι κάνω ό,τι μπορώ για να είμαι εδώ για την οικογένειά μου», δηλώνει, σύμφωνα με το AP. Οι τελευταίες εξετάσεις του έδειξαν ότι παραμένει χωρίς ενδείξεις καρκίνου.