Ένας γονιός μπορεί να σκεφτεί τη ΔΕΠΥ στα παιδιά όταν το παιδί ξεχνά συχνά τις οδηγίες ή δυσκολεύεται να μείνει καθιστό. Όμως αυτές οι συμπεριφορές, από μόνες τους, δεν αρκούν για διάγνωση. Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή με επίμονο μοτίβο απροσεξίας και/ή υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας, που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα.
Η εικόνα δεν είναι ίδια για κάθε παιδί. Εκείνο που έχει σημασία είναι πόσο διαρκούν οι δυσκολίες, πού εμφανίζονται και πώς επηρεάζουν τη ζωή του στο σπίτι, στο σχολείο ή στις σχέσεις του.
Πώς μπορεί να φαίνεται η ΔΕΠΥ στα παιδιά;
Η ΔΕΠΥ δεν έχει μία και μοναδική εικόνα. Σε ορισμένα παιδιά κυριαρχούν οι δυσκολίες προσοχής, σε άλλα η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα, ενώ υπάρχουν και παιδιά που εμφανίζουν συνδυασμό αυτών των χαρακτηριστικών.
Η απροσεξία μπορεί να εκδηλώνεται ως δυσκολία οργάνωσης ή ολοκλήρωσης μιας εργασίας. Το παιδί μπορεί επίσης να χάνει λεπτομέρειες, να δυσκολεύεται να ακολουθήσει οδηγίες, να αποσπάται εύκολα ή να ξεχνά συχνά πράγματα.
Η υπερκινητικότητα μπορεί να φαίνεται μέσα από έντονη κινητικότητα ή νευρικότητα, δυσκολία να παραμείνει καθιστό ή υπερβολική ομιλία. Η εικόνα της διαφέρει ανάλογα με την ηλικία.
Η παρορμητικότητα, από την άλλη, μπορεί να εμφανίζεται όταν το παιδί δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του, διακόπτει τους άλλους ή απαντά πριν ολοκληρωθεί μια ερώτηση. Οι εκδηλώσεις μπορούν να αλλάζουν με τον χρόνο, όπως και ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται η ΔΕΠΥ.
Χρειάζεται ένα παιδί να είναι υπερκινητικό;
Όχι. Ένα παιδί μπορεί να έχει κυρίως δυσκολίες απροσεξίας, χωρίς η υπερκινητικότητα να είναι το πιο εμφανές χαρακτηριστικό. Έτσι, η συνηθισμένη εικόνα του παιδιού που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση δεν περιγράφει όλες τις περιπτώσεις.
Στα κορίτσια η ΔΕΠΥ μπορεί να αναγνωρίζεται λιγότερο συχνά, καθώς είναι συχνότερο να εμφανίζουν κυρίως απρόσεκτα χαρακτηριστικά, τα οποία ενδέχεται να εντοπίζονται δυσκολότερα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που αφαιρείται έχει ΔΕΠΥ, ούτε ότι η ίδια εικόνα εμφανίζεται σε όλα τα κορίτσια.
Αντί για έναν γενικό χαρακτηρισμό, όπως «άτακτο» ή «τεμπέλικο», είναι πιο χρήσιμο να περιγράψουμε τις συγκεκριμένες δυσκολίες. Τι συμβαίνει όταν το παιδί προσπαθεί να ολοκληρώσει μια εργασία; Πώς επηρεάζεται η σχολική του πορεία ή η καθημερινότητά του;
Πότε μια δυσκολία χρειάζεται διερεύνηση;
Όλα τα παιδιά μπορεί περιστασιακά να δυσκολευτούν να συγκεντρωθούν ή να είναι ιδιαίτερα κινητικά. Για τη διάγνωση της ΔΕΠΥ, οι ειδικοί εξετάζουν αν τα συμπτώματα έχουν διάρκεια, εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα και συνδέονται με δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργία.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία γιατί η ίδια συμπεριφορά δεν έχει πάντοτε την ίδια εξήγηση. Το άγχος, οι διαταραχές ύπνου, η κατάθλιψη και ορισμένες σωματικές καταστάσεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με εκείνα της ΔΕΠΥ.
Η αξιολόγηση βοηθά να διερευνηθεί τι συμβαίνει, αντί να αποδοθεί βιαστικά μια ετικέτα στο παιδί. Αν υπάρχει ανησυχία, μια συζήτηση με τον παιδίατρο ή με ειδικό ψυχικής υγείας είναι ένα κατάλληλο πρώτο βήμα.
Υπάρχει ένα τεστ που δίνει την απάντηση;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό τεστ που να διαγιγνώσκει τη ΔΕΠΥ. Η διάγνωση βασίζεται σε συνολική κλινική και ψυχοκοινωνική αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας με κατάρτιση και εμπειρία. Στην εκτίμηση μπορεί να συνυπολογιστούν το αναπτυξιακό και ιατρικό ιστορικό, η συμπεριφορά στο σπίτι και στο σχολείο και πληροφορίες από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Μπορεί να χρησιμοποιηθούν τυποποιημένες κλίμακες ή ερωτηματολόγια ως εργαλεία συλλογής πληροφοριών, αλλά η βαθμολογία τους δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση. Για τη συζήτηση με τον παιδίατρο, οι γονείς μπορούν να κρατήσουν συγκεκριμένα παραδείγματα: τι συνέβη, πότε και πού, πόσο συχνά επαναλαμβάνεται και πώς επηρεάζει το παιδί. Χρήσιμες είναι και οι περιγραφές του εκπαιδευτικού για τη συμπεριφορά στην τάξη και τη σχολική πορεία.
Τι ρόλο έχει το ΚΕΔΑΣΥ;
Η κλινική διερεύνηση της ΔΕΠΥ και η εκπαιδευτική αξιολόγηση απαντούν σε διαφορετικές ανάγκες. Στην Ελλάδα, οι γονείς ή κηδεμόνες μπορούν να υποβάλουν απευθείας αίτηση στο αρμόδιο ΚΕΔΑΣΥ για την εκπαιδευτική αξιολόγηση του μαθητή.
Το ΚΕΔΑΣΥ συνεργάζεται με το σχολείο πριν εκδώσει αξιολογική έκθεση. Η ατομική αξιολόγηση γίνεται από διεπιστημονική ομάδα, στην οποία περιλαμβάνονται εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής, ψυχολόγος και κοινωνικός λειτουργός.
Η έκθεση αφορά τις εκπαιδευτικές ανάγκες και μπορεί να περιλαμβάνει εισηγήσεις για εξατομικευμένη σχολική υποστήριξη, όπως παράλληλη στήριξη ή φοίτηση σε τμήμα ένταξης. Δεν αντικαθιστά την κλινική αξιολόγηση της ΔΕΠΥ από επαγγελματία υγείας.
Όσο πιο συγκεκριμένα περιγράφονται οι δυσκολίες, τόσο πιο καθαρά μπορεί να φανεί τι χρειάζεται το παιδί.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/depy-sta-paidia-symptomata-axiologisi/28734
