Ρήξη πρόσθιου χιαστού: Γιατί οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο και πώς να προστατευτούν

Ένα γλίστρημα σε πίστα χορού μπορεί να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό στο γόνατο. Η Ruby Foley ήταν 20 ετών, σε καλή φυσική κατάσταση και έπαιζε λακρός σε αγωνιστικό επίπεδο, όταν έπεσε στον γάμο του αδελφού της και υπέστη μερική ρήξη πρόσθιου χιαστού. Η εμπειρία της την έκανε να αναζητήσει γιατί οι γυναίκες φαίνεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο και τι μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη.

Τον Αύγουστο του 2025, λίγο πριν ξεκινήσει το τελευταίο έτος των σπουδών της, ταξίδεψε στη Γαλλία για να είναι παράνυμφος στον γάμο. Η τελετή και το πάρτι κράτησαν μέχρι αργά. Ενώ χόρευε, γλίστρησε σε χυμένο ποτό, το αριστερό της πόδι στράβωσε και έπεσε ανάσκελα. Αρχικά ένιωσε περισσότερο αμηχανία παρά ανησυχία. Σηκώθηκε και συνέχισε να χορεύει για αρκετές ώρες, παρότι το γόνατό της πονούσε έντονα.

Το επόμενο πρωί το γόνατο ήταν πρησμένο και δυσκολευόταν να στηριχτεί στο πόδι. Το πρήξιμο υποχώρησε, αλλά ο πόνος παρέμεινε και το γόνατο συχνά υποχωρούσε όταν περπατούσε, με αποτέλεσμα να παραπατά. Δυσκολευόταν στις σκάλες και αναγκάστηκε να σταματήσει τον αθλητισμό.

Η Foley έπαιζε στην πρώτη ομάδα λακρός του Πανεπιστημίου του Σάσεξ. Το άθλημα της προσέφερε καθημερινή ρουτίνα, κοινωνική ζωή και αίσθηση ταυτότητας. Επειδή ήταν γυμνασμένη και δεν είχε υποστεί ποτέ σοβαρό τραυματισμό, καθυστέρησε να απευθυνθεί σε γιατρό, θεωρώντας ότι το γόνατο θα γινόταν καλά από μόνο του. Μετά από αρκετές εβδομάδες δυσκολιών, κατάλαβε ότι αυτό δεν συνέβαινε.

Ειδικός σε αθλητικούς τραυματισμούς την παρέπεμψε για μαγνητική τομογραφία, η οποία έδειξε μερική ρήξη του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου (ACL). Η διάγνωση την εξέπληξε: γνώριζε ότι πρόκειται για σοβαρό τραυματισμό που μπορεί να απαιτήσει πολύμηνη αποκατάσταση και περίπλοκη επέμβαση, αλλά πίστευε ότι συμβαίνει κυρίως σε επαγγελματίες ποδοσφαιριστές.

Τι είναι ο πρόσθιος χιαστός και πώς αντιμετωπίζεται η ρήξη

Ο πρόσθιος χιαστός είναι μια ισχυρή δεσμίδα ιστού που συνδέει το μηριαίο οστό με την κνήμη. Σταθεροποιεί το γόνατο και εμποδίζει την υπερβολική περιστροφή του. Οι ρήξεις συμβαίνουν συνήθως όταν κάποιος αλλάζει ξαφνικά κατεύθυνση, προσγειώνεται άτσαλα ή γλιστρά.

Σύμφωνα με ειδικούς, ένας τραυματισμένος πρόσθιος χιαστός σπάνια επουλώνεται μόνος του, καθώς ο σύνδεσμος έχει περιορισμένη αιμάτωση. Πριν από τις σύγχρονες ιατρικές εξελίξεις, ένας τέτοιος τραυματισμός μπορούσε να στερήσει από τον ασθενή την κινητικότητά του για όλη του τη ζωή.

Σήμερα, οι μικρές ρήξεις αντιμετωπίζονται με φυσικοθεραπεία για αρκετούς μήνες, ενώ στους περισσότερους νεαρούς ασθενείς προτείνεται χειρουργική επέμβαση. Κατά την επέμβαση, ένας τένοντας —συνήθως από τους οπίσθιους μηριαίους του ίδιου του ασθενούς— χρησιμοποιείται για να αντικαταστήσει τον τραυματισμένο σύνδεσμο. Ακόμη και όταν η επέμβαση είναι επιτυχής, η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να διαρκέσει έως και έναν χρόνο.

Η Foley χειρουργήθηκε τον Νοέμβριο και πέρασε τα Χριστούγεννα αναρρώνοντας στο σπίτι, με συνεχή πόνο και χωρίς να μπορεί να μετακινηθεί χωρίς πατερίτσες. Τον Απρίλιο έμαθε ότι είχε σχηματιστεί ουλώδης ιστός μπροστά από τον πρόσθιο χιαστό, ο οποίος εμπόδιζε την πλήρη έκταση της άρθρωσης. Χρειάστηκε δεύτερη επέμβαση, τον Ιούνιο. Παρά τους μήνες εντατικής φυσικοθεραπείας, δεν έχει ανακτήσει πλήρως την κινητικότητα του ποδιού της και η επιστροφή στο λακρός μοιάζει ακόμη μακρινή.

Ρήξη πρόσθιου χιαστού υπέστησαν, μεταξύ άλλων, οι θρύλοι του αγγλικού ποδοσφαίρου Πολ Γκασκόιν και Μάικλ Όουεν. Το 2024, ο Ρόδρι, πρώην μέσος της Μάντσεστερ Σίτι, έμεινε εκτός αγωνιστικής δράσης για περίπου οκτώ μήνες μετά από ρήξη του συνδέσμου. Τραυματισμούς έχουν υποστεί και οι Αγγλίδες ποδοσφαιρίστριες Μπεθ Μιντ και Λία Γουίλιαμσον. Η Foley θεωρούσε ότι τέτοιες ρήξεις προκαλούνται από εκρηκτικές κινήσεις, όπως το σπριντ για την μπάλα ή μια δυνατή διεκδίκηση. Δεν γνώριζε ότι μπορούσαν να συμβούν και από ένα απλό παραπάτημα.

Πιο συχνός τραυματισμός στις γυναίκες

Οι ρήξεις πρόσθιου χιαστού είναι πιο συχνές απ’ όσο πιστεύουν πολλοί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο επηρεάζουν περισσότερους από 20.000 ανθρώπους κάθε χρόνο, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν είναι αθλητές υψηλού επιπέδου. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι τα στοιχεία που δείχνουν αυξημένο κίνδυνο για τις γυναίκες γίνονται ολοένα περισσότερα. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι είναι έως και τρεις φορές πιθανότερο να υποστούν τέτοιο τραυματισμό από τους άνδρες.

Οι περισσότερες ρήξεις συμβαίνουν κατά τη διάρκεια αθλητικής δραστηριότητας, αλλά ένα σημαντικό ποσοστό προκύπτει σε καθημερινές συνθήκες. Μελέτη του 2017 στη Σιγκαπούρη διαπίστωσε ότι τα τέσσερα πέμπτα των τραυματισμών πρόσθιου χιαστού στη χώρα συνέβησαν σε αθλήματα, συνήθως στο ποδόσφαιρο, το μπάσκετ ή τα αθλήματα με ρακέτα. Το ένα πέμπτο προκλήθηκε κατά τη διάρκεια καθημερινών δραστηριοτήτων. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι οι γυναίκες ενδέχεται να είναι περίπου τρεις φορές πιθανότερο να υποστούν τη ρήξη κατά τη διάρκεια αθλητικής δραστηριότητας.

Γιατί ενδέχεται να κινδυνεύουν περισσότερο οι γυναίκες

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Μία θεωρία αφορά την ανατομία: οι γυναίκες έχουν πλατύτερη λεκάνη από τους άνδρες, οπότε το μηριαίο οστό συναντά την κνήμη υπό μεγαλύτερη γωνία, κάτι που ενδέχεται να ασκεί μεγαλύτερη πίεση στον πρόσθιο χιαστό. Επίσης, τα οστά των γυναικών έχουν ελαφρώς διαφορετικό σχήμα, με αποτέλεσμα ο σύνδεσμος να περνά από στενότερο χώρο, κάτι που θα μπορούσε να τον καθιστά πιο ευάλωτο.

«Ανατομικά, μπορεί να ασκείται μεγαλύτερη πίεση στο γόνατο μιας γυναίκας απ’ ό,τι στο γόνατο ενός άνδρα», λέει ο Μπλέικ Ρίβερς, ειδικός στην επιστήμη του αθλητισμού και της άσκησης στο Πανεπιστήμιο Kingston.

Μια άλλη θεωρία αφορά τον εμμηνορροϊκό κύκλο. Πρώιμες μελέτες υποδεικνύουν ότι όταν τα επίπεδα των γυναικείων ορμονών αυξάνονται —συνήθως περίπου στα μέσα του κύκλου— οι αρθρώσεις μπορεί να γίνονται πιο χαλαρές, αυξάνοντας την πιθανότητα ρήξης του πρόσθιου χιαστού.

Η Foley αναρωτήθηκε αν οι ορμόνες έπαιξαν ρόλο στον τραυματισμό της. Την περίοδο του γάμου λάμβανε νορεθιστερόνη, φάρμακο που χρησιμοποιείται για την καθυστέρηση της περιόδου, επειδή ήθελε να μην έχει περίοδο κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης. Η νορεθιστερόνη είναι συνθετική μορφή της ορμόνης προγεστερόνης και μια μικρή ποσότητα μετατρέπεται από τον οργανισμό σε οιστρογόνα. Έτσι, τα επίπεδα των ορμονών της θα ήταν αυξημένα όταν έπεσε.

Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν είναι δυνατό να διαπιστωθεί αν το φάρμακο ή οι ορμόνες συνέβαλαν στον συγκεκριμένο τραυματισμό. Η υπόθεση ότι οι ορμονικές διακυμάνσεις εξηγούν την αυξημένη συχνότητα ρήξεων στις γυναίκες παραμένει θεωρία.

«Γνωρίζουμε ότι οι ορμόνες επηρεάζουν άμεσα τις μηχανικές δομές του σώματος, όπως τα οστά, τους συνδέσμους και τους μυς», λέει ο Ρίβερς. «Δεν μπορούμε ακόμη να υπολογίσουμε πόσο επηρεάζουν την υγεία του γόνατος. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορεί να προσδιοριστεί αν η νορεθιστερόνη συνέβαλε στον συγκεκριμένο τραυματισμό.»

Πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι υπάρχουν βήματα που μπορούν να βοηθήσουν τις γυναίκες να μειώσουν τον κίνδυνο. Έρευνες δείχνουν ότι η προπόνηση δύναμης και οι ασκήσεις ισορροπίας, όπως τα καθίσματα, οι προβολές και η συχνή ισορροπία στο ένα πόδι, μπορούν να ενδυναμώσουν και να σταθεροποιήσουν τους μυς γύρω από το γόνατο.

«Η προπόνηση δύναμης και φυσικής κατάστασης έχει τα ισχυρότερα επιστημονικά στοιχεία για τη μείωση των ρήξεων πρόσθιου χιαστού», λέει ο Ρίβερς. «Ενδυναμώστε τους οπίσθιους μηριαίους, τους τετρακέφαλους και τους γλουτιαίους —τους μυς γύρω από το γόνατο.»

Η εμπειρία της Foley τής έδειξε πόσο εύκολα θεωρούμε δεδομένες τις καθημερινές δραστηριότητες, από το περπάτημα και την άσκηση μέχρι το να σηκωθεί κανείς από το κρεβάτι. Καθώς ο αδελφός της γιόρταζε την πρώτη επέτειο του γάμου του, εκείνη εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας πτώσης. Για εξατομικευμένες συμβουλές σχετικά με την άσκηση, την πρόληψη ή την αντιμετώπιση τραυματισμού, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.