Ζάχαρη: Ακόμη και μέτρια κατανάλωση μπορεί να επηρεάσει το ήπαρ

• Η κατανάλωση μέτριας ποσότητας ορισμένων ειδών ζάχαρης μπορεί να διπλασιάσει την παραγωγή λίπους στο ήπαρ.
• Η συσσώρευση λίπους μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση λιπώδους νόσου του ήπατος και διαβήτη τύπου 2.
• Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η σακχαρόζη αύξησε τη σύνθεση λίπους ελαφρώς περισσότερο από την ίδια ποσότητα φρουκτόζης.

Νέα έρευνα προσθέτει στοιχεία σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της ζάχαρης, υποδεικνύοντας ότι ακόμη και η μέτρια κατανάλωσή της μπορεί να μεταβάλει τον μεταβολισμό.

Ερευνητές από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Γκρατς στην Αυστρία, το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ζυρίχης στην Ελβετία δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο Journal of Hepatology.

Ορισμένα σάκχαρα υπάρχουν φυσικά στα φρούτα και τα λαχανικά. Ωστόσο, πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα, τα οποία προσθέτουν οι παρασκευαστές σε τρόφιμα και ποτά για να ενισχύσουν τη γεύση ή να βελτιώσουν την εμφάνιση και την υφή τους.

Η υψηλή κατανάλωση ζάχαρης έχει συνδεθεί με διάφορα προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος.

Το 2015, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συνέστησε τα πρόσθετα σάκχαρα να μην ξεπερνούν το 5% των ημερήσιων θερμίδων. Σε μια διατροφή 2.000 θερμίδων την ημέρα, αυτό αντιστοιχεί σε 100 θερμίδες ή περίπου 6 κουταλάκια του γλυκού, δηλαδή 25 γραμμάρια πρόσθετης ζάχαρης.

Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ερευνών αγοράς Euromonitor για το 2015, η μέση ημερήσια κατανάλωση ζάχαρης ξεπερνούσε τα 126 γραμμάρια στις ΗΠΑ και έφτανε τα 93,2 γραμμάρια στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ελβετία δεν περιλαμβανόταν στις δέκα χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση, ωστόσο ο μέσος όρος εκεί ανερχόταν σε 76,1 γραμμάρια την ημέρα.

Πώς μελετήθηκε η μέτρια κατανάλωση πρόσθετης ζάχαρης

Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν τι συμβαίνει όταν κάποιος καταναλώνει μέτριες ποσότητες πρόσθετης ζάχαρης. Στη μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε από το 2013 έως το 2016, συμμετείχαν 94 υγιείς άνδρες, ηλικίας 18–30 ετών, με δείκτη μάζας σώματος κάτω από 24 kg/m² — επίπεδο που θεωρείται μέτριο βάρος.

Η επιλογή συμμετεχόντων κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο βάρους έγινε ώστε να μειωθεί η πιθανότητα να συμπεριληφθούν άτομα που είχαν ήδη αυξημένη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ. Αποκλείστηκαν επίσης άνδρες που κατανάλωναν καθημερινά ζαχαρούχα ποτά ή ασκούνταν για περισσότερες από 3 ώρες την εβδομάδα.

Οι ερευνητές εξήγησαν ότι δεν μελέτησαν γυναίκες, «καθώς υπάρχουν στοιχεία για διαφορετικές μεταβολικές επιδράσεις της φρουκτόζης σε άνδρες και γυναίκες». Πράγματι, μελέτη του 2008 είχε αναφέρει ότι η φρουκτόζη είχε «σημαντικά πιο περιορισμένες» μεταβολικές επιδράσεις στις νεαρές γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες.

Η επίδραση των ζαχαρούχων ποτών στον οργανισμό

Αρχικά, οι συμμετέχοντες απείχαν από τα ζαχαρούχα ποτά για 4 εβδομάδες. Στη συνέχεια, άρχισαν να καταναλώνουν ποτά με φρουκτόζη, σακχαρόζη ή γλυκόζη, τρεις φορές την ημέρα. Η συνολική ημερήσια ποσότητα κάθε είδους ζάχαρης ήταν 80 γραμμάρια. Μια τέταρτη ομάδα συνέχισε να απέχει από τα ζαχαρούχα ποτά.

Για να εξετάσουν την επίδραση των ποτών με πρόσθετη ζάχαρη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ιχνηθέτες, δηλαδή ουσίες που μπορούν να παρακολουθούνται καθώς κινούνται μέσα στο σώμα.

Συνολικά, οι συμμετέχοντες δεν κατανάλωσαν περισσότερες θερμίδες από όσες κατανάλωναν πριν από τη μελέτη. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι τα ζαχαρούχα ποτά αύξησαν το αίσθημα κορεσμού και έτσι οι συμμετέχοντες έλαβαν λιγότερες θερμίδες από άλλες πηγές.

Παρότι η συνολική πρόσληψη θερμίδων δεν αυξήθηκε, η προσθήκη των ζαχαρούχων ποτών στη διατροφή επηρέασε την υγεία των συμμετεχόντων. Σε όσους έπιναν ποτά με φρουκτόζη, η παραγωγή λίπους ήταν διπλάσια από εκείνη όσων έπιναν ποτά με γλυκόζη ή απείχαν από τα ζαχαρούχα ποτά.

«Αυτό εξακολουθούσε να ισχύει περισσότερο από 12 ώρες μετά το τελευταίο γεύμα ή την τελευταία κατανάλωση ζάχαρης», ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης, δρ Philipp Gerber, από το Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβητολογίας και Κλινικής Διατροφής του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης.

Η συσσώρευση λίπους στο ήπαρ συνδέεται με σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος.

Ένα ιδιαίτερα απρόσμενο εύρημα ήταν ότι η σακχαρόζη, δηλαδή η επιτραπέζια ζάχαρη —η μορφή που καταναλώνεται συχνότερα— αύξησε τη σύνθεση λίπους ελαφρώς περισσότερο από την ίδια ποσότητα φρουκτόζης. Μέχρι τότε, οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η φρουκτόζη ήταν πιθανότερο να προκαλέσει τέτοιες μεταβολές.

Ο δρ Gerber σημείωσε ότι ο μέσος Ελβετός δεν ακολουθεί τη σύσταση του ΠΟΥ να περιορίζει την ημερήσια κατανάλωση ζάχαρης στα 25 γραμμάρια. «Τα αποτελέσματά μας αποτελούν σημαντικό βήμα στην έρευνα για τις επιβλαβείς επιδράσεις των πρόσθετων σακχάρων και θα έχουν μεγάλη σημασία για τις μελλοντικές διατροφικές συστάσεις», ανέφερε.

Περιορισμοί της μελέτης

Οι ερευνητές επισήμαναν ότι είχαν «περιορισμένο έλεγχο» ως προς το κατά πόσο οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν τις οδηγίες της μελέτης και ότι δεν γνώριζαν την «εντερική τους ικανότητα». Με άλλα λόγια, η έλλειψη πληροφοριών για την ατομική ανοχή των συμμετεχόντων στη φρουκτόζη ενδέχεται να συνέβαλε σε διαφορές στα αποτελέσματα.