Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του προστάτη

Ο καρκίνος του προστάτη είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στους άνδρες, αλλά η πιθανότητα ίασης είναι πολύ υψηλή όταν εντοπίζεται έγκαιρα. Για τον λόγο αυτό, οι άνδρες χρειάζεται να κάνουν εξέταση αίματος για τα επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA).

Τα νεότερα στοιχεία από το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Καρκίνου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) κατατάσσουν συνολικά τον καρκίνο του προστάτη στην 4η θέση μεταξύ των κακοήθων νόσων παγκοσμίως. Για τους άνδρες είναι ο 2ος συχνότερος καρκίνος, με περίπου 1.500.000 νέες διαγνώσεις και 420.000 θανάτους κάθε χρόνο.

Σε κείμενό του στο επιδημιολογικό δελτίο του ΕΟΔΥ, ο κ. Κακουλίδης αναφέρει ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο καρκίνος του προστάτη βρίσκεται στην πρώτη θέση μεταξύ των καρκίνων στους άνδρες. Κάθε χρόνο σημειώνονται περίπου 320.000 νέες περιπτώσεις και 80.000 θάνατοι.

Παρόμοια είναι τα δεδομένα και στη χώρα μας: στην Ελλάδα ο καρκίνος του προστάτη βρίσκεται στην 1η θέση, με περίπου 7.500 νέες περιπτώσεις και 2.000 θανάτους τον χρόνο.

Οι προβολές του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τον Καρκίνο (ECIS) δείχνουν ότι η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να οδηγήσει έως το 2040 σε αύξηση κατά 23% των νέων διαγνώσεων στην Ευρώπη. Παράλληλα, οι θάνατοι εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 43% — τη μεγαλύτερη σχετική άνοδο της θνησιμότητας από καρκίνο που αποδίδεται στη γήρανση.

Για τους άνδρες, η πιθανότητα να εμφανιστεί καρκίνος του προστάτη στη διάρκεια της ζωής τους υπολογίζεται στο 12-13%. Αυτό σημαίνει ότι περίπου ένας στους οκτώ θα νοσήσει κάποια στιγμή.

Η νόσος εξακολουθεί να εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, με συχνότερη διάγνωση μετά τα 65 έτη. Ωστόσο, πρόσφατες επιδημιολογικές έρευνες καταγράφουν αύξηση των περιστατικών και σε νεότερους άνδρες, ακόμη και σε ηλικίες κάτω των 56 ετών.

Ο καρκίνος που εμφανίζεται σε αυτές τις ηλικίες χαρακτηρίζεται πρώιμης έναρξης. Η τάση μπορεί εν μέρει να αποδίδεται στην αύξηση των εξετάσεων, στην ενισχυμένη ευαισθητοποίηση και στις καλύτερες διαγνωστικές μεθόδους.

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

Η ανάπτυξη καρκίνου του προστάτη συνδέεται με πολλούς παράγοντες, οι οποίοι μπορεί να είναι δημογραφικοί, κληρονομικοί, γενετικοί ή περιβαλλοντικοί.

Η ηλικία είναι ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου, με τη συχνότητα να αυξάνεται αισθητά μετά τα 50. Παράλληλα, σημασία έχει το οικογενειακό ιστορικό: όταν πατέρας ή αδελφός έχει νοσήσει, ο κίνδυνος για έναν άνδρα είναι διπλάσιος, ιδίως αν ο συγγενής διαγνώστηκε πριν από τα 56 έτη.

Στους παράγοντες που σχετίζονται με υψηλότερη συχνότητα περιλαμβάνεται και η φυλή. Ειδικότερα, οι άνδρες αφρικανικής καταγωγής εμφανίζουν στατιστικά μεγαλύτερα ποσοστά της νόσου.

Ο κίνδυνος καρκίνου του προστάτη αυξάνεται επίσης με ορισμένες κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, μεταξύ των οποίων εκείνες στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και με το σύνδρομο Lynch.

Παράγοντες που έχουν επίσης συσχετιστεί με την εμφάνιση ή την εξέλιξη της νόσου είναι οι εξής:

• Η παχυσαρκία
• Το κάπνισμα
• Ορισμένες διατροφικές συνήθειες

Για καθέναν από αυτούς τους παράγοντες, ωστόσο, τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία δεν είναι εξίσου ισχυρά.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή

Στα πρώτα στάδια, ο καρκίνος του προστάτη συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Γι’ αυτό είναι σημαντική η έγκαιρη αξιολόγηση από γιατρό και η εξατομικευμένη διερεύνηση για προσυμπτωματικό έλεγχο.

Τα συμπτώματα δεν είναι πάντα ειδικά και μπορεί να σχετίζονται με άλλες καταστάσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Όσα ενδέχεται να εμφανιστούν και πρέπει να αξιολογούνται έγκαιρα από γιατρό περιλαμβάνουν:

• Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης ή αδύναμη, διακεκομμένη ροή ούρων
• Ανάγκη για συχνή ούρηση, κυρίως κατά τη νύχτα (νυκτουρία)
• Αίσθηση ότι η κύστη παραμένει γεμάτη μετά την ούρηση
• Πόνος ή τσούξιμο κατά την ούρηση ή την εκσπερμάτωση
• Παρουσία αίματος στα ούρα ή στο σπέρμα
• Πόνος που επιμένει στη μέση, στα ισχία ή στη λεκάνη

Πολύ καλή πρόγνωση όταν διαγνωστεί νωρίς

Ο καρκίνος του προστάτη, παρά το ότι είναι συχνός, έχει εξαιρετική πρόγνωση εφόσον εντοπιστεί σε αρχικό στάδιο. Αμερικανικά πληθυσμιακά στοιχεία δείχνουν ότι η 5ετής επιβίωση για εντοπισμένη νόσο πλησιάζει το 100%, υπογραμμίζοντας πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση για τη διάσωση ζωών.

Για την έγκαιρη ανίχνευση χρησιμοποιείται η εξέταση PSA. Πρόκειται για απλή αιματολογική εξέταση, η οποία μετρά την ποσότητα του ειδικού προστατικού αντιγόνου, μιας πρωτεΐνης που παράγει ο προστάτης.

Ο χρόνος έναρξης του ελέγχου καθορίζεται σε συνεννόηση με τον γιατρό. Συνήθως ενδείκνυται από την ηλικία των 50 ετών, ενώ μπορεί να αρχίσει νωρίτερα όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, όπως οικογενειακό ιστορικό ή κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις.

Η αυξημένη τιμή PSA δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι υπάρχει καρκίνος. Μπορεί να σχετίζεται με απλή φλεγμονή του προστάτη (προστατίτιδα) ή με την καλοήθη διόγκωση του αδένα που εμφανίζεται με την ηλικία.

Αν εντοπιστούν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος ενδέχεται να προτείνει δακτυλική εξέταση και περαιτέρω έλεγχο με πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία. Εφόσον χρειάζεται επιβεβαίωση της διάγνωσης, ακολουθεί στοχευμένη βιοψία.

Ευρωπαϊκή μελέτη

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ολοκλήρωση της μελέτης PRAISE-U το φθινόπωρο του 2026 και η συνέχισή της με το πρόγραμμα PRAISE-U+ αναμένεται να αποτελέσουν βάση για οργανωμένες και εξατομικευμένες προσεγγίσεις προσυμπτωματικού ελέγχου ανάλογα με τον κίνδυνο (risk-based screening). Τα ευρήματα εκτιμάται ότι θα συνεισφέρουν στη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών κατευθυντήριων οδηγιών πρόληψης στα κράτη μέλη.