Η κατάθλιψη είναι μια σύνθετη ψυχική νόσος, την οποία οι ερευνητές συνεχίζουν να μελετούν σε βάθος.
Επιστήμονες από την Αυστραλία εισηγήθηκαν μια μορφή που ονομάζουν «κιρκάδια κατάθλιψη» (circadian depression). Η μορφή αυτή συνδέεται με το εσωτερικό ρολόι του σώματος, αλλά δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί επισήμως ως διάγνωση.
Τι γνωρίζουμε για την κιρκάδια κατάθλιψη;
Με τον όρο κιρκάδιος ρυθμός περιγράφεται το «εσωτερικό ρολόι» του οργανισμού, το οποίο διαρκεί περίπου 24 ώρες και συμβάλλει στη ρύθμιση του ύπνου, της εγρήγορσης και άλλων λειτουργιών του σώματος. Το φως της ημέρας βοηθά να παραμένει συγχρονισμένο με το περιβάλλον, όπως με την εναλλαγή ημέρας και νύχτας και τις εποχές.
Οι διαταραχές του ύπνου είναι συχνές στην κατάθλιψη. Οι ερευνητές, όμως, διερευνούν αν σε ορισμένους ασθενείς οι αλλαγές στους καθημερινούς ρυθμούς μπορεί να μην είναι απλώς συνέπεια της χαμηλής διάθεσης, αλλά μέρος ενός ξεχωριστού κλινικού προφίλ. Μια τέτοια προσέγγιση ενδέχεται να βοηθήσει να εξηγηθεί η μεγάλη ποικιλία με την οποία εκδηλώνεται η κατάθλιψη από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η πρόταση αυτή δεν υποστηρίζει ότι το να είναι κάποιος «νυχτερινός τύπος» (night owl) προκαλεί κατάθλιψη.
Ποια γνωρίσματα αξιολόγησαν οι επιστήμονες;
Η ερευνητική ομάδα από την Αυστραλία αξιολόγησε 6 χαρακτηριστικά που αφορούν τον ύπνο και το βιολογικό ρολόι:
- Εποχικότητα: σημαντικές μεταβολές στη διάθεση, στον ύπνο και στην ενέργεια ανάλογα με την εποχή του έτους.
- Μετατόπιση του ύπνου σε αργότερη ώρα: η βασική περίοδος ύπνου αρχίζει αργότερα μέσα στην ημέρα ή τη νύχτα.
- Προτίμηση για τις βραδινές ώρες: φυσική τάση για μεγαλύτερη εγρήγορση τη νύχτα.
- Μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου: ανάγκη για περισσότερο ύπνο όσο διαρκούν τα καταθλιπτικά επεισόδια.
- Κόπωση το πρωί: έντονη αίσθηση κούρασης μετά το ξύπνημα.
- Κοινωνικό «τζετ λαγκ» (social jet lag): διαφορά ανάμεσα στις ώρες ύπνου τις εργάσιμες ημέρες και στις ημέρες ανάπαυσης.
Για να εντάξουν κάποιον στην προτεινόμενη υποομάδα, οι ερευνητές απαιτούσαν να αναφέρει τουλάχιστον 3 από τα 6 χαρακτηριστικά.
Ο ορισμός χρησιμοποιήθηκε για ερευνητικούς σκοπούς και δεν αποτελεί διαγνωστική «λίστα ελέγχου». Το να κοιμάται κάποιος αργά ή να ξυπνά κουρασμένος είναι συνηθισμένο και, από μόνο του, δεν αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης.
Τι κατέγραψε η μελέτη σε πάνω από 11.000 άτομα;
Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The British Journal of Psychiatry, εξετάστηκαν κλινικά και γενετικά δεδομένα 11.380 Αυστραλών με κατάθλιψη. Τα κριτήρια της προτεινόμενης κιρκάδιας μορφής πληρούσαν 2.604 άτομα, δηλαδή περίπου το 23%.
Σε σχέση με τους άλλους συμμετέχοντες, όσοι ανήκαν σε αυτή την ομάδα ανέφεραν:
- ότι η κατάθλιψη εμφανίστηκε σε μικρότερη ηλικία
- πιο έντονα συμπτώματα
- περισσότερες σκέψεις αυτοκτονίας και άλλα ψυχιατρικά προβλήματα
Παράλληλα, δήλωσαν ελαφρώς λιγότερο ικανοποιητική ανταπόκριση στη θεραπεία και περισσότερες παρενέργειες από τα αντικαταθλιπτικά που συνταγογραφούνται συνήθως.
Η ομάδα βρήκε διαφοροποιήσεις στα γενετικά προφίλ κινδύνου που συνδέονται με την ψυχική υγεία, τον χρονισμό του ύπνου και μεταβολικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, οι συσχετίσεις αυτές ήταν περιορισμένες και ΔΕΝ αποδεικνύουν ότι υπάρχει ξεχωριστή αιτία της κατάθλιψης.
Χρειάζεται επίσης να ληφθεί υπόψη ότι στο δείγμα συμμετείχαν κυρίως γυναίκες ευρωπαϊκής καταγωγής και ότι πολλοί είχαν σοβαρή ή υποτροπιάζουσα νόσο. Κατά συνέπεια, το ποσοστό του 23% δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό όλων των ανθρώπων με κατάθλιψη.
Μπορεί να αλλάξει η αντιμετώπιση της κατάθλιψης;
Ίσως στο μέλλον, αλλά όχι ακόμη και όχι με βάση μόνο τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης.
Για ορισμένες διαταραχές διάθεσης και ύπνου χρησιμοποιείται ήδη ή μελετάται η φωτοθεραπεία, όπως και η διατήρηση σταθερών ωρών ύπνου και αφύπνισης, καθώς και παρεμβάσεις που επηρεάζουν το βιολογικό ρολόι. Η βασική υπόθεση είναι ότι η ρύθμιση των κιρκάδιων ρυθμών ενδέχεται να βελτιώσει τα αποτελέσματα της θεραπείας σε ορισμένους ασθενείς.
Οι Αυστραλοί ερευνητές, ωστόσο, δεν εξέτασαν αυτές τις παρεμβάσεις στην υποομάδα που πρότειναν. Τα συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών προήλθαν από όσα ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες και όχι από κλινική δοκιμή που να συγκρίνει άμεσα τις διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές.
Επομένως, τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν λόγο για να διακόψει κάποιος την αγωγή του με αντικαταθλιπτικά, να αρχίσει χωρίς ιατρική καθοδήγηση να λαμβάνει μελατονίνη ή να υποβληθεί σε εντατική φωτοθεραπεία.
Όποιος αντιμετωπίζει επίμονα προβλήματα ύπνου μαζί με κατάθλιψη είναι καλό να απευθυνθεί σε ειδικό ψυχικής υγείας. Οι σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού χρειάζονται άμεση επαγγελματική υποστήριξη.
Είναι επίσημα αναγνωρισμένος ο έβδομος τύπος κατάθλιψης;
Όχι ακόμη. Το συγκεκριμένο προφίλ δεν έχει αναγνωριστεί επίσημα ως ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία.
Οι έξι «βιότυποι» κατάθλιψης που ορίστηκαν με βάση τη λειτουργία του εγκεφάλου προέρχονται από άλλη μελέτη εγκεφαλικής απεικόνισης, δημοσιευμένη το 2024. Σε αντίθεση με εκείνη, η νέα έρευνα από την Αυστραλία εστίασε σε στοιχεία σχετικά με τον ύπνο. Επομένως, οι δύο ταξινομήσεις δεν είναι δυνατόν να συνδυαστούν απευθείας.
Ανεξάρτητοι ψυχίατροι διερωτώνται ακόμη αν η ομάδα που αναγνωρίστηκε αποτελεί πράγματι ξεχωριστή κατηγορία ή αν επικαλύπτεται με ήδη γνωστές μορφές κατάθλιψης, οι οποίες συνδέονται με περισσότερο ύπνο και αύξηση του βάρους. Επιπλέον, η ανάλυση στηρίχθηκε στις αναφορές των συμμετεχόντων και όχι σε άμεσες μετρήσεις της λειτουργίας του βιολογικού ρολογιού. Τα ευρήματα χρειάζονται επίσης επιβεβαίωση από ανεξάρτητη έρευνα.
Συμπέρασμα
Η νέα ανακάλυψη αφήνει να εννοηθεί ότι η ώρα του ύπνου και οι καθημερινοί ρυθμοί μπορεί να βοηθήσουν στην κατανόηση ουσιαστικών διαφορών ανάμεσα σε ανθρώπους με κατάθλιψη. Ανοίγει έναν ελπιδοφόρο δρόμο για πιο εξατομικευμένη έρευνα, χωρίς όμως να συνιστά νέα μέθοδο αυτοδιάγνωσης ή να αποδεικνύει ότι η αλλαγή των συνηθειών ύπνου αρκεί από μόνη της για τη θεραπεία της νόσου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/katathlipsi-anakalyfthike-enas-pithanos-7os-typos-tis-nosoy/29412
