«Food noise»: Γιατί ο εγκέφαλος ζητά φαγητό ακόμη και χωρίς πείνα

Μπορεί να έχουμε φάει πριν από λίγο και να νιώθουμε χορτάτοι, αλλά να εξακολουθούμε να σκεφτόμαστε το φαγητό ή το γλυκό που βρίσκεται στο ψυγείο. Σε άλλες περιπτώσεις, η σκέψη του επόμενου γεύματος επανέρχεται ξανά και ξανά, ακόμη κι όταν προσπαθούμε να αφοσιωθούμε σε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Η εξήγηση σχετίζεται εν μέρει με τη διάκριση της βιολογικής πείνας από την επιθυμία για φαγητό. Για να αποφασίσει τι θα φάμε, ο εγκέφαλός μας δεν λαμβάνει υπόψη μόνο τις ανάγκες του σώματος. Ρόλο παίζουν ακόμη η μνήμη, οι προσδοκίες για ευχαρίστηση και τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.

Ο σχετικά πρόσφατος όρος food noise, ή «διατροφικός θόρυβος», χρησιμοποιείται για να περιγράψει σκέψεις γύρω από το φαγητό που γίνονται επίμονες και ανεπιθύμητες.

Η συχνότητα αυτής της εμπειρίας και η σχέση της με τις διατροφικές συνήθειες εξετάστηκαν σε νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Penn State, η οποία δημοσιεύτηκε στο Obesity Science & Practice.

Πώς αντιδρά ο εγκέφαλος

Την πείνα και τον κορεσμό ελέγχουν μηχανισμοί του οργανισμού, με ορμόνες και νευρικά σήματα να μεταφέρουν στον εγκέφαλο πληροφορίες για τα ενεργειακά αποθέματα του σώματος. Ταυτόχρονα, ενεργοποιούνται εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή. Η επιθυμία για φαγητό μπορεί να προκύψει ακόμη και χωρίς πραγματική πείνα, όταν δούμε μια εικόνα φαγητού, μυρίσουμε έναν φούρνο ή θυμηθούμε μια γεύση που αγαπάμε.

Μέσα από την εμπειρία, ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει τέτοια ερεθίσματα με την ευχαρίστηση του φαγητού. Κατά συνέπεια, η επιθυμία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη κι αφού έχουμε χορτάσει.

Εξετάζεται ακόμη αν οι αυστηροί διατροφικοί περιορισμοί ή η προσπάθεια καταστολής κάποιων σκέψεων ενδέχεται να τις κάνουν πιο επίμονες. Παρ’ όλα αυτά, οι μηχανισμοί που ευθύνονται ακριβώς για το food noise δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί.

Τα ευρήματα μελέτης σε 1.000 ανθρώπους

Η νέα έρευνα στις ΗΠΑ κατέγραψε τα εξής:

• Συχνό ή διαρκές food noise ανέφερε το 18% των συμμετεχόντων.
• Το φαινόμενο δηλώθηκε πιο συχνά από γυναίκες παρά από άνδρες.
• Περισσότερες επίμονες σκέψεις για το φαγητό ανέφεραν οι νεότεροι ενήλικες.
• Σχεδόν εξαπλάσια πιθανότητα να δηλώνουν συχνό ή διαρκές food noise είχαν όσοι ανέφεραν απώλεια ελέγχου την ώρα του φαγητού.
• Περιοριστική διατροφή: Συχνό ή διαρκές food noise δήλωσε το 27,8% όσων περιόριζαν το φαγητό με στόχο να αλλάξουν βάρος ή εμφάνιση.
• Προσπάθεια αδυνατίσματος: Μεταξύ όσων είχαν προσπαθήσει να χάσουν βάρος τον προηγούμενο χρόνο, το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 24,3%.

Η απώλεια ελέγχου κατά το φαγητό ήταν ο παράγοντας με την ισχυρότερη συσχέτιση. Η σύνδεση παρέμεινε και μετά τον συνυπολογισμό άλλων παραγόντων: όσοι ανέφεραν αυτή τη δυσκολία είχαν σχεδόν εξαπλάσιες στατιστικές πιθανότητες να δηλώνουν συχνό ή διαρκές food noise. Το εύρημα δεν υποδηλώνει εξαπλάσιο κίνδυνο υπερφαγίας ούτε αποδεικνύει ότι οι επίμονες σκέψεις οδηγούν σε απώλεια ελέγχου.

Επειδή η μελέτη βασίστηκε σε όσα ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, δεν αξιολόγησε απευθείας τη λειτουργία του εγκεφάλου. Συνεπώς, δεν είναι σαφές αν οι επίμονες σκέψεις εμφανίζονται πριν από τη δυσκολία ελέγχου της πρόσληψης τροφής ή αν η σχέση τους εξηγείται από άλλους παράγοντες.

«Η κατανόηση του διατροφικού θορύβου είναι το πρώτο βήμα για τη διαχείρισή του», ανέφερε ο Daisuke Hayashi, μεταδιδακτορικός ερευνητής στις διατροφικές επιστήμες και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. Κατά τον ίδιο, ο εντοπισμός των ανθρώπων που βιώνουν συχνά αυτές τις σκέψεις μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα το φαινόμενο και να διερευνήσουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισής του.

Τι ενδέχεται να είναι χρήσιμο

Το food noise δεν αναγνωρίζεται ως ιατρική διάγνωση, ενώ η παρουσία του δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι κάποιος έχει διατροφική διαταραχή.

Για ορισμένους ανθρώπους, χρήσιμα βήματα μπορεί να είναι η τακτική κατανάλωση επαρκών γευμάτων, η απομάκρυνση από υπερβολικά περιοριστικές δίαιτες και ο εντοπισμός των καταστάσεων που πυροδοτούν έντονη επιθυμία για φαγητό. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι αυτά αποτελούν ειδική θεραπεία για το φαινόμενο.

Η μελέτη εξέτασε επίσης τα φάρμακα GLP-1, τα οποία χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Αν και αρκετοί ασθενείς περιγράφουν μείωση των επίμονων σκέψεων για το φαγητό κατά τη θεραπεία, συχνό food noise ανέφερε το 25,8% των συμμετεχόντων που δήλωσαν χρήση τέτοιων φαρμάκων. Το ποσοστό ήταν 16,3% για όσους δεν είχαν χρησιμοποιήσει GLP-1 τον προηγούμενο χρόνο.

Ο Travis Masterson, αναπληρωτής καθηγητής Διατροφικών Επιστημών και συν-συγγραφέας της μελέτης, εκτιμά ότι ίσως οι άνθρωποι που παίρνουν αυτά τα φάρμακα αντιλαμβάνονται ευκολότερα τις σκέψεις για το φαγητό που εξακολουθούν να έχουν, καθώς έχουν ήδη βιώσει τη μείωσή τους. Ωστόσο, η έρευνα δεν διερεύνησε αν τα φάρμακα προκαλούν ή περιορίζουν το food noise και δεν μπορεί να οδηγήσει σε συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητά τους ως προς αυτό.

Αν οι σκέψεις γύρω από το φαγητό είναι τόσο επίμονες που προκαλούν δυσφορία ή επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά, η συζήτηση με επαγγελματία υγείας μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη.

Η επιθυμία για φαγητό δεν καθορίζεται μόνο από την πείνα ή τη δύναμη της θέλησης. Το βασικό συμπέρασμα είναι πως πρόκειται για μια σύνθετη διαδικασία, στην οποία εμπλέκονται βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί και την οποία η επιστήμη εξακολουθεί να προσπαθεί να κατανοήσει πλήρως.