Παιδικό άγχος αποχωρισμού: Γιατί δεν αφορά μόνο τα νήπια – Ποια λάθη το παρατείνουν

Οι γονείς συχνά ταυτίζουν το άγχος αποχωρισμού αποκλειστικά με τα κλάματα έξω από τον παιδικό σταθμό. Ωστόσο, μπορεί να επιστρέψει και στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, ακόμη κι όταν το παιδί δεν εκφράζει ανοιχτά τον φόβο του. Παρακάτω εξετάζουμε πώς το άγχος εκδηλώνεται ως σωματική ενόχληση πριν από το σχολείο, πώς η υπερβολική γονεϊκή προστασία μπορεί άθελά της να το συντηρήσει και ποιες κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να αισθανθεί ξανά ασφαλές.

Πονοκέφαλος και άλλα σημάδια πίσω από το άγχος αποχωρισμού

Η προσκόλληση στους γονείς είναι ένα αναμενόμενο στάδιο της ανάπτυξης στη βρεφική και νηπιακή ηλικία. Παρ’ όλα αυτά, κλινικά δεδομένα του Child Mind Institute δείχνουν ότι το άγχος αποχωρισμού μπορεί να εκδηλωθεί ή να επανεμφανιστεί σε παιδιά 7 έως 9 ετών. Η ανασφάλεια σε αυτή την ηλικία ενδέχεται να συνδεθεί με αυξημένες απαιτήσεις στο σχολείο, αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις ή ένα στρεσογόνο οικογενειακό γεγονός.

Τα μεγαλύτερα παιδιά συχνά δυσκολεύονται να πουν ότι τους είναι δύσκολο να απομακρυνθούν από τους γονείς τους, με αποτέλεσμα το άγχος να εκφράζεται σωματικά. Τα παράπονα μπορεί να επαναλαμβάνονται και να περιλαμβάνουν:

• Πόνο στην κοιλιά ή ναυτία τις πρωινές ώρες.
• Ξαφνικούς πονοκεφάλους λίγο πριν χτυπήσει το σχολικό κουδούνι.
• Δυσκολία να κοιμηθεί το παιδί το βράδυ της Κυριακής.
• Έντονο φόβο ότι θα συμβεί κάτι κακό στους γονείς όσο εκείνοι απουσιάζουν.

Ένα ενδεικτικό στοιχείο είναι πως τα συμπτώματα υποχωρούν σαν να εξαφανίζονται όταν το παιδί πάρει άδεια να μείνει στο σπίτι.

Οι γονεϊκές διαβεβαιώσεις που μπορεί να συντηρούν το άγχος

Η θέα ενός παιδιού που υποφέρει ενεργοποιεί συχνά την ανάγκη των γονιών να το προστατεύσουν, όμως αυτή η αντίδραση μπορεί να κρύβει μια συνηθισμένη παγίδα. Ο Dr. Eli Lebowitz, επικεφαλής του προγράμματος SPACE (Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions) στο Yale Child Study Center, αναφέρει ότι οι γονείς καταφεύγουν συχνά σε συμπεριφορές «διευκόλυνσης» (accommodation), με στόχο να περιορίσουν τη δυσφορία του παιδιού.

Παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών είναι:

• Να δίνουμε ξανά και ξανά απάντηση στην ίδια ερώτηση («Θα έρθεις σίγουρα να με πάρεις στις 2;»).
• Να αφήνουμε το παιδί να μείνει στο σπίτι ακόμη και με την παραμικρή ενόχληση.
• Να κοιμόμαστε κάθε βράδυ μαζί του ή να μην κάνουμε εξόδους χωρίς εκείνο.

Οι γονεϊκές αυτές αντιδράσεις μπορεί να ανακουφίζουν προσωρινά το παιδί, αλλά ταυτόχρονα του μεταφέρουν άθελά μας το μήνυμα: «Ο κόσμος είναι όντως επικίνδυνος και δεν μπορείς να τα καταφέρεις χωρίς εμένα». Με αυτόν τον τρόπο, το άγχος ενισχύεται και ριζώνει αντί να μειώνεται.

Πρακτικοί τρόποι για να στηρίξετε το παιδί με άγχος αποχωρισμού

Για να αντιμετωπιστεί το άγχος δεν χρειάζεται αυστηρότητα· βασικά στοιχεία είναι η σταθερή στάση και η σταδιακή έκθεση σε όσα προκαλούν ένταση. Οι ειδικοί εισηγούνται τέσσερις βασικές πρακτικές:

• Δείξτε ότι κατανοείτε το συναίσθημα χωρίς να τροφοδοτείτε τον φόβο: Μπορείτε να πείτε «Ξέρω ότι δυσκολεύεσαι να αποχωριστείς το σπίτι σήμερα» και παράλληλα να εκφράσετε εμπιστοσύνη: «Ξέρω όμως ότι μπορείς να το διαχειριστείς και θα περάσεις καλά».
• Αποχαιρετήστε το παιδί σύντομα: Οι αγκαλιές που διαρκούν πολλή ώρα και οι συνεχείς υποσχέσεις στην είσοδο του σχολείου μπορεί να εντείνουν την ένταση. Ένα ζεστό, σταθερό «αντίο» διευκολύνει την προσαρμογή.
• Βάλτε στη ρουτίνα μικρές «γέφυρες» ασφάλειας: Ένα σημείωμα μέσα στην τσάντα ή ένα κοινό «μυστικό» σύμβολο υπενθυμίζει τη μεταξύ σας σύνδεση, χωρίς να χρειάζεται να είστε εκεί.
• Κάντε την πρόοδο βήμα βήμα: Αν το παιδί αποφεύγει να μένει μόνο, αρχίστε με σύντομους αποχωρισμούς σε γνώριμο χώρο και αυξήστε προοδευτικά τη διάρκειά τους, επιβραβεύοντας την προσπάθειά του.

Εάν τα σωματικά συμπτώματα διαρκούν πάνω από τέσσερις εβδομάδες και δυσκολεύουν το παιδί να πηγαίνει στο σχολείο ή να κοινωνικοποιείται, θεωρείται απαραίτητη η βοήθεια παιδοψυχολόγου, ώστε να διακοπεί ο κύκλος του άγχους.