Ερευνητές από το Ιατρικό Κολλέγιο του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Φλόριντα και το Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ διαπίστωσαν ότι, σε διάστημα 18 ετών, οι ηλικιωμένοι που είχαν πάρει διαζύγιο ή δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνισαν μικρότερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια από τους παντρεμένους συνομηλίκους τους.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αγαμία δεν φαίνεται να αυξάνει την πιθανότητα γνωστικής έκπτωσης, αμφισβητώντας παγιωμένες αντιλήψεις στον τομέα της δημόσιας υγείας και της έρευνας για τη γήρανση.
Παρότι ο γάμος έχει συχνά συσχετιστεί με καλύτερη υγεία και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, τα δεδομένα για τη σχέση οικογενειακής κατάστασης και κινδύνου άνοιας δεν είναι ομοιόμορφα. Κάποιες έρευνες έχουν καταγράψει αυξημένο κίνδυνο στους άγαμους, ενώ άλλες δεν εντόπισαν συσχέτιση ή κατέληξαν σε διαφορετικά συμπεράσματα για το διαζύγιο και τη χηρεία. Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των ηλικιωμένων που είναι διαζευγμένοι, χήροι ή δεν παντρεύτηκαν ποτέ, έχουν εκφραστεί ανησυχίες για ενδεχόμενη μεγαλύτερη ευαλωτότητα στην άνοια σε αυτές τις ομάδες.
Οι προηγούμενες μελέτες δεν έχουν διερευνήσει με σταθερό τρόπο ούτε τη σύνδεση της οικογενειακής κατάστασης με τις επιμέρους αιτίες άνοιας ούτε το ενδεχόμενο παράγοντες, όπως το φύλο, η κατάθλιψη και η γενετική προδιάθεση, να επηρεάζουν τις συσχετίσεις.
Πώς εξετάστηκε η σχέση γάμου και κινδύνου άνοιας
Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Alzheimer’s & Dementia, οι ερευνητές εξέτασαν επί 18 χρόνια έναν πληθυσμό ηλικιωμένων, προκειμένου να διαπιστώσουν αν η οικογενειακή κατάσταση σχετίζεται με τον κίνδυνο άνοιας. Στην αρχή συμμετείχαν περισσότεροι από 24.000 άνθρωποι χωρίς άνοια, οι οποίοι προέρχονταν από περισσότερα από 42 Ερευνητικά Κέντρα για τη Νόσο του Αλτσχάιμερ στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω του Εθνικού Συντονιστικού Κέντρου Αλτσχάιμερ. Εκπαιδευμένοι κλινικοί γιατροί πραγματοποιούσαν κάθε χρόνο αξιολογήσεις βάσει τυποποιημένων πρωτοκόλλων, εξετάζοντας τη γνωστική λειτουργία και καθορίζοντας αν υπήρχε διάγνωση άνοιας ή ήπιας γνωστικής έκπτωσης.
Η παρακολούθηση διήρκεσε έως 18,4 χρόνια και απέδωσε δεδομένα για περισσότερα από 122.000 ανθρωποέτη. Κατά την έναρξη, οι συμμετέχοντες κατατάχθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες οικογενειακής κατάστασης: έγγαμοι, χήροι, διαζευγμένοι και άτομα που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Για τον υπολογισμό του κινδύνου άνοιας χρησιμοποιήθηκε η αναλογική παλινδρόμηση κινδύνων Cox, με τους έγγαμους ως ομάδα αναφοράς. Στα μοντέλα συνυπολογίστηκαν δημογραφικά στοιχεία, η ψυχική και σωματική υγεία, το ιστορικό συμπεριφοράς, οι γενετικοί παράγοντες κινδύνου, καθώς και διαγνωστικές και μεταβλητές εγγραφής.
Οι διαζευγμένοι και όσοι δεν είχαν παντρευτεί ποτέ παρουσίασαν σταθερά μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας από τους παντρεμένους κατά τη διάρκεια της μελέτης. Συνολικά, διάγνωση άνοιας καταγράφηκε στο 20,1% των συμμετεχόντων. Το αντίστοιχο ποσοστό στους παντρεμένους ήταν 21,9%, ενώ ακριβώς το ίδιο ποσοστό, 21,9%, παρατηρήθηκε και στους χήρους. Χαμηλότερη συχνότητα καταγράφηκε στους διαζευγμένους, με 12,8%, και σε όσους δεν είχαν παντρευτεί, με 12,4%.
Στις αρχικές αναλύσεις, οι οποίες έλαβαν υπόψη μόνο ηλικία και φύλο, ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας ήταν κατά 34% μικρότερος στους διαζευγμένους και κατά 40% χαμηλότερος σε όσους δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Για τις δύο αυτές ομάδες, οι συσχετίσεις εξακολούθησαν να είναι στατιστικά σημαντικές και μετά τον συνυπολογισμό παραγόντων υγείας, συμπεριφοράς, γενετικής και παραπομπής. Η αρχική συσχέτιση για τους χήρους εξασθένησε και δεν παρέμεινε στατιστικά σημαντική στο μοντέλο με όλες τις προσαρμογές.
Οικογενειακή κατάσταση και διαφορετικοί τύποι άνοιας
Η εξέταση διαφορετικών τύπων άνοιας έδειξε επίσης μειωμένο κίνδυνο για τη νόσο του Αλτσχάιμερ και την άνοια με σωμάτια Lewy σε όλους τους συμμετέχοντες που δεν ήταν παντρεμένοι. Για την αγγειακή άνοια και τον μετωποκροταφικό λοβιακό εκφυλισμό, ωστόσο, τα πλήρως προσαρμοσμένα μοντέλα δεν έδειξαν σταθερές συσχετίσεις. Επιπλέον, οι διαζευγμένοι και οι μη παντρεμένοι είχαν μικρότερη πιθανότητα να περάσουν από ήπια γνωστική εξασθένηση σε άνοια.
Στους έγγαμους συμμετέχοντες καταγράφηκαν υψηλότερα ποσοστά νόσου του Αλτσχάιμερ και άνοιας με σωμάτια Lewy, καθώς και μεγαλύτερος κίνδυνος μετάβασης από ήπια γνωστική εξασθένηση σε άνοια. Δεν προέκυψαν ενδείξεις συσχέτισης της οικογενειακής κατάστασης με την αγγειακή άνοια ή με γνωστική έκπτωση σε πρώιμο στάδιο.
Περισσότερες πληροφορίες: Selin Karakose et al, Marital status and risk of dementia over 18 years: Surprising findings from the National Alzheimer’s Coordinating Center, Alzheimer’s & Dementia (2025). DOI: 10.1002/alz.70072.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/o-gamos-syndeetai-me-ypsilotero-kindyno-anoias-deichnei-meleti-18-eton/3073
