Η νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) καταγράφει πόσο σοβαρά επηρεάζουν οι κοινωνικές ανισότητες το προσδόκιμο ζωής, το οποίο μπορεί να περιοριστεί κατά δεκαετίες σε χώρες τόσο υψηλού όσο και χαμηλού εισοδήματος.
Στην υγεία, η επίδραση κοινωνικών παραγόντων, μεταξύ των οποίων η κοινωνική μειονεξία και οι διακρίσεις, είναι μεγαλύτερη από εκείνη των γενετικών χαρακτηριστικών και της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης.
Η έκθεση ζητά συντονισμένη δράση απέναντι στις ανισότητες και εισηγείται πολιτικές στρατηγικές με στόχο την καλύτερη υγεία και ευημερία των πληθυσμών. Επισημαίνει, επίσης, ότι χρειάζονται επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές και μέτρα για την κλιματική αλλαγή.
Σύμφωνα με τη νέα παγκόσμια έκθεση για τους κοινωνικούς παράγοντες της ισότητας στην υγεία, οι παράγοντες αυτοί ενδέχεται να μειώσουν δραματικά τα χρόνια υγιούς ζωής, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και κατά δεκαετίες, τόσο στα κράτη υψηλού όσο και σε εκείνα χαμηλού εισοδήματος. Ενδεικτικά, όσοι γεννιούνται στη χώρα με το μικρότερο προσδόκιμο ζωής αναμένεται να ζήσουν κατά μέσο όρο 33 χρόνια λιγότερα από όσους γεννήθηκαν στη χώρα με το μεγαλύτερο προσδόκιμο. Οι κοινωνικοί προσδιοριστικοί παράγοντες της ισότητας στην υγεία επηρεάζουν τα αποτελέσματα της υγείας περισσότερο από τη γενετική ή την πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη.
«Ο κόσμος μας είναι ένας άνισος κόσμος. Το πού γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε, ζούμε, εργαζόμαστε και γερνάμε επηρεάζει σημαντικά την υγεία και την ευημερία μας», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους. Στη συνέχεια πρόσθεσε: «η αλλαγή προς το καλύτερο είναι δυνατή. Αυτή η παγκόσμια έκθεση καταδεικνύει τη σημασία της αντιμετώπισης των αλληλένδετων κοινωνικών καθοριστικών παραγόντων και παρέχει τεκμηριωμένες στρατηγικές και συστάσεις πολιτικής για να βοηθήσει τις χώρες να βελτιώσουν τα αποτελέσματα της υγείας για όλους».
Η κοινωνική μειονεξία και οι διακρίσεις σχετίζονται στενά με τις ανισότητες στην υγεία, τονίζει η έκθεση. Η υγεία διαμορφώνεται σε κοινωνική κλίμακα: όσοι κατοικούν σε πιο υποβαθμισμένες περιοχές έχουν χαμηλότερα εισοδήματα, λιγότερα χρόνια εκπαίδευσης και χειρότερη υγεία, με αποτέλεσμα να απολαμβάνουν λιγότερα χρόνια ζωής με υγεία. Το χάσμα μεγαλώνει για ομάδες που βιώνουν διακρίσεις και περιθωριοποίηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι αυτόχθονες πληθυσμοί, των οποίων το προσδόκιμο ζωής είναι χαμηλότερο από των μη αυτόχθονων, τόσο σε κράτη υψηλού όσο και χαμηλού εισοδήματος.
Κοινωνική αδικία και ανισότητες στην υγεία
Η έκθεση του ΠΟΥ για τους κοινωνικούς προσδιοριστικούς παράγοντες της ισότητας στην υγεία είναι η πρώτη του είδους της μετά το 2008. Τότε, η αρμόδια επιτροπή του οργανισμού εξέδωσε την τελική της έκθεση και έθεσε στόχους για το 2040, με σκοπό να περιοριστούν οι διαφορές εντός και μεταξύ των χωρών στο προσδόκιμο ζωής, καθώς και στην παιδική και μητρική θνησιμότητα. Η παγκόσμια έκθεση του 2025 εκτιμά ότι οι στόχοι αυτοί είναι αρκετά πιθανό να μην επιτευχθούν.
Τα διαθέσιμα δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι ανισότητες στην υγεία συχνά μεγαλώνουν μέσα στις χώρες. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, τα παιδιά που γεννιούνται σε φτωχότερα κράτη διατρέχουν 13 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν πριν κλείσουν τα 5, σε σχέση με όσα γεννιούνται σε πλουσιότερα. Μαθηματικά μοντέλα υπολογίζουν ότι θα μπορούσαν να σώζονται 1,8 εκατομμύρια παιδικές ζωές κάθε χρόνο, αν καλυπτόταν το χάσμα και ενισχυόταν η ισότητα ανάμεσα στα φτωχότερα και τα πλουσιότερα τμήματα των πληθυσμών σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Η μητρική θνησιμότητα μειώθηκε κατά 40% παγκοσμίως από το 2000 έως το 2023, αναφέρει ακόμη η έκθεση. Παρ’ όλα αυτά, το 94% των μητρικών θανάτων εξακολουθεί να καταγράφεται σε χώρες χαμηλού και κατώτερου μεσαίου εισοδήματος.
Οι γυναίκες που ανήκουν σε μειονεκτούσες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο να χάσουν τη ζωή τους από επιπλοκές της εγκυμοσύνης που δεν αντιμετωπίζονται. Οι φυλετικές και εθνοτικές διαφορές στη μητρική θνησιμότητα εξακολουθούν να υπάρχουν σε πολλές χώρες υψηλού εισοδήματος· σε ορισμένες περιοχές, οι ιθαγενείς γυναίκες είχαν έως και τριπλάσια πιθανότητα να πεθάνουν στη διάρκεια του τοκετού. Παράλληλα, ισχυρές συσχετίσεις καταγράφονται ανάμεσα στα υψηλότερα επίπεδα ανισότητας των φύλων —στα οποία περιλαμβάνεται ο παιδικός γάμος— και στα αυξημένα ποσοστά μητρικής θνησιμότητας.
Πώς μπορεί να σπάσει ο κύκλος
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει πως για να αντιμετωπιστούν οι βαθιά ριζωμένες ανισότητες στην υγεία χρειάζονται μέτρα απέναντι στην εισοδηματική ανισότητα, τις διαρθρωτικές διακρίσεις, τις συγκρούσεις και τις κλιματικές διαταραχές. Ενδεικτικά, η κλιματική αλλαγή εκτιμάται ότι θα οδηγήσει επιπλέον 68 έως 135 εκατομμύρια ανθρώπους σε ακραία φτώχεια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Σήμερα, 3,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν έχουν επαρκή κοινωνική προστασία, όπως παροχές παιδικής άδειας ή άδειας ασθενείας με αποδοχές, γεγονός που έχει άμεσο και διαρκή αντίκτυπο στην υγεία τους. Το υψηλό βάρος του χρέους παραλύει την ικανότητα των κυβερνήσεων να επενδύουν σε αυτές τις υπηρεσίες. Την τελευταία δεκαετία, οι συνολικές πληρωμές τόκων των 75 φτωχότερων χωρών παγκοσμίως έχουν τετραπλασιαστεί.
Ο ΠΟΥ ζητά κοινή κινητοποίηση από τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις, τους επικεφαλής της υγείας, της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και από τον ιδιωτικό τομέα. Στόχος είναι:
- να περιοριστούν οι οικονομικές ανισότητες και να διατεθούν πόροι για κοινωνικές υποδομές και καθολικές δημόσιες υπηρεσίες,
- να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές διακρίσεις, καθώς και οι παράγοντες και οι συνέπειες των συγκρούσεων, των έκτακτων καταστάσεων και της αναγκαστικής μετανάστευσης,
- να γίνει διαχείριση των προκλήσεων και των ευκαιριών που σχετίζονται με τη δράση για το κλίμα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, ώστε να προωθηθούν τα παράλληλα οφέλη για την ισότητα στην υγεία, και
- να προωθηθούν μορφές διακυβέρνησης που θέτουν σε προτεραιότητα την αντιμετώπιση των κοινωνικών παραγόντων που καθορίζουν την ισότητα στην υγεία. Σε αυτές περιλαμβάνονται η διατήρηση διακρατικών πολιτικών πλατφορμών και στρατηγικών, η μεταφορά χρημάτων, εξουσίας και πόρων στο εγγύτερο τοπικό επίπεδο όπου μπορούν να έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση, καθώς και η ενίσχυση της συμμετοχής των κοινοτήτων και της κοινωνίας των πολιτών.
Συνοπτικά
- Η έκθεση του ΠΟΥ αναφέρει ότι οι κοινωνικές ανισότητες ενδέχεται να περιορίσουν το προσδόκιμο ζωής κατά δεκαετίες, σε χώρες τόσο χαμηλού όσο και υψηλού εισοδήματος.
- Παράγοντες όπως η κοινωνική μειονεξία και οι διακρίσεις επηρεάζουν την υγεία περισσότερο από τη γενετική και την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης.
- Η έκθεση ζητά κοινή δράση για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων και εισηγείται πολιτικές στρατηγικές για την ενίσχυση της υγείας και της ευημερίας των πληθυσμών.
- Σύμφωνα με την έκθεση, οι ανισότητες στην υγεία συνδέονται με την κοινωνική διαβάθμιση και πλήττουν κυρίως τις περιθωριοποιημένες ομάδες.
- Ο ΠΟΥ θεωρεί κρίσιμα μέτρα την αντιμετώπιση της εισοδηματικής ανισότητας, των διαρθρωτικών διακρίσεων και της κλιματικής αλλαγής για τη βελτίωση της υγείας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/poy-oi-koinonikes-anisotites-syrriknonoyn-dramatika-to-prosdokimo-zois/5747
