Μια μελέτη στο περιοδικό *Science Advances* δείχνει ότι ο εγκέφαλος εντοπίζει τη δομή μιας πρότασης μέσα σε μόλις 125 χιλιοστά του δευτερολέπτου, δηλαδή πιο γρήγορα από ένα ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης βρήκαν ότι ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναγνωρίζει τις προτάσεις ακόμη και όταν έχουν γραμματικά σφάλματα ή έννοιες που δεν συνδέονται μεταξύ τους.
Η επεξεργασία, ωστόσο, δεν είναι εξίσου γρήγορη για τις πιο σύνθετες δομές. Η δυνατότητα του εγκεφάλου να χειρίζεται με ταχύτητα τη γλώσσα αναδεικνύει τις περίπλοκες διεργασίες κατανόησης που εκτυλίσσονται σχεδόν ακαριαία.
Καθημερινά ερχόμαστε σε επαφή με σύντομα κείμενα που περνούν γρήγορα μπροστά μας. Μπορεί αυτές οι στιγμιαίες ματιές στον γραπτό λόγο να μην προλαβαίνουν σχεδόν να καταγραφούν στη συνείδηση, όμως συνήθως πιάνουμε αμέσως το νόημά τους. Την εξήγηση δίνει ο εγκέφαλος.
Δημοσίευση στο Science Advances αναφέρει ότι ο εγκέφαλός μας χρειάζεται μόλις 125 χιλιοστά του δευτερολέπτου για να εντοπίσει τη δομή μιας πρότασης — λιγότερο από τον χρόνο που απαιτείται για ένα ανοιγοκλείσιμο των ματιών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν παρουσιάζονται μαζί αρκετές λέξεις, ο εγκέφαλός μας σχηματίζει γρήγορα εικόνα για τη βασική δομή της φράσης, πριν ακόμη επεξεργαστεί το περιεχόμενό της.
Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης εξέτασε πόσο γρήγορα μπορεί ο εγκέφαλός μας να κατανοήσει τη γλώσσα με μια σύντομη ματιά, όπως αντιλαμβανόμαστε αμέσως μια οπτική σκηνή. Για παράδειγμα, μπορεί να προλάβετε μόνο μια γρήγορη ματιά σε ειδοποίηση του κινητού ή σε πινακίδα καθώς οδηγείτε, αλλά και πάλι να καταλάβετε τι λέει.
Η παρατήρηση αυτού του συνηθισμένου φαινομένου οδήγησε τους ερευνητές να εξετάσουν με ποιον τρόπο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος.
Ο εγκέφαλος αποκωδικοποιεί γρήγορα τη γραπτή γλώσσα
Συνήθως αντιλαμβανόμαστε την κατανόηση της γλώσσας ως διαδικασία βήμα προς βήμα, ιδίως στην ομιλία, όπου οι ήχοι ακούγονται ο ένας μετά τον άλλο. Ωστόσο, ο εγκέφαλος φαίνεται να επεξεργάζεται το γραπτό κείμενο παράλληλα, λαμβάνοντας υπόψη πολλές λέξεις ταυτόχρονα.
Για να μελετήσουν τη διαδικασία, οι επιστήμονες παρουσίασαν στους συμμετέχοντες προτάσεις τριών λέξεων, όπως «οι νοσοκόμες καθαρίζουν τις πληγές», για 300 χιλιοστά του δευτερολέπτου — περίπου όσο διαρκεί ένα ανοιγοκλείσιμο των ματιών.
Οι νευρωνικές αποκρίσεις στις προτάσεις καταγράφηκαν με μαγνητοεγκεφαλογραφία (MEG), μέθοδο που μετρά τα μαγνητικά πεδία τα οποία δημιουργεί η ηλεκτρική δραστηριότητα στον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, 125 χιλιοστά του δευτερολέπτου μετά την εμφάνιση των προτάσεων καταγράφηκε δραστηριότητα στον αριστερό κροταφικό φλοιό, περιοχή του εγκεφάλου που είναι γνωστό ότι διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην επεξεργασία της γλώσσας,
Η δομή της πρότασης γίνεται αντιληπτή πριν από το νόημα
Ποιο στοιχείο προσλαμβάνει, λοιπόν, ο εγκέφαλος στα πρώτα αυτά καθοριστικά χιλιοστά του δευτερολέπτου; Για να απαντήσουν, οι ερευνητές παρουσίασαν τις προτάσεις τροποποιημένες με διαφορετικούς τρόπους.
Οι επιστήμονες πρόσθεσαν γραμματικά σφάλματα, όπως «οι νοσοκόμες καθαρίζει τις πληγές», όπου το ρήμα δεν συμφωνεί με το υποκείμενο. Παρ’ όλα αυτά, ο εγκέφαλος εξακολουθούσε να τις αντιλαμβάνεται ως προτάσεις και όχι ως τυχαίες ακολουθίες λέξεων.
Ανάλογη αντίδραση παρατηρήθηκε όταν αντιστράφηκε η σειρά των λέξεων, ώστε να προκύψουν παράλογες φράσεις όπως «οι πληγές καθαρίζουν τις νοσοκόμες». Παρά το αλλόκοτο νόημα, ο εγκέφαλος συνέχισε να αναγνωρίζει τη δομή τους ως προτάσεις.
Η γρήγορη αναγνώριση, όμως, δεν εμφανίστηκε όταν οι ερευνητές δημιούργησαν πιο περίπλοκες δομές μετακινώντας λέξεις, όπως στην πρόταση «οι νοσοκόμες των πληγών είναι καθαρές». Το εύρημα ίσως σημαίνει ότι η αστραπιαία επεξεργασία λειτουργεί καλύτερα όταν οι λέξεις ακολουθούν απλή και αναμενόμενη σειρά, χωρίς αναδιάταξη ή μετακίνηση.
Οι συμμετέχοντες δεν κλήθηκαν να εξηγήσουν τι σημαίνουν οι προτάσεις. Η μόνη οδηγία ήταν να κρίνουν αν δύο ομάδες λέξεων που εμφανίζονταν διαδοχικά ταίριαζαν μεταξύ τους. Παρά την απλή αυτή εργασία, ο εγκέφαλός τους φάνηκε να εντοπίζει αυτόματα τη δομή της πρότασης μέσα σε κλάσμα του δευτερολέπτου.
Τα βασικά ευρήματα για την ταχύτητα επεξεργασίας της γλώσσας
- Η δομή μιας πρότασης γίνεται αντιληπτή από τον εγκέφαλο σε 125 χιλιοστά του δευτερολέπτου, ταχύτερα από ένα ανοιγοκλείσιμο των ματιών.
- Η έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος αναγνωρίζει προτάσεις ακόμη κι όταν περιλαμβάνουν γραμματικά σφάλματα ή ασύνδετες έννοιες.
- Η επεξεργασία επιβραδύνεται στις πιο σύνθετες προτάσεις, στοιχείο που δείχνει ότι η κατανόηση της γλώσσας είναι αποτελεσματικότερη με απλές δομές.
- Για την καταγραφή των νευρωνικών αντιδράσεων κατά την παρουσίαση προτάσεων, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητοεγκεφαλογραφία.
- Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι ο εγκέφαλος εντοπίζει αρχικά τη δομή της πρότασης και κατόπιν το νόημά της.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/o-egkefalos-astrapi-pos-apokodikopoiei-protaseis-akariaia/6575
