Θερμοκρασία φαγητού και ποτού: πώς μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο καρκίνου και το βάρος

Η θερμοκρασία των τροφίμων και των ποτών μπορεί να επηρεάζει την υγεία, από τον κίνδυνο καρκίνου του οισοφάγου έως την όρεξη και την πέψη. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι έχει σημασία τόσο το πόσο ζεστά είναι όσα καταναλώνουμε όσο και το αν ορισμένα τρόφιμα έχουν κρυώσει μετά το μαγείρεμα.

Μελέτη σχεδόν ενός εκατομμυρίου ανθρώπων από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έδειξε ότι όσοι προτιμούν πολύ ζεστά ροφήματα, στους 65°C ή παραπάνω, όπως τσάι ή καφέ, μπορεί να έχουν υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του οισοφάγου.

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι περίπου το 14% αυτών των καρκίνων θα μπορούσε να αποφευχθεί αν όσοι προτιμούν ροφήματα σχεδόν σε θερμοκρασία βρασμού επέλεγαν αντί γι’ αυτά ζεστά, αλλά όχι καυτά, ροφήματα. Για σύγκριση, το νερό από έναν βραστήρα που μόλις έβρασε έχει θερμοκρασία περίπου 100°C.

Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο κατατάσσει τα ροφήματα με θερμοκρασία πάνω από 65°C ως «πιθανώς καρκινογόνα». Ειδικοί εκτιμούν ότι οι κίνδυνοι ενδέχεται να αφορούν και τρόφιμα που καταναλώνονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες.

Ο Rehan Haidry, σύμβουλος γαστρεντερολόγος στην Cleveland Clinic, εξηγεί ότι τα στοιχεία για τον κίνδυνο καρκίνου είναι ισχυρότερα στην περίπτωση των ροφημάτων: «Το υγρό περνά γρήγορα και καλύπτει τον οισοφάγο, ενώ η στερεά τροφή συνήθως μασιέται και έτσι κρυώνει. Επιπλέον, οι περισσότεροι άνθρωποι σταματούν ενστικτωδώς αν κάτι είναι υπερβολικά ζεστό». Κάθε έκθεση, προσθέτει, προκαλεί φλεγμονή και τα κύτταρα πεθαίνουν και στη συνέχεια αναπτύσσονται ξανά.

«Δεν χρειάζεται να ανησυχεί κανείς για ένα περιστασιακό ζεστό τσάι. Οι μελέτες δείχνουν ότι σημασία έχει ο συνδυασμός: πολύ ζεστό ρόφημα, σε μεγάλες ποσότητες, καθημερινά και επί χρόνια», λέει.

Ορισμένα τρόφιμα μπορεί να είναι πιο προβληματικά από άλλα, σύμφωνα με τη δρ Marion Sloan, γενική γιατρό και πρόεδρο της Primary Care Society for Gastroenterology.

«Τα τρόφιμα που είναι πιθανότερο να έχουν σημασία είναι εκείνα που συμπεριφέρονται όπως τα ζεστά ροφήματα: οι σούπες, οι σάλτσες και ο χυλός βρώμης.

«Τα παχύρρευστα υγρά τρόφιμα μπορεί να παραμένουν πολύ ζεστά στο κέντρο, ακόμη κι όταν η επιφάνειά τους φαίνεται εντάξει. Μια μεγάλη γουλιά από κάτι στους 70°C μπορεί να εκθέσει τον οισοφάγο σε περισσότερη θερμότητα από μια προσεκτική γουλιά από κάτι ακόμη πιο ζεστό», λέει. «Ανακατέψτε καλά τις σούπες και τις σάλτσες, αφήστε τες να σταθούν, απλώστε τες σε ένα φαρδύ πιάτο και δοκιμάστε πρώτα μια μικρή κουταλιά».

Για τα ζεστά ροφήματα, η δρ Sloan προτείνει: «Προσθέστε λίγο γάλα ή κρύο νερό, αλλά μην υποθέτετε ότι ένα ρόφημα με γάλα έχει κρυώσει αρκετά. Περιμένετε λίγα λεπτά μετά το σερβίρισμα».

Παραπέμπει σε μελέτη του 2020 στο International Journal of Cancer, σύμφωνα με την οποία η κατανάλωση τσαγιού μέσα σε δύο λεπτά από το σερβίρισμα συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με την αναμονή έξι λεπτών ή περισσότερο. «Στόχος είναι η θερμοκρασία να είναι κάτω από περίπου 60°C», προσθέτει.

Παγωμένα ροφήματα και διαταραχές του καρδιακού ρυθμού

Ο όρος «καρδιά από κρύο ρόφημα» χρησιμοποιήθηκε σε μελέτη του 2025 στο Journal of Cardiovascular Electrophysiology. Η κατανάλωση τροφίμων ή ποτών σχεδόν σε θερμοκρασία κατάψυξης μπορεί να πυροδοτήσει κολπική μαρμαρυγή σε ορισμένους ανθρώπους. Πρόκειται για την πιο συχνή μορφή αρρυθμίας και για σημαντικό παράγοντα κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Στη μελέτη στις ΗΠΑ, το 51,5% των ασθενών με κολπική μαρμαρυγή εμφάνισε συμπτώματα μέσα σε ένα λεπτό από την κατανάλωση κρύων προϊόντων, όπως παγωμένα smoothies με θερμοκρασία κάτω από 7°C. Αντίθετα, το 86,4% όσων απέφευγαν αυτά τα τρόφιμα παρουσίασε μείωση των επεισοδίων κολπικής μαρμαρυγής ή είδε τα επεισόδια να σταματούν εντελώς.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι έχουν κολπική μαρμαρυγή πρέπει να αποφεύγουν τα κρύα ροφήματα», λέει η δρ Lucy Hooper, γενική γιατρός στο Coyne Medical στο Λονδίνο. «Είναι, όμως, χρήσιμη πληροφορία».

Τα τρόφιμα που έχουν κρυώσει μπορεί να βοηθούν στον έλεγχο του βάρους

Το μαγείρεμα και στη συνέχεια η ψύξη υδατανθράκων, όπως οι πατάτες, το ρύζι και τα ζυμαρικά, αυξάνει την ποσότητα ανθεκτικού αμύλου. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση της όρεξης.

Μελέτη του 2017 στο περιοδικό Nutrition έδειξε ότι οι συμμετέχοντες κατανάλωσαν περίπου 90 θερμίδες λιγότερες αφού έφαγαν μάφιν εμπλουτισμένα με ανθεκτικό άμυλο, σε σύγκριση με όσους έφαγαν τα συνηθισμένα μάφιν. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το ανθεκτικό άμυλο θα μπορούσε να επηρεάζει το βάρος αυξάνοντας τον κορεσμό, δηλαδή το αίσθημα πληρότητας.

«Το ανθεκτικό άμυλο δεν πέπτεται στο λεπτό έντερο και φτάνει στο παχύ έντερο, όπου ζυμώνεται από βακτήρια», εξηγεί ο Jordan Haworth, φυσιολόγος του γαστρεντερικού συστήματος στην Functional Gut Clinic.

«Λειτουργεί ως τροφή για τα βακτήρια του εντέρου, τα οποία παράγουν ενώσεις που ονομάζονται λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου. Αυτές πυροδοτούν την έκκριση εντερικών ορμονών, μεταξύ των οποίων και η GLP-1, οι οποίες στέλνουν στον εγκέφαλο σήματα κορεσμού και βοηθούν να νιώθουμε χορτάτοι για περισσότερη ώρα».

Το ξαναζέσταμα των τροφίμων αφού κρυώσουν δεν φαίνεται να αναιρεί τα οφέλη. Αντίθετα, μελέτη του 2026 στο περιοδικό Nutrients έδειξε ότι η ψύξη μαγειρεμένων ζυμαρικών για 24 ώρες και στη συνέχεια το ξαναζέσταμά τους αύξησε σημαντικά το ανθεκτικό άμυλο.

«Ωστόσο, το όφελος από τη θερμοκρασία προκύπτει κυρίως από την ψύξη του φαγητού μετά το μαγείρεμα», προσθέτει ο Jordan Haworth.

Τα τρόφιμα που έχουν κρυώσει μπορεί να ωφελούν το έντερο

Το ανθεκτικό άμυλο συμβάλλει στην παραγωγή βουτυρικού οξέος, ενός λιπαρού οξέος βραχείας αλύσου που ενισχύει την παραγωγή αντιφλεγμονωδών κυττάρων στο εντερικό τοίχωμα. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβάλει στην πρόληψη ή τη διαχείριση φλεγμονωδών παθήσεων του εντέρου, όπως η ελκώδης κολίτιδα.

Θα μπορούσε ακόμη και να βοηθήσει στην πρόληψη του καρκίνου του εντέρου. Μελέτη του 2024 στην Αυστραλία έδειξε ότι το βουτυρικό οξύ πυροδοτεί τον θάνατο προκαρκινικών κυττάρων.

Γιατί ένα ζεστό ρόφημα μπορεί να ανακουφίσει το κρυολόγημα

Ζεστό ρόφημα με σιρόπι, στους 73,7°C, μπορεί να βελτιώσει συμπτώματα κρυολογήματος και γρίπης, όπως η καταρροή, ο βήχας και το φτέρνισμα, σύμφωνα με μελέτη του 2008 από το Cardiff University Common Cold Centre.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η υψηλότερη θερμοκρασία διαστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία, ενισχύοντας την έκκριση σάλιου και τη λίπανση του λαιμού.

Η δρ Helen Wall, γενική γιατρός στο The Oaks Family Practice στο Bolton, προτείνει να μειώνεται η θερμοκρασία των ζεστών υγρών περίπου στους 60°C. «Θα παραμένουν αρκετά ζεστά ώστε να προσφέρουν τις ίδιες αισθητηριακές και σωματικές εμπειρίες, οι οποίες μπορούν να ανακουφίσουν ορισμένα συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης», λέει.

Πώς να αντιμετωπίσετε τον πονοκέφαλο από το πολύ κρύο

Είναι γνωστό ότι η κατάποση κάτι σχεδόν παγωμένου μπορεί να προκαλέσει τον λεγόμενο «πονοκέφαλο παγωτού». Σύμφωνα με μελέτη του 2020 στο περιοδικό Cephalalgia, οι πονοκέφαλοι που προκαλούνται από το κρύο μπορεί να είναι συχνότεροι σε ανθρώπους που έχουν ημικρανίες.

Η δρ Wall, που ενδιαφέρεται κλινικά για τους πονοκεφάλους, εξηγεί: «Όταν ένα πολύ κρύο ερέθισμα έρχεται σε επαφή με το πίσω μέρος ή την οροφή του στόματος, η αντίδραση ενός νεύρου προκαλεί συστολή και διόγκωση αιμοφόρων αγγείων στο κεφάλι.

«Αυτό προκαλεί ξαφνική ενόχληση ή παλλόμενο πόνο στο μέτωπο».

Για να περιοριστεί το φαινόμενο, η δρ Wall συμβουλεύει: «Καταναλώστε μικρές ποσότητες αργά και κάντε παύσεις, ώστε να ζεσταθεί ξανά το στόμα».

Τα βακτήρια του εντέρου δεν επηρεάζονται από τη θερμοκρασία

«Το πεπτικό μας σύστημα είναι σχεδιασμένο να διαχειρίζεται ένα εύρος θερμοκρασιών. Όποια κι αν είναι η θερμοκρασία τους, τα τρόφιμα προσαρμόζονται σταδιακά στη θερμοκρασία του σώματος, τους 37°C», λέει ο φυσιολόγος του γαστρεντερικού συστήματος Jordan Haworth.

«Το μικροβίωμα βρίσκεται στο παχύ έντερο, περίπου 4,6 μέτρα μακριά από το στομάχι. Όταν φτάνει εκεί η άπεπτη τροφή, συνήθως έξι έως οκτώ ώρες μετά το φαγητό, η θερμοκρασία της είναι ίδια με εκείνη του εντέρου».

Χλιαρά ροφήματα για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

Τα άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να παρατηρήσουν ότι τα κρύα ροφήματα πυροδοτούν κοιλιακό πόνο, φούσκωμα ή ναυτία. Μελέτη του 2006 στο Journal of Gastroenterology and Hepatology διαπίστωσε ότι ασθενείς με το σύνδρομο εμφάνισαν ενόχληση μετά την κατανάλωση κρύου νερού στους 4°C, σε σύγκριση με νερό σε θερμοκρασία δωματίου, συνήθως περίπου 20-25°C.

Ο Jordan Haworth εξηγεί ότι ορισμένες έρευνες δείχνουν πως τα πιο κρύα τρόφιμα επιβραδύνουν την κινητικότητα του στομάχου, δηλαδή τις μυϊκές συσπάσεις, προκαλώντας ενόχληση, ενώ τα ζεστά ή χλιαρά τρόφιμα την επιταχύνουν. «Ωστόσο, μιλάμε για διαφορά λίγων λεπτών».

Ποια είναι η κατάλληλη θερμοκρασία;

Δεν υπάρχει μία ιδανική θερμοκρασία για όλα τα τρόφιμα και τα ροφήματα. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, όμως, υπάρχει συμφωνία ότι καλό είναι να καταναλώνονται σε θερμοκρασία κάτω από 60°C.

«Συνήθως δεν χρειάζεται θερμόμετρο. Αν σας κάνει να μορφάζετε, είναι υπερβολικά ζεστό», λέει ο δρ Haidry.