Η έκθεση του EUIPO καταγράφει ανησυχητικά στοιχεία για τα παραποιημένα τρόφιμα και ποτά στην ΕΕ και τον αντίκτυπό τους στη δημόσια υγεία και την οικονομία. Μπισκότα και αλκοολούχα ποτά συγκαταλέγονται στα είδη που κατασχέθηκαν συχνότερα στα σύνορα της Ένωσης, ενώ οργανωμένες εγκληματικές ομάδες αξιοποιούν προηγμένες μεθόδους διανομής μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου.
Η παραποίηση πλήττει την οικονομία, προκαλώντας απώλειες τόσο στις πωλήσεις όσο και στις θέσεις εργασίας. Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO απευθύνει έκκληση στους καταναλωτές να δείχνουν προσοχή και να ελέγχουν αν υπάρχουν πιστοποιήσεις αυθεντικότητας. Παράλληλα, το EUIPO ενισχύει τη δράση του κατά της παραποίησης σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές.
Η νέα αυτή δράση ακολουθεί πρόσφατες εκθέσεις, οι οποίες καταδεικνύουν πως η νοθεία στα τρόφιμα και τα ποτά εξακολουθεί να εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών. Ταυτόχρονα, πλήττει τις ευρωπαϊκές οικονομίες και τη γαστρονομική κληρονομιά της Ευρώπης.
Η εικόνα που έχουν πολλοί για τα παραποιημένα προϊόντα τα συνδέει με είδη πολυτελείας ή με την ένδυση και τη μόδα. Εντούτοις, η έκθεση του 2022 για την εκτίμηση των απειλών από το έγκλημα κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας αναφέρει πως τα τρόφιμα ήταν η δεύτερη κατηγορία με τις περισσότερες κατασχέσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2020. Σε αυτά περιλαμβάνονταν κυρίως μπισκότα, ζυμαρικά, πατατάκια και γλυκά.
Τα νεότερα στοιχεία φανερώνουν πόσο εκτεταμένη είναι αυτή η παράνομη δραστηριότητα. Στην έκθεση SOCTA για το 2025, την οποία εκπόνησε η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία (Europol) σχετικά με την απειλή της σοβαρής και οργανωμένης εγκληματικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνεται ότι η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου δίνει στους απομιμητές νέες δυνατότητες να διακινούν παραποιημένα τρόφιμα. Ως αποτέλεσμα, οι καταναλωτές δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να ξεχωρίσουν τα αυθεντικά προϊόντα. Οι δράστες αλλοιώνουν ετικέτες και συσκευασίες και τροποποιούν τις μεθόδους παραγωγής, με στόχο προϊόντα υψηλής αξίας.
Η έκταση του φαινομένου έγινε εμφανής και σε επιτόπιους ελέγχους. Το 2024, η ετήσια κοινή επιχείρηση OPSON της Europol και της Interpol κατέληξε στην κατάσχεση τροφίμων αξίας 91 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία ήταν παραποιημένα ή δεν πληρούσαν τα πρότυπα.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, δήλωσε: «Τα παραποιημένα τρόφιμα και ποτά αποτελούν σημαντική ανησυχία για τη δημόσια υγεία. Η εκστρατεία μας αποσκοπεί να εφοδιάσει τους καταναλωτές με τις γνώσεις που χρειάζονται για να προστατεύσουν τον εαυτό τους, υποστηρίζοντας παράλληλα τις νόμιμες επιχειρήσεις που τηρούν τα πρότυπα ποιότητας της ΕΕ. Πρόκειται για μια μάχη που πρέπει να δώσουμε όλοι μαζί: αρχές, παραγωγοί και καταναλωτές».
Η προστασία της υγείας εξακολουθεί να αποτελεί κορυφαία ανησυχία. Σύμφωνα με προειδοποίηση της έκθεσης SOCTA του 2021, σε παραποιημένα τρόφιμα έχουν βρεθεί επικίνδυνες ουσίες, μεταξύ των οποίων μεθανόλη, υδράργυρος, φιπρονίλη, καθώς και διάφορα εντομοκτόνα και φυτοφάρμακα.
Η παραποίηση ποτών, με ιδιαίτερη συχνότητα στα αλκοολούχα, εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό ζήτημα. Οργανωμένες εγκληματικές ομάδες καταφεύγουν σε εξελιγμένες πρακτικές για να παραπλανούν το κοινό. Συχνά χρησιμοποιούν ξανά γνήσιες φιάλες ή τυπώνουν απομιμήσεις ετικετών και τις κολλούν σε άδειες φιάλες, δυσχεραίνοντας την αναγνώριση των νόμιμων προϊόντων από καταναλωτές και αρχές.
Μεγάλο είναι και το οικονομικό κόστος. Τα στοιχεία του EUIPO δείχνουν ότι τα κρασιά και τα οινοπνευματώδη ποτά συγκαταλέγονταν στους κλάδους που επλήγησαν περισσότερο από την παραποίηση το διάστημα 2013-2017. Στην ΕΕ χάνονταν κάθε χρόνο συνολικά 2289 εκατομμύρια ευρώ από τις πωλήσεις και σχεδόν 5700 θέσεις εργασίας εξαιτίας της παραποίησης. Σημαντική ήταν και η απώλεια φορολογικών εσόδων από τα συγκεκριμένα προϊόντα, η οποία έφτασε τα 2068 εκατομμύρια ευρώ.
Για παραποιημένα τρόφιμα και ποτά που κατασχέθηκαν στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2019 και το 2020, η Κίνα και η Τουρκία αναφέρθηκαν μεταξύ των χωρών προέλευσης συχνότερα.
Γεωγραφικές ενδείξεις: πώς υποδηλώνουν την αυθεντικότητα
Ο κλάδος τροφίμων και ποτών βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομίας της ΕΕ και συνεισφέρει ουσιαστικά στην περιφερειακή ανάπτυξη, στην απασχόληση και στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Οι γεωγραφικές ενδείξεις (ΓΕ), από τα κρασιά μέχρι τα παραδοσιακά τρόφιμα, βοηθούν τους καταναλωτές να αναγνωρίζουν και να εμπιστεύονται ποιοτικά προϊόντα, ενώ δίνουν στους παραγωγούς τη δυνατότητα να τα προωθούν αποτελεσματικότερα. Οι ονομασίες αυτές διαφυλάσσουν τα ονόματα προϊόντων που παράγονται σε συγκεκριμένες περιοχές και έχουν ιδιότητες ή χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται κυρίως στο ιδιαίτερο γεωγραφικό τους περιβάλλον.
Στην ΕΕ, το σύστημα γεωγραφικών ενδείξεων (ΓΕ) καλύπτει τις κατηγορίες «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης» (ΠΟΠ), «Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη» (ΠΓΕ) και «Εγγυημένο Παραδοσιακό Ιδιότυπο Προϊόν» (ΕΠΙΠ). Οι συγκεκριμένες πιστοποιήσεις προστατεύουν τη σημαντική γαστρονομική κληρονομιά της Ευρώπης και διαβεβαιώνουν τους καταναλωτές για την ποιότητα και τη γνησιότητα των προϊόντων. Σήμερα, περισσότερα από 3.600 προϊόντα είναι καταχωρισμένα ως γεωγραφικές ενδείξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στην παραγωγή και την κατανάλωση προϊόντων με γεωγραφική ένδειξη πρωταγωνιστούν η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία. Η Γαλλία από μόνη της αντιστοιχεί σε σχεδόν 32% των πωλήσεων ευρωπαϊκών προϊόντων αυτής της κατηγορίας. Το κρασί συγκεντρώνει το 54% της συνολικής κατανάλωσης προϊόντων με γεωγραφική ένδειξη στην ΕΕ, με αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένο στην παραποίηση. Στα προϊόντα που επηρεάζονται σημαντικά συγκαταλέγονται επίσης το ελαιόλαδο, η μπύρα, το κρέας, το τυρί και τα γαλακτοκομικά.
Πώς μπορούν οι καταναλωτές να προστατευτούν
Μέσα από την καμπάνια «Τι υπάρχει στο τραπέζι σας;», το EUIPO δίνει στους καταναλωτές πρακτικές οδηγίες για την αποφυγή παραποιημένων προϊόντων. Συνιστάται η αγορά από επίσημα καταστήματα λιανικής, εξουσιοδοτημένα δίκτυα διανομής και επίσημους ιστότοπους εταιρειών. Για να διαπιστώσουν αν ένα προϊόν είναι νόμιμο, οι καταναλωτές μπορούν να ελέγχουν τη σήμανση και την προέλευσή του, καθώς και τα λογότυπα πιστοποίησης. Ειδικότερα, είναι σημαντικό να αναζητούν τις επίσημες ετικέτες γεωγραφικής ένδειξης της ΕΕ, δηλαδή ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ, ώστε να επιβεβαιώνουν την αυθεντικότητα των προϊόντων που αγοράζουν.
Ένας ακόμη απαραίτητος έλεγχος αφορά τη συσκευασία και το ίδιο το προϊόν: στα παραποιημένα είδη μπορεί να εντοπιστούν ατέλειες στην επεξεργασία ή ορθογραφικά σφάλματα. Η γνησιότητα μπορεί να ελεγχθεί επιπλέον με εργαλεία όπως οι κωδικοί QR και τα ολογράμματα. Παράλληλα, το EUIPO έχει εκδώσει οδηγό για τεχνολογίες κατά της παραποίησης και της πειρατείας, παρουσιάζοντας περισσότερες από 40 λύσεις που μπορούν να συνδράμουν τις επιχειρήσεις στην προστασία των εμπορικών τους επωνυμιών.
Η αντιμετώπιση των παραποιημένων προϊόντων στην Ευρώπη
Η παραποίηση τροφίμων και ποτών, όπως και η κατάχρηση γεωγραφικών ενδείξεων, συνιστούν σοβαρό έγκλημα με διεθνή διάσταση, το οποίο απαιτεί αντιμετώπιση σε διεθνές επίπεδο. Το EUIPO δρα ενεργά κατά της παραποίησης σε όλη την ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό συνεργάζεται με διάφορους φορείς και τοπικές αρχές, μεταξύ άλλων με την αστυνομία και τους κατόχους δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, επιδιώκοντας στενότερη διασυνοριακή συνεργασία και αποτελεσματικότερη επιβολή του νόμου στην Ευρώπη.
Επιχειρήσεις υψηλού προφίλ, όπως η OPSON —λέξη που στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «τροφή»— συμβάλλουν στην απόσυρση από την αγορά τροφίμων και ποτών που είναι παραποιημένα ή δεν πληρούν τα πρότυπα. Το 2024, η ετήσια επιχείρηση OPSON συντονίστηκε από την Europol και την Interpol, σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές 29 ευρωπαϊκών χωρών και με παραγωγούς τροφίμων και ποτών. Κατά τη διάρκειά της κατασχέθηκαν 22.000 τόνοι τροφίμων και περίπου 850.000 λίτρα ποτών, κυρίως αλκοολούχων, συνολικής αξίας 91 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, εξαρθρώθηκαν 11 εγκληματικά δίκτυα και 278 άτομα παραπέμφθηκαν στις δικαστικές αρχές για υποθέσεις παραποιημένων προϊόντων. Στις επιχειρήσεις αυτές, το EUIPO προσφέρει ειδική γνώση για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, ιδίως για τα εμπορικά σήματα και τις γεωγραφικές ενδείξεις, ενώ παρέχει εκπαίδευση και συνεργάζεται στενά με τις αρχές επιβολής του νόμου για την πάταξη της παραποίησης.
Οι εκθέσεις του EUIPO καταδεικνύουν ότι η παραγωγή και η διακίνηση παραποιημένων προϊόντων συχνά σχετίζονται με το οργανωμένο έγκλημα. Οι δραστηριότητες αυτές πλήττουν τις νόμιμες επιχειρήσεις, απειλούν την υγεία των καταναλωτών και συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση άλλων σοβαρών εγκλημάτων, όπως τη διακίνηση ναρκωτικών, τη νομιμοποίηση παράνομων εσόδων, το κυβερνοέγκλημα, την απάτη, ακόμη και την τρομοκρατία.
Συνοπτικά
- Σύμφωνα με την έκθεση του EUIPO, η παραποίηση τροφίμων και ποτών στην ΕΕ είναι εκτεταμένη και απειλεί τόσο την δημόσια υγεία όσο και την οικονομία.
- Μπισκότα, αλκοολούχα ποτά και άλλα παραποιημένα είδη συγκαταλέγονται στα προϊόντα που κατάσχονται συχνότερα στα σύνορα της ΕΕ, ενώ εγκληματικές οργανώσεις αξιοποιούν το ηλεκτρονικό εμπόριο για να τα διακινούν.
- Οι οικονομικές συνέπειες της παραποίησης είναι σημαντικές: κάθε χρόνο χάνονται στην ΕΕ πωλήσεις ύψους 2.289 εκατομμυρίων ευρώ και 5.700 θέσεις εργασίας.
- Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO καλεί τους καταναλωτές να ελέγχουν αν τα προϊόντα διαθέτουν πιστοποιήσεις γνησιότητας και να είναι προσεκτικοί στις αγορές τους.
- Μέσα από την εκστρατεία «Τι υπάρχει στο τραπέζι σας;» δίνονται πρακτικές οδηγίες για την προστασία των καταναλωτών από απομιμήσεις, όπως η επιλογή επίσημων εμπορικών καναλιών και ο έλεγχος της σήμανσης.
- Για την αντιμετώπιση της παραποίησης χρειάζεται συνεργασία μεταξύ χωρών, η οποία έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές κατασχέσεις και στην εξάρθρωση εγκληματικών δικτύων στην Ευρώπη.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/ti-kryvetai-sto-piato-soy-apokalypseis-sok-apo-to-euipo-gia-ta-parapoiimena-trofima-kai-pota-stin-ee/10455
