Αλτσχάιμερ: Πειραματικό φάρμακο επιδιορθώνει βλάβες στο DNA και μειώνει τη φλεγμονή

Μια πειραματική ουσία που αναπτύχθηκε αρχικά για τραυματισμούς του νωτιαίου μυελού ενδέχεται να συμβάλει στην αντιμετώπιση διαφορετικών βλαβερών διεργασιών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Σε μελέτη σε ποντίκια, το KCL-286 βοήθησε στην επιδιόρθωση βλαβών στο DNA και στη μείωση της φλεγμονής στον εγκέφαλο. Η αποτελεσματικότητά του κατά της νόσου στους ανθρώπους, ωστόσο, δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί.

Η ερευνητική ομάδα του King’s College London επισημαίνει ότι το φάρμακο έχει ήδη ολοκληρώσει δοκιμές Φάσης 1 σε ανθρώπους για την ασφάλεια και την ανεκτικότητά του, στο πλαίσιο της προηγούμενης ανάπτυξής του. Αυτό ενδέχεται να συντομεύσει την πορεία προς επόμενες κλινικές δοκιμές, αλλά απαιτούνται επιπλέον μελέτες για να διαπιστωθεί αν μπορεί να ωφελήσει ασθενείς με Αλτσχάιμερ.

«Το KCL-286 είναι ένα μικρό μόριο, πρώτο στην κατηγορία του, που μπορεί να χορηγηθεί από το στόμα και έχει ήδη ολοκληρώσει επιτυχώς δοκιμές Φάσης 1 σε ανθρώπους για την ασφάλεια και την ανεκτικότητά του. Αυτό θα μειώσει σημαντικά το πολυετές χρονοδιάγραμμα που απαιτείται συνήθως για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων», σχολίασε ο καθηγητής Jonathan Corcoran, καθηγητής Νευροεπιστήμης στο Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience του King’s College London.

Η χορήγηση από το στόμα θα μπορούσε να κάνει το φάρμακο πιο εύχρηστο από θεραπείες που απαιτούν ένεση ή έγχυση.

Γιατί είναι δύσκολη η αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ

Η νόσος Αλτσχάιμερ περιλαμβάνει μια σύνθετη αλληλουχία μεταβολών στον εγκέφαλο. Δύο από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά της είναι η μη φυσιολογική συσσώρευση των πρωτεϊνών βήτα-αμυλοειδούς και ταυ.

Το βήτα-αμυλοειδές μπορεί να σχηματίσει κολλώδεις εναποθέσεις ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα, ενώ οι μη φυσιολογικές πρωτεΐνες ταυ μπορούν να δημιουργήσουν συσσωματώματα στο εσωτερικό τους. Οι αλλαγές αυτές διαταράσσουν τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου και συνδέονται με τη σταδιακή απώλεια νευρώνων, των εξειδικευμένων κυττάρων που μεταφέρουν πληροφορίες στον εγκέφαλο.

Μεγάλο μέρος της προσπάθειας για την ανάπτυξη θεραπειών έχει επικεντρωθεί στις δύο αυτές πρωτεΐνες. Τα φάρμακα που απομακρύνουν το βήτα-αμυλοειδές έχουν δείξει μέτρια αλλά μετρήσιμα κλινικά οφέλη, χωρίς όμως να αντιμετωπίζουν όλες τις βιολογικές διεργασίες που συμμετέχουν στη νόσο.

Οι ερευνητές εξετάζουν όλο και περισσότερο και άλλες μεταβολές που ενδέχεται να συμβάλλουν στο Αλτσχάιμερ, όπως οι βλάβες στο DNA και η φλεγμονή στον εγκέφαλο. Και οι δύο μπορεί να εμφανιστούν νωρίς στην πορεία της νόσου, γεγονός που τις καθιστά πιθανούς στόχους για θεραπείες με σκοπό την επιβράδυνσή της.

Στη νέα μελέτη, το KCL-286 βοήθησε στην επιδιόρθωση ρήξεων στο DNA και στη μείωση της φλεγμονής σε ποντίκια με νόσο που προσομοιάζει το Αλτσχάιμερ. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η ταυτόχρονη στόχευση πολλών επιβλαβών διεργασιών θα μπορούσε να προσφέρει μια ευρύτερη προσέγγιση από την εστίαση αποκλειστικά στο βήτα-αμυλοειδές ή στην ταυ.

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το KCL-286 δεν στοχεύει μόνο τις βλάβες στο DNA, αλλά μειώνει και τη φλεγμονή — δύο διεργασίες που εμφανίζονται πολύ νωρίς στην εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Αυτό αναδεικνύει τη δυνατότητά του ως θεραπείας που τροποποιεί την πορεία της νόσου, αντί να αντιμετωπίζει απλώς τα συμπτώματα», δήλωσε η Dr. Maria Goncalves, η οποία συντόνισε το έργο ανάπτυξης του φαρμάκου.

Πώς μπορεί να συμβάλει η οδός της βιταμίνης Α

Το φάρμακο δρα ενεργοποιώντας μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη που συμμετέχει στην οδό του ρετινοϊκού οξέος, ενός βιολογικού συστήματος που σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός επεξεργάζεται και αξιοποιεί τη βιταμίνη Α.

Η βιταμίνη Α είναι γνωστή για τη συμβολή της στην υγιή όραση, αλλά έχει επίσης σημαντικό ρόλο στην κυτταρική ανάπτυξη, στη ρύθμιση των γονιδίων και στη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Το ρετινοϊκό οξύ, ουσία που προέρχεται από τη βιταμίνη Α, βοηθά στον έλεγχο της δραστηριότητας γονιδίων που συμμετέχουν σε σημαντικές βιολογικές διεργασίες.

Παλαιότερη έρευνα διαπίστωσε ότι διαταραχές σε αυτή την οδό συνδέονταν με τον σχηματισμό εναποθέσεων βήτα-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο αρουραίων. Οι εναποθέσεις αυτές μοιάζουν με ένα βασικό παθολογικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη οδός μπορεί να σχετίζεται με την πάθηση.

Το KCL-286 ενεργοποιεί μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη του συστήματος, δίνοντας στους ερευνητές τη δυνατότητα να επηρεάσουν βιολογικές διεργασίες που συνδέονται με την υγεία του εγκεφάλου και την κυτταρική επιδιόρθωση.

Σε παλαιότερη έρευνα για τον νευροπαθητικό πόνο —ένα είδος πόνου που προκαλείται από βλάβη ή δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος— το φάρμακο είχε ήδη δείξει ότι μπορεί να ενισχύσει την επιδιόρθωση διπλών θραύσεων στο DNA. Το εύρημα αυτό οδήγησε τους επιστήμονες να εξετάσουν αν ο ίδιος μηχανισμός θα μπορούσε να αντιμετωπίσει και βλάβες στο DNA που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Επιδιόρθωση ενός επικίνδυνου τύπου βλάβης στο DNA

Το DNA περιέχει τις γενετικές οδηγίες που χρειάζονται τα κύτταρα για να λειτουργούν σωστά. Τα κύτταρα διαθέτουν φυσικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης, αλλά ορισμένες μορφές βλάβης είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Ένα παράδειγμα είναι η διπλή θραύση του DNA, η οποία συμβαίνει όταν κόβονται και οι δύο αλυσίδες του μορίου. Αν δεν επιδιορθωθούν σωστά, αυτές οι ρήξεις μπορούν να διαταράξουν τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων και να απειλήσουν την επιβίωσή τους.

«Οι διπλές θραύσεις του DNA μοιάζουν με ένα σχοινί που κόβεται εντελώς στα δύο, όχι με ένα σχοινί που απλώς ξεφτίζει στις άκρες. Διαπιστώσαμε ότι το KCL-286 ενισχύει την επιδιόρθωση αυτών των ρήξεων, επιτρέποντάς μας να στοχεύσουμε ένα βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ», δήλωσε ο καθηγητής Corcoran.

Ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το KCL-286 θα μπορούσε να είναι χρήσιμο ήταν προηγούμενη εργασία της ίδιας ομάδας στο King’s College London, η οποία εντόπισε κοινές μοριακές οδούς μεταξύ της οξείας κάκωσης του νωτιαίου μυελού και της νόσου Αλτσχάιμερ.

Καθώς οι δύο παθήσεις περιλαμβάνουν ορισμένους κοινούς βιολογικούς μηχανισμούς, οι επιστήμονες θεώρησαν ότι ένα φάρμακο που αναπτύχθηκε για να αντιμετωπίσει τη βλάβη του νευρικού συστήματος μετά από τραυματισμό του νωτιαίου μυελού ενδέχεται να βελτιώνει ορισμένες μεταβολές στους νευρώνες που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ. Τα νέα ευρήματα ενισχύουν αυτή την πιθανότητα, δείχνοντας ότι το KCL-286 μπορεί να επηρεάσει αρκετές κυτταρικές οδούς που συμμετέχουν στη νόσο.

Μια νέα κατεύθυνση για τη θεραπεία του Αλτσχάιμερ

Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν μια πιθανή αλλαγή στην έρευνα για τη νόσο: αντί να εστιάζουν σε ένα μόνο χαρακτηριστικό της, οι επιστήμονες εξετάζουν θεραπείες που αντιμετωπίζουν πολλαπλές, αλληλένδετες αιτίες εγκεφαλικής βλάβης.

Το KCL-286 παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή στοχεύει τις βλάβες στο DNA και τη φλεγμονή, δύο διεργασίες που μπορούν να εμφανιστούν νωρίς στην εξέλιξη του Αλτσχάιμερ. Η προηγούμενη δοκιμή της ασφάλειάς του σε ανθρώπους ενδέχεται επίσης να του προσφέρει πλεονέκτημα έναντι εντελώς νέων υποψήφιων φαρμάκων που δεν έχουν ακόμη εισέλθει σε κλινική ανάπτυξη.

Ωστόσο, τα ευρήματα για το Αλτσχάιμερ παραμένουν προκλινικά. Θα χρειαστούν επιπλέον μελέτες και κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους για να διαπιστωθεί αν το φάρμακο μπορεί να επιβραδύνει με ασφάλεια την εξέλιξη της νόσου ή να βελτιώσει την έκβαση για τους ασθενείς.

Η Natasha Hill, μία από τις πρώτες συγγραφείς της μελέτης, δήλωσε: «Για να αναπτύξουμε μια αποτελεσματική θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ, πρέπει να αντιμετωπίσουμε πολλές πλευρές της. Το KCL-286 κατάφερε να στοχεύσει πολλαπλές κυτταρικές οδούς που σχετίζονται με τη νόσο, ορισμένες από τις οποίες ενεργοποιούνται πολύ νωρίς στην πορεία της».