Χειμερινή ή θερινή ώρα: Το βιολογικό μας ρολόι έχει τη δική του προτίμηση

Κάθε άνοιξη και φθινόπωρο επανέρχεται το ίδιο ερώτημα: πρέπει να μετακινούμε τους δείκτες των ρολογιών ή να σταματήσει η αλλαγή ώρας; Σε διάφορες χώρες και περιοχές έχει ήδη ξεκινήσει ο πειραματισμός με την οριστική κατάργησή της, μέσω της επιλογής μίας σταθερής ώρας. Η απόφαση, όμως, δεν αφορά μόνο τη γραφειοκρατία, αφού έχει άμεση επίδραση στο σώμα, στη διάθεση και στην καθημερινή ζωή.

Μια νέα επιστημονική ανάλυση από τον Καναδά εξετάζει τα διαθέσιμα στοιχεία και συγκρίνει τις συνέπειες κάθε επιλογής για την υγεία, την ψυχολογία και την κοινωνική ζωή.

Το πρωινό φως συμβάλλει στην πρόληψη του «κοινωνικού jetlag»

Δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Canadian Medical Association Journal, η ανάλυση διερευνά διεξοδικά τις επιδράσεις της αλλαγής ώρας στον οργανισμό. Ειδικοί στον κιρκάδιο ρυθμό τονίζουν ότι η μόνιμη χειμερινή, ή κανονική, ώρα προσφέρει σαφή οφέλη στη λειτουργία του σώματος.

Το εσωτερικό μας ρολόι καθορίζει γιατί είναι σημαντικό το φυσικό φως νωρίς μέσα στην ημέρα. Ο εγκέφαλος αξιοποιεί το πρωινό φως του ήλιου για να μας αφυπνίσει ομαλά και να θέσει τον κιρκάδιο ρυθμό σε συγχρονισμό. Με τη χειμερινή ώρα, το φως της ημέρας εμφανίζεται νωρίτερα το πρωί, διευκολύνοντας το ξύπνημα και περιορίζοντας το «κοινωνικό jetlag» (social jetlag): την αναντιστοιχία του βιολογικού ρολογιού με τα προγράμματα εργασίας και σχολείου.

Μελέτες παρατήρησης έχουν επίσης συνδέσει την απουσία πρωινού φωτός με χαμηλότερη ποιότητα ύπνου και εντονότερες τάσεις εποχικής κατάθλιψης, κυρίως στους εφήβους.

Τα σημαντικά οφέλη της θερινής ώρας

Η σταθερή θερινή ώρα έχει, από την άλλη, αρκετούς υποστηρικτές. Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι διατηρεί το φως για περισσότερη ώρα το απόγευμα. Όταν η ημέρα παραμένει φωτεινή μετά τη δουλειά ή το σχολείο, προκύπτουν:

• Περισσότερος χρόνος και περισσότερες δυνατότητες για άσκηση και δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους.
• Ευνοϊκότερες συνθήκες για κοινωνικές επαφές και καλύτερη ψυχολογική διάθεση τα απογεύματα.
• Όφελος για το τοπικό εμπόριο και την οικονομία, καθώς οι πολίτες περνούν περισσότερο χρόνο έξω και κυκλοφορούν περισσότερο.

Το μειονέκτημα της μόνιμης θερινής ώρας γίνεται αισθητό τον χειμώνα, όταν η ανατολή μετατίθεται αργότερα. Σε αρκετές περιοχές ο ήλιος θα μπορούσε να ανατείλει μετά τις 8:30 ή ακόμη και τις 9:00, με αποτέλεσμα εργαζόμενοι και μαθητές να αρχίζουν τη μέρα τους ενώ είναι ακόμη σκοτάδι. Παρόμοιες ανησυχίες για την ασφάλεια είχαν οδηγήσει στο παρελθόν χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ρωσία να ανακαλέσουν αποφάσεις για μόνιμη θερινή ώρα.

Η αναζήτηση της καλύτερης ισορροπίας στην αλλαγή ώρας

Οι ερευνητές επισημαίνουν πως δεν υπάρχει μία λύση που να καλύπτει πλήρως κάθε πλευρά της ζωής, ενώ οι μακροπρόθεσμες συνέπειες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Παρότι θεωρούν τη χειμερινή ώρα περισσότερο συμβατή με τη βιολογία μας, σημειώνουν ότι, αν οι κυβερνήσεις καταλήξουν σε μόνιμη θερινή ώρα για οικονομικούς ή κοινωνικούς λόγους, θα χρειαστούν παρεμβάσεις όπως:

• Τροποποίηση των ωραρίων.
• Ενίσχυση του πρωινού φωτισμού στους εσωτερικούς χώρους.
• Συστηματική καταγραφή και παρακολούθηση στοιχείων για την υγεία, τα τροχαία ατυχήματα και την ποιότητα του ύπνου, ώστε να αξιολογηθεί στην πράξη η επιλογή.

Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη υπογραμμίζει ότι η διαχείριση της ώρας δεν είναι απλώς ζήτημα μετακίνησης των δεικτών. Πρόκειται για μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις βιολογικές ανάγκες και τις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής.