Διαβήτης τύπου 5: Η άγνωστη μορφή της νόσου που επηρεάζει 25 εκατομμύρια ανθρώπους

Ο διαβήτης τύπου 5 είναι μια μορφή της νόσου που σχετίζεται με τον χρόνιο και σοβαρό υποσιτισμό. Η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη τον αναγνώρισε επίσημα το 2025, ύστερα από σχεδόν επτά δεκαετίες επιστημονικής αντιπαράθεσης. Εκτιμάται ότι επηρεάζει έως και 25 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ η ακατάλληλη θεραπεία ενδέχεται να αποβεί ακόμη και θανατηφόρα.

Διαβήτης τύπου 5: Μια μορφή της νόσου που σχετίζεται με τον υποσιτισμό

Η πρώτη περιγραφή της συγκεκριμένης μορφής έγινε το 1955 στην Τζαμάικα, όμως στη συνέχεια παρέμεινε σχεδόν ξεχασμένη για πολλά χρόνια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την αναγνώρισε τη δεκαετία του 1980, αλλά η διάγνωσή της εξακολούθησε να προκαλεί διαφωνίες. Το 1999, ο οργανισμός απέσυρε την ταξινόμηση, επικαλούμενος την ανεπάρκεια στοιχείων.

Η έλλειψη κοινά αποδεκτών κριτηρίων για τη διάγνωση και τη θεραπεία της είχε ως αποτέλεσμα να παραμείνει γνωστή ως σακχαρώδης διαβήτης σχετιζόμενος με τον υποσιτισμό. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, εκλαμβάνεται λανθασμένα ως διαφορετικός τύπος διαβήτη.

Στον διαβήτη τύπου 1, το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα παγκρεατικά κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη. Στον τύπου 2, αντίθετα, ο οργανισμός δεν αξιοποιεί αποτελεσματικά την ινσουλίνη. Ο τύπος 3c συνήθως προκύπτει από βλάβη στο πάγκρεας, ενώ ο διαβήτης κύησης σχετίζεται με τις ορμονικές μεταβολές της εγκυμοσύνης. Η χρόνια διατροφική ανεπάρκεια φαίνεται να συνδέεται με τον διαβήτη τύπου 5.

Οι καθιερωμένες θεραπείες ενδέχεται να μην είναι ωφέλιμες, καθώς η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν φαίνεται να αποτελεί τον βασικό μηχανισμό της νόσου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να προκαλέσουν βλάβη.

«Η κατανόηση του συγκεκριμένου τύπου διαβήτη από τον οποίο πάσχει ένας ασθενής είναι καθοριστική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας», αναφέρει ο Βρετανός ερευνητής Craig Beall του Πανεπιστημίου του Exeter, όπως μεταδίδει το ScienceAlert.

Τι αποκαλύπτουν οι νεότερες μελέτες για τον διαβήτη τύπου 5

Οι έρευνες των τελευταίων ετών αναδεικνύουν μια σύνθετη εικόνα: ενώ κάποιοι επιστήμονες υποδέχονται θετικά την αναγνώριση της νόσου, άλλοι εκφράζουν επιφυλάξεις.

• Η διεθνής δήλωση συναίνεσης του 2025, με τίτλο «Classifying a distinct form of diabetes in lean individuals with a history of undernutrition: an international consensus statement», περιλαμβάνει την ομόφωνη πρόταση διεθνούς ομάδας ειδικών να αναγνωριστεί μια διακριτή κατηγορία διαβήτη. Αφορά άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος και ιστορικό υποσιτισμού.
• Σε σημαντικό ποσοστό παιδιών και νεαρών ατόμων στην υποσαχάρια Αφρική που έχουν διαγνωστεί με διαβήτη τύπου 1 δεν διαπιστώνονται ενδείξεις αυτοανοσίας, σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 «Non-autoimmune, insulin-deficient diabetes in children and young adults in Africa: evidence from the Young-Onset Diabetes in sub-Saharan Africa (YODA) cross-sectional study». Το εύρημα υπογραμμίζει την ανάγκη να διερευνηθούν μη αυτοάνοσες μορφές διαβήτη.
• Το άρθρο του 2025 «Malnutrition-related diabetes mellitus: rushing toward “type 5” amid unresolved questions and limited evidence» κρίνει ότι είναι προς το παρόν πρόωρο να ταξινομηθεί η πάθηση ως ξεχωριστός τύπος, λόγω της ετερογενούς κλινικής εικόνας και της αβεβαιότητας στη διάγνωση.

Πώς συνδέεται ο χρόνιος υποσιτισμός με τη λειτουργία του παγκρέατος

Η ενδοκρινολόγος Meredith Hawkins, από το Global Diabetes Institute του Albert Einstein College of Medicine στη Νέα Υόρκη, επιδιώκει εδώ και χρόνια την παγκόσμια αναγνώριση του διαβήτη τύπου 5. Η νόσος εμφανίζεται κατά κανόνα σε πληθυσμούς της Ασίας και της Αφρικής, όπου υπάρχει σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια.

«Ο διαβήτης που σχετίζεται με τον υποσιτισμό είναι πιο συχνός από τη φυματίωση και σχεδόν εξίσου συχνός με το HIV/AIDS, αλλά η απουσία επίσημης ονομασίας έχει εμποδίσει τις προσπάθειες διάγνωσης των ασθενών και εξεύρεσης αποτελεσματικών θεραπειών», δήλωσε η Hawkins το 2025.

«Ελπίζω η επίσημη αναγνώρισή του ως διαβήτη τύπου 5 να οδηγήσει σε πρόοδο στην αντιμετώπιση αυτής της επί μακρόν παραμελημένης νόσου, η οποία προκαλεί σοβαρή εξασθένηση και είναι συχνά θανατηφόρα», πρόσθεσε η ειδικός.

Πολυάριθμες μελέτες σε ανθρώπους και ζώα έχουν καταδείξει τα τελευταία χρόνια ότι οι χρόνιες ελλείψεις στη διατροφή είναι δυνατόν να επιφέρουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στο πάγκρεας. Μπορούν να διαταράξουν τόσο την έκκριση ινσουλίνης όσο και τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.

Το 2022 δημοσιεύτηκε η έρευνα της Hawkins, η οποία για πρώτη φορά περιέγραψε ένα ξεχωριστό μεταβολικό προφίλ για αυτή τη μορφή διαβήτη.

Σε μια μικρή έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη νότια Ινδία, η ομάδα της κατέγραψε χαμηλότερη έκκριση ινσουλίνης στους ασθενείς. Το χαρακτηριστικό αυτό παρατηρείται και στον διαβήτη τύπου 1, αλλά εδώ είναι ηπιότερο. Επιπλέον, οι ασθενείς εξακολουθούν να είναι ευαίσθητοι στην ινσουλίνη, σε αντίθεση με τον διαβήτη τύπου 2, όπου συνήθως αναπτύσσεται αντίσταση στη δράση της.

Ο γιατρός Rahul Garg από το F.H. Medical College and Hospital της Ινδίας αναφέρει σε πρόσφατη ανασκόπηση ότι «Ο διαβήτης τύπου 5 διακρίνεται για τη μοναδική του παθογένεση, η οποία θεωρείται ότι συνδέεται με την ανεπαρκή ανάπτυξη του παγκρέατος εξαιτίας παρατεταμένων περιόδων διατροφικής ανεπάρκειας».

Ομάδα εργασίας και επόμενα βήματα

Το 2025, η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη όρισε την Hawkins επικεφαλής ομάδας εργασίας για τον διαβήτη τύπου 5. Η ομάδα αποσκοπεί στη θέσπιση επίσημων διαγνωστικών κριτηρίων και θεραπευτικών οδηγιών, καθώς και στη δημιουργία διεθνούς ερευνητικού μητρώου και εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους επαγγελματίες υγείας.

Η πρωτοβουλία επιχειρεί να σπάσει έναν φαύλο κύκλο: η έλλειψη επίσημης αναγνώρισης δυσχεραίνει την εξασφάλιση χρηματοδότησης για την έρευνα, ενώ η απουσία περισσότερων επιστημονικών δεδομένων εμποδίζει την τυποποίηση της διάγνωσης και την εκτίμηση του αριθμού των ανθρώπων που επηρεάζονται από τη νόσο.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση απαιτεί προσοχή

Το ιδιαίτερο μεταβολικό προφίλ του διαβήτη τύπου 5 επιβάλλει προσεκτική ρύθμιση της ινσουλινοθεραπείας. Για ορισμένους ασθενείς μπορεί να αρκούν χαμηλές δόσεις ινσουλίνης ή να χρειάζονται άλλες μέθοδοι ενίσχυσης της έκκρισής της, ώστε να περιορίζονται επικίνδυνες μεταβολές του σακχάρου στο αίμα.

Σε ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε μετά την επίσημη αναγνώριση, η Hawkins και οι συνεργάτες της επισημαίνουν: «Η ακατάλληλη θεραπεία με ινσουλίνη μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία, δηλαδή χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σε περιοχές με επισιτιστική ανασφάλεια, όπου η παρακολούθηση της γλυκόζης μπορεί να μην είναι οικονομικά προσιτή».

Οι διαφωνίες γύρω από την αναγνώριση της νέας κατηγορίας

Για κάποιους ερευνητές, η απόφαση της ομοσπονδίας συνιστά αναγνώριση που είχε καθυστερήσει εδώ και χρόνια. Άλλοι, ωστόσο, θεωρούν πως τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν, καθώς η ποικιλομορφία των περιστατικών που φαίνεται να συνδέονται με τον υποσιτισμό δημιουργεί «διαγνωστική αβεβαιότητα».

Οι εκτιμήσεις για την πορεία της νόσου διίστανται: κάποιοι θεωρούν ότι οι ασθενείς αυξάνονται, ενώ άλλοι πιστεύουν πως το φαινόμενο περιορίζεται. Για να γίνει σαφής η πραγματική έκταση του προβλήματος, καθοριστική είναι η ορθή διάγνωση.

Η διάσταση του προβλήματος εκτείνεται πέρα από την Ασία και την Αφρική. Υποσιτισμός καταγράφεται και σε περιοχές της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, όπου η αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών, πολιτικών και οικονομικών παραγόντων οξύνει τις ανισότητες στον τομέα της υγείας και την ακραία φτώχεια.

Σε συνέντευξή της, η Hawkins δήλωσε: «Δεν υπάρχει γρήγορη λύση, γι’ αυτό και αναμένουμε ότι η αντιμετώπιση της νόσου θα απαιτήσει σημαντική περαιτέρω έρευνα και υποστήριξη», και πρόσθεσε: «Όταν έχεις δει νεαρούς ασθενείς να πεθαίνουν εξαιτίας της ακατάλληλης θεραπείας μιας παραμελημένης μορφής διαβήτη, δεν υπάρχει επιστροφή».