Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη δείχνει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξακολουθεί να δημιουργεί νευρώνες και μετά την ενηλικίωση. Το εύρημα αμφισβητεί την επί μακρόν διαδεδομένη άποψη ότι η νευρογένεση διακόπτεται τότε.
Η ομάδα εντόπισε «προγονικά κύτταρα» στον ιππόκαμπο, περιοχή που συνδέεται με τη μνήμη και τη μάθηση. Η παρουσία τους επιβεβαιώνει ότι η νευρογένεση εξακολουθεί να πραγματοποιείται.
Τα αποτελέσματα δείχνουν πως η ηλικία και το περιβάλλον, μεταξύ άλλων παραγόντων, ενδέχεται να επηρεάζουν τη διαδικασία. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες δυνατότητες για την κατανόηση νευροεκφυλιστικών παθήσεων, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ.
Μελέτη που αξιοποίησε τις πιο προηγμένες τεχνικές υποδεικνύει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος παράγει σε όλη τη διάρκεια της ζωής έναν μικρό αριθμό νευρώνων. Το αποτέλεσμα φέρνει τη νευρολογία πιο κοντά στην απάντηση ενός ερωτήματος που την απασχολεί εδώ και δεκαετίες.
Μέχρι πρότινος, η επιστημονική άποψη ήταν ότι η νευρογένεση, δηλαδή η δημιουργία νέων νευρώνων, διακόπτεται μετά την ενηλικίωση. Έτσι, το σύνολο των 100 δισεκατομμυρίων κυττάρων που κατευθύνουν τη ζωή μας θεωρούνταν ότι από εκεί και έπειτα μόνο μειώνεται.
Η αντίληψη αυτή άρχισε να αμφισβητείται τη δεκαετία του 1960, όταν πειράματα σε αρουραίους έδειξαν πως, ενώ η παραγωγή νευρώνων σταματά στο μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου, εξακολουθεί στον ιππόκαμπο. Η συγκεκριμένη περιοχή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη μνήμη και τη μάθηση.
Ωστόσο, οι αρουραίοι διαφέρουν από τους ανθρώπους και πολλοί νευροεπιστήμονες παρέμειναν δύσπιστοι. Η επιφύλαξή τους δεν κάμφθηκε ούτε από έρευνες των τελευταίων 20 ετών, οι οποίες εντόπισαν βλαστικά νευρικά κύτταρα και ανώριμους νευρώνες σε εγκεφάλους ενηλίκων που εξετάστηκαν μετά θάνατον.
Μια πιθανή εξήγηση ήταν ότι τα κύτταρα δεν είχαν δημιουργηθεί πρόσφατα, αλλά είχαν παραμείνει αδρανή από την εμβρυϊκή περίοδο. Το ενδεχόμενο αυτό είναι δύσκολο να αποδειχθεί ή να αποκλειστεί με βεβαιότητα. Η μελέτη, που δημοσιεύεται στο Science, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στην έρευνα.
Προγονικά κύτταρα
Σύμφωνα με τους ερευνητές του Ινστιτούτου Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη, στον ενήλικο εγκέφαλο εντοπίστηκε ένα ενδιάμεσο στάδιο ωρίμανσης των νευρώνων: τα «προγονικά κύτταρα». Αυτά σχηματίζονται όταν πολλαπλασιάζονται τα βλαστικά κύτταρα και στη συνέχεια εξελίσσονται σε ανώριμους νευρώνες. Ανεξάρτητοι επιστήμονες σχολίασαν ότι η ανίχνευση και αυτού του τρίτου σταδίου καθιστά σχεδόν οριστικό πως ο ιππόκαμπος ανανεώνεται.
«Μπορέσαμε να ανιχνεύσουμε προγονικά κύτταρα, κάτι που επιβεβαιώνει ότι ο σχηματισμός νευρώνων στον ιππόκαμπο συνεχίζεται στον ενήλικο εγκέφαλο» δήλωσε ο καθηγητής Γιόνας Φρίσεν του Καρολίνσκα, ο οποίος ήταν επικεφαλής της μελέτης.
Για να εντοπιστούν τα κύτταρα χρειάστηκε μια απαιτητική τεχνική διαδικασία. Οι ερευνητές αξιοποίησαν μεθόδους που διακρίνουν τα κύτταρα με βάση τα μόρια mRNA: αυτά μεταφέρουν τις πληροφορίες του DNA και δείχνουν πόσο ενεργό είναι κάθε γονίδιο.
Αρχικά, μελετήθηκε το mRNA προγονικών κυττάρων που είχαν απομονωθεί από τους ιπποκάμπους έξι βρεφών. Μετά τον θάνατό τους, οι γονείς είχαν δωρίσει τους εγκεφάλους τους. Έπειτα, τα δεδομένα γονιδιακής έκφρασης αξιοποιήθηκαν για την εκπαίδευση μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να αναγνωρίζει αυτόν τον τύπο κυττάρων.
Στη συνέχεια, ο αλγόριθμος ανέλυσε ιστούς από 14 ανθρώπους που είχαν πεθάνει σε ηλικίες 20 έως 78 ετών. Προγονικά κύτταρα βρέθηκαν στον ιππόκαμπο, ενώ τα δείγματα από άλλες περιοχές, όπως ο εγκεφαλικός φλοιός, δεν έδωσαν θετικό αποτέλεσμα, όπως αναμενόταν.
Τα δείγματα εγκεφάλου, ωστόσο, διέφεραν αισθητά μεταξύ τους. Κατά κανόνα, στους νεότερους ανθρώπους βρέθηκαν περισσότερα προγονικά κύτταρα, ενώ σε πέντε δείγματα μεγαλύτερης ηλικίας δεν εντοπίστηκε κανένα. Τα αποτελέσματα αφήνουν να φανεί ότι διάφοροι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν τη νευρογένεση.
Οι επιστήμονες ανέφεραν ότι η περαιτέρω διερεύνηση της διαδικασίας ενδέχεται να προσφέρει νέα στοιχεία για νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.
*Από τον Βαγγέλη Πρατικάκη
Συνοπτικά
- Έρευνα του Ινστιτούτου Καρολίνσκα δείχνει πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξακολουθεί να παράγει νευρώνες και στην ενήλικη ζωή, αμφισβητώντας παλαιότερες αντιλήψεις.
- Η ανίχνευση προγονικών κυττάρων στον ιππόκαμπο επιβεβαιώνει τη συνέχιση της νευρογένεσης, της διαδικασίας που συνδέεται με την περιοχή αυτή.
- Με προηγμένες αναλύσεις mRNA οι ερευνητές ταυτοποίησαν τα κύτταρα, ενώ τα ευρήματα δείχνουν ότι η ηλικία και το περιβάλλον ίσως επηρεάζουν τη νευρογένεση.
- Τα αποτελέσματα ενδέχεται να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση νευροεκφυλιστικών παθήσεων, ανάμεσά τους της νόσου Αλτσχάιμερ.
- Η παρουσία προγονικών κυττάρων δεν ήταν ίδια σε όλες τις ηλικίες: περισσότερα εντοπίστηκαν σε εγκεφάλους νεότερων ανθρώπων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/egkefalos-anagennatai-me-nea-kyttara-stin-eniliki-zoi/14599
