Νέα μελέτη στο περιοδικό Nature δείχνει ότι η εξερεύνηση του περιβάλλοντος χωρίς συγκεκριμένο στόχο ενδέχεται να βελτιώσει την ικανότητά μας να μαθαίνουμε ταχύτερα.
Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας «χαλαρής» περιπλάνησης, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος καταγράφει οπτικά χαρακτηριστικά και σχηματίζει εσωτερικές αναπαραστάσεις του κόσμου. Έτσι, μπορεί να μας προετοιμάζει να ανταποκριθούμε καλύτερα όταν χρειαστεί να επικεντρωθούμε σε ένα έργο.
Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τον ρόλο της ανεξάρτητης, διερευνητικής μάθησης και δείχνουν ότι η εκμάθηση δεν προϋποθέτει πάντοτε καθοδήγηση. Παράλληλα, προσφέρουν νέες κατευθύνσεις για την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του εγκεφάλου.
Μια άσκοπη βόλτα στην πόλη ή η περιήγηση σε ένα νέο εμπορικό κέντρο, χωρίς αγορές ή δοκιμή ρούχων, μπορεί να μοιάζει μη παραγωγική και σαν σπατάλη χρόνου, ειδικά όταν οι υποχρεώσεις και οι πληροφορίες είναι πολλές. Ωστόσο, νέα μελέτη υποδεικνύει ότι η διάθεση για εξερεύνηση χωρίς συγκεκριμένο στόχο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει ο εγκέφαλος.
Όπως αναφέρει η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Nature, το περιστασιακό «χάζεμα» δεν λειτουργεί μόνο ως διάλειμμα από τους γρήγορους ρυθμούς της σύγχρονης ζωής, προσφέροντας χαλάρωση και αποφόρτιση. Μπορεί επίσης να ενισχύσει την ικανότητά μας να μαθαίνουμε γρήγορα.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι, όσο άνθρωποι και ζώα εξερευνούν όσα τους περιβάλλουν, οι νευρώνες του οπτικού φλοιού —της εγκεφαλικής περιοχής που επεξεργάζεται την όραση— καταγράφουν οπτικά χαρακτηριστικά και συγκροτούν ένα εσωτερικό μοντέλο του κόσμου. Αυτή η πληροφορία ενδέχεται να επιταχύνει τη μάθηση όταν προκύψει αργότερα ένα πιο συγκεκριμένο έργο.
Με ταυτόχρονη καταγραφή της δραστηριότητας δεκάδων χιλιάδων νευρώνων, οι επιστήμονες κατέληξαν ότι μπορεί να συντελείται μάθηση και χωρίς σαφή στόχο ή συγκεκριμένο καθήκον.
Η ερευνητική ομάδα επισημαίνει ότι ακόμη και σε μια απλή περιπλάνηση, χωρίς κάποια ιδιαίτερη δραστηριότητα, ο εγκέφαλός μας πιθανόν εργάζεται εντατικά, συγκρατώντας τη θέση μας και βάζοντας σε τάξη τον κόσμο γύρω μας. Με αυτόν τον τρόπο, όταν χρειαστεί να εστιάσουμε, μπορεί να είμαστε προετοιμασμένοι να αποδώσουμε όσο καλύτερα μπορούμε.
Η μελέτη
Αξιοποιώντας εργαλεία που κατασκεύασαν οι ίδιοι, οι επιστήμονες εξέτασαν τα μοτίβα δραστηριότητας στον εγκέφαλο. Διαπίστωσαν ότι ορισμένες περιοχές του οπτικού φλοιού κατέγραφαν οπτικά χαρακτηριστικά ακόμη και χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση, ενώ η ανάθεση ενός καθήκοντος ενεργοποιούσε άλλες περιοχές του φλοιού.
Τα αποτελέσματα οδήγησαν τους ερευνητές στο ερώτημα αν είναι αναγκαίο το ίδιο το καθήκον. Όπως εξήγησαν, είναι πιθανό σημαντικό μέρος της πλαστικότητας —δηλαδή της ικανότητας για μάθηση και μνήμη— να αναπτύσσεται απλώς μέσα από την εξερεύνηση του περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτό υποδηλώνει ότι η μάθηση δεν απαιτεί πάντοτε έναν «δάσκαλο». Είναι δυνατόν να αποκτούμε ασυνείδητα γνώση για το περιβάλλον μας, η οποία μπορεί να μας προετοιμάσει για όσα θα ακολουθήσουν.
Ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνει ο εγκέφαλος
Η μελέτη εντοπίζει δύο ξεχωριστές περιοχές στον οπτικό φλοιό, καθεμία από τις οποίες συνδέεται με διαφορετικό τύπο μάθησης.
Το ένα είδος μάθησης είναι ανεξάρτητο και διερευνητικό, ενώ το άλλο καθοδηγείται και έχει συγκεκριμένο στόχο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι, όταν μαθαίνουμε ένα έργο, ο εγκέφαλος μπορεί να ενεργοποιεί και τους δύο μηχανισμούς παράλληλα: ο ένας εντοπίζει χαρακτηριστικά και ο άλλος τους αποδίδει νόημα.
Το εύρημα αυτό δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη μελέτη της μάθησης και της λειτουργίας του εγκεφάλου.
Έως τώρα, οι μελέτες για τον οπτικό φλοιό επικεντρώνονταν κυρίως στην επιβλεπόμενη μάθηση. Η νέα έρευνα, ωστόσο, δείχνει ότι χρειάζεται να διερευνηθούν περισσότερο και οι μηχανισμοί «χωρίς επίβλεψη».
Συνοπτικά
- Μελέτη στο περιοδικό Nature δείχνει ότι η εξερεύνηση του περιβάλλοντος χωρίς συγκεκριμένο στόχο μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση.
- Στην «χαλαρή» περιπλάνηση, ο εγκέφαλος καταγράφει οπτικά χαρακτηριστικά και δημιουργεί εσωτερικές αναπαραστάσεις του κόσμου.
- Η ανεξάρτητη, διερευνητική μάθηση μπορεί να συμβεί χωρίς καθοδήγηση και να μας προετοιμάσει για μελλοντικά καθήκοντα.
- Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία των μηχανισμών «χωρίς επίβλεψη» στη μάθηση.
- Πιθανόν ο εγκέφαλος να αξιοποιεί παράλληλα διαφορετικούς μηχανισμούς μάθησης, για να αναγνωρίζει χαρακτηριστικά και να κατανοεί το περιβάλλον.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/egkefalos-thes-na-aporrofas-gnosi-tachytera-perpatise-stin-poli/12288
