ΕΛΣΤΑΤ: Τι αποκαλύπτει ειδική έρευνα για τον συνδυασμό οικογενειακής ζωής και εργασίας και τη φροντίδα και ανατροφή παιδιών στην Ελλάδα

Η ΕΛΣΤΑΤ πραγματοποίησε ειδική έρευνα για τον συνδυασμό οικογενειακής ζωής και εργασίας. Ως πληθυσμός-στόχος ορίστηκαν τα άτομα ηλικίας 18 έως 74 ετών, ενώ η διεξαγωγή της κάλυψε και τα τέσσερα τρίμηνα του 2025. Στόχος ήταν η μελέτη της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις εργασιακές υποχρεώσεις και στη φροντίδα μικρών παιδιών ή άλλων εξαρτώμενων ενηλίκων. Ειδικότερα:

Φροντίδα μικρών παιδιών και εξαρτώμενων συγγενών

Οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν αν φροντίζουν παιδιά έως 15 ετών, τα οποία μπορεί να κατοικούν στο ίδιο ή σε διαφορετικό νοικοκυριό. Ερωτήθηκαν ακόμη αν αναλαμβάνουν τη φροντίδα ατόμων άνω των 15 ετών που είναι ασθενή, ευπαθή ή έχουν κάποια αναπηρία.

Το 29,8% των συμμετεχόντων στην έρευνα αναφέρει ότι έχει υποχρεώσεις φροντίδας. Συνολικά, το 25,7% φροντίζει μόνο παιδιά, το 3,2% μόνο ενήλικες και το 0,9% έχει υπό τη φροντίδα του τόσο παιδιά όσο και εξαρτώμενους ενήλικες.

Οι υποχρεώσεις φροντίδας εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες, με ποσοστό 31,9% έναντι 27,6% στους άντρες. Το ποσοστό φτάνει το 65,7% στα άτομα ηλικίας 35-44 ετών, έναντι μέσου όρου 29,8%, ενώ στους απασχολούμενους ανέρχεται σε 35,2%.

Ποιοι χρησιμοποιούν υπηρεσίες φροντίδας παιδιών

Όσοι είχαν την ευθύνη φροντίδας παιδιών κάτω των 15 ετών ερωτήθηκαν αν χρησιμοποιούν υπηρεσίες φροντίδας για όλα ή για μερικά από τα παιδιά τους, όπως παιδικό σταθμό, ολοήμερο σχολείο ή μπέιμπι-σίτερ.

Για κανένα από τα παιδιά τους δεν χρησιμοποιεί υπηρεσίες φροντίδας το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων (67,9%). Υψηλότερη χρήση καταγράφεται στους 35-44 ετών (36,5%) και στους απασχολούμενους (34,9%)1. Τα αντίστοιχα χαμηλότερα ποσοστά σημειώνονται στους ανέργους (17,0%) και στα άτομα ηλικίας 18-24 ετών (14,1%).

Ανά τύπο νοικοκυριού, τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης υπηρεσιών φροντίδας, όπως αναμένεται, αφορούν νοικοκυριά με παιδιά κάτω των 15 ετών. Συγκεκριμένα, το ποσοστό είναι 31,7% στα ζευγάρια με παιδιά και 19,3% στους ενήλικες που μεγαλώνουν μόνοι παιδιά.

Γιατί δεν επιλέγονται υπηρεσίες φροντίδας παιδιών

Όσοι είχαν υποχρεώσεις φροντίδας παιδιών κάτω των 15 ετών, αλλά δεν έκαναν χρήση υπηρεσιών φροντίδας, κλήθηκαν να αναφέρουν τον βασικό λόγο της επιλογής τους.

Η συνηθέστερη αιτία που αναφέρθηκε ήταν η προτίμηση των ίδιων των ατόμων να φροντίζουν τα παιδιά ή να τα φροντίζουν μαζί με τον/τη σύντροφό τους (47,6%). Το ποσοστό ήταν ιδιαίτερα υψηλό στα άτομα εκτός εργατικού δυναμικού (68,0%) και στις ηλικίες 25–34 ετών (64,1%). Συχνά αναφέρθηκαν επίσης ως κύριοι λόγοι η βοήθεια συγγενών και φίλων, καθώς και το ότι τα παιδιά είναι σε θέση να φροντίζουν μόνα τον εαυτό τους.

Για το 9,6% όσων δεν χρησιμοποιούν υπηρεσίες φροντίδας, βασικός λόγος είναι κάποιο πρόβλημα που συνδέεται με τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Το κόστος αναφέρεται ως κύριο ζήτημα από το 5,6%, η διαθεσιμότητα από το 3,0% και κάποιο άλλο πρόβλημα σχετικό με τις υπηρεσίες από το 1,0%.

Πώς επηρεάζει η εργασία τις υποχρεώσεις φροντίδας

Σύγκρουση ανάμεσα στην εργασία και στις υποχρεώσεις φροντίδας δήλωσε περίπου ένας στους τρεις εργαζόμενους (33,0%), για τη φροντίδα των παιδιών ή εξαρτώμενων ενηλίκων. Το ποσοστό είναι υψηλότερο στις γυναίκες (35,4%) και στα άτομα ηλικίας 35-44 ετών (37,5%).

Οι πολλές ώρες εργασίας αποτελούν τη συχνότερη δυσκολία, με ποσοστό 34,9%, και ακολουθεί η απαιτητική ή εξαντλητική θέση εργασίας (27,0%). Από όσους δήλωσαν δυσκολία στον συνδυασμό εργασίας και φροντίδας, το 12,9% ανέφερε τον χρόνο μετακίνησης και το 13,0% τα απρόβλεπτα ή δύσκολα προγράμματα.

Πόσα παιδιά έχουν αναθρέψει οι συμμετέχοντες

Τα άτομα ηλικίας 18–54 ετών που συμμετείχαν στην έρευνα ανέφεραν πόσα παιδιά έχουν αναθρέψει συνολικά στη ζωή τους. Ο μέσος όρος σε όλο τον πληθυσμό ήταν σχεδόν ένα παιδί ανά άτομο. Περισσότερα παιδιά δηλώθηκαν στις ημιαστικές περιοχές (1,26), ενώ το μικρότερο πλήθος στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Αθηνών (0,81).

Στα άτομα ελληνικής ιθαγένειας δηλώθηκαν κατά μέσο όρο 1,03 παιδιά, έναντι 1,41 στα άτομα ξένης ιθαγένειας. Ως προς την εκπαίδευση, το μεγαλύτερο πλήθος παιδιών αναφέρθηκε από όσους είχαν ολοκληρώσει έως το Γυμνάσιο, ενώ ακολουθούν τα άτομα με πτυχίο Πανεπιστημίου (1,01). Το μικρότερο πλήθος καταγράφεται σε όσους έχουν ολοκληρώσει μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση (0,93).

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η απόκλιση ανάμεσα στους απασχολούμενους (1,15) και τους ανέργους ή όσους βρίσκονται εκτός εργατικού δυναμικού (0,81 και στις δύο ομάδες). Διαφορά καταγράφεται και μεταξύ εργαζομένων στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, με τις αντίστοιχες τιμές να ανέρχονται σε 1,48 και 1,07.

Διακοπή της εργασίας για τη φροντίδα των παιδιών και χρήση αδειών

Το 59,9% όσων έχουν μεγαλώσει ένα ή περισσότερα παιδιά και εργάζονται ή έχουν εργαστεί στο παρελθόν αναφέρει ότι δεν έχει χρησιμοποιήσει καμία οικογενειακή άδεια (Πίνακας 5). Η εικόνα διαφοροποιείται ανά φύλο: μόλις το 24,0% των ανδρών έχει λάβει τέτοια άδεια, ενώ στις γυναίκες οι περισσότερες έχουν κάνει χρήση άδειας μητρότητας ή γονικής άδειας, ή και των δύο.

Η χρήση οικογενειακής άδειας καταγράφεται συχνότερα στους νέους 18-24 ετών (57,3%), στους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (59,2%) και σε όσους έχουν μεταπτυχιακές σπουδές (58,7%). Υψηλό είναι επίσης το ποσοστό για τους εργαζομένους στον Δημόσιο Τομέα (80,9%). Αντίθετα, η λήψη άδειας είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστη στα άτομα με ξένη ιθαγένεια (14,3%) και σε όσους έχουν ολοκληρώσει έως και το Γυμνάσιο (9,2%).

Η διάρκεια της οικογενειακής άδειας παρουσιάζει έντονες διαφοροποιήσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Άδεια έως και έξι μηνών έλαβε το 85,3% των ανδρών, ενώ το 5,2% πήρε από έξι μήνες έως και ένα έτος και το 2,8% απουσίασε για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Στις γυναίκες, αντίθετα, το 27,1% έλαβε άδεια από έξι μήνες έως ένα έτος, ενώ για το 30,5% η άδεια ξεπέρασε το ένα έτος.