Εσωτερικό ρολόι: Μπορεί να ευθύνεται για την αίσθηση ότι ο χρόνος περνά πιο γρήγορα

Η αντίληψη για το πόσο γρήγορα κυλά ο χρόνος δεν καθορίζεται μόνο από τον εγκέφαλο. Νέα επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychophysiology, δείχνει ότι ο μεταβολισμός, οι ορμόνες και η μνήμη εργασίας ενδέχεται να επηρεάζουν το πώς εκτιμούμε τη διάρκεια των γεγονότων.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι το σώμα έχει ενεργό ρόλο στη λειτουργία του εσωτερικού ρολογιού μας. Επίσης, ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα βιολογικά συστήματα μπορεί να επηρεάζει την αντίληψή μας για τον χρόνο.

Πώς επηρεάζει την αντίληψη του χρόνου το εσωτερικό ρολόι

Αν και τα λεπτά και τα δευτερόλεπτα περνούν με σταθερό ρυθμό, η προσωπική αίσθηση της διάρκειας δεν είναι ίδια για όλους. Υπάρχουν στιγμές που ένα λεπτό φαίνεται να μην τελειώνει, ενώ σε άλλες περιπτώσεις περνά σχεδόν απαρατήρητο.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η αντίληψη της διάρκειας έχει δύο βασικές διαστάσεις: πόσο γρήγορο είναι το εσωτερικό ρολόι και πόσο σταθερά λειτουργεί. Η ταχύτητα αφορά την εκτίμηση του ρυθμού με τον οποίο περνά ο χρόνος, ενώ η σταθερότητα περιγράφει τη συνέπεια των εκτιμήσεων σε διαδοχικές προσπάθειες.

Οι παλαιότερες θεωρίες θεωρούσαν τον εγκέφαλο σχετικά αυτόνομο μηχανισμό χρονομέτρησης. Αντίθετα, νεότερες προσεγγίσεις υποστηρίζουν πως η αίσθηση του χρόνου προκύπτει από τη συνεργασία διαφορετικών εγκεφαλικών δικτύων, τα οποία παρακολουθούν συνεχώς και την κατάσταση του σώματος, όπως τους παλμούς της καρδιάς, τη θερμοκρασία και την κόπωση.

Μεταβολισμός και ορμόνες: πώς συνδέονται με την αίσθηση του χρόνου

Η ερευνητική ομάδα μελέτησε 95 ενήλικες: 59 υγιείς και 36 με γενετική μιτοχονδριακή νόσο, μια σπάνια πάθηση που επηρεάζει την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα.

Οι συμμετέχοντες έπρεπε να υπολογίσουν διαστήματα διάρκειας από 8 έως 55 δευτερόλεπτα και να υποδείξουν πότε συμπληρώνονταν συγκεκριμένα χρονικά όρια, δηλαδή 10, 30 ή 60 δευτερόλεπτα. Ταυτόχρονα, οι επιστήμονες κατέγραψαν τον μεταβολικό ρυθμό ηρεμίας, τις ορμόνες και τους νευροδιαβιβαστές, καθώς και τη μνήμη εργασίας και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Στους υγιείς συμμετέχοντες, η υψηλότερη ενεργειακή δαπάνη σε ηρεμία συνδέθηκε με πιο σταθερές εκτιμήσεις της διάρκειας. Από την άλλη, περισσότερη νοραδρεναλίνη —ουσία που συμβάλλει στη ρύθμιση της εγρήγορσης και της αντίδρασης στο στρες— συσχετίστηκε με μεγαλύτερες διακυμάνσεις στην αντίληψη του χρόνου.

Εξετάστηκε επίσης η μνήμη εργασίας, δηλαδή η δυνατότητα προσωρινής συγκράτησης και επεξεργασίας πληροφοριών. Οι υγιείς ενήλικες που είχαν καλύτερη επίδοση σε συγκεκριμένη δοκιμασία μνήμης εμφάνιζαν ταχύτερο εσωτερικό ρολόι. Στα άτομα με μιτοχονδριακή νόσο καταγράφηκε, ωστόσο, η αντίστροφη συσχέτιση.

Χρόνος: παρόμοια αντίληψη, διαφορετικές βιολογικές διεργασίες

Παρά τη μιτοχονδριακή νόσο, οι ασθενείς δεν διέφεραν σημαντικά από τους υγιείς ως προς τη μέση ταχύτητα ή τη σταθερότητα με την οποία αντιλαμβάνονταν τον χρόνο. Εκείνο που άλλαζε ήταν οι βιολογικοί και γνωστικοί παράγοντες που συνδέονταν με αυτή τη λειτουργία.

Κατά τους ερευνητές, όταν δυσλειτουργεί η παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα, ο εγκέφαλος μπορεί να ενεργοποιεί διαφορετικούς μηχανισμούς, ώστε να διατηρείται η αίσθηση του χρόνου.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι η μελέτη είναι διερευνητική και τα ευρήματά της δεν τεκμηριώνουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Χρειάζονται μεγαλύτερες έρευνες, ώστε να επιβεβαιωθούν οι συσχετίσεις και να γίνει σαφέστερο με ποιον τρόπο ο μεταβολισμός επηρεάζει την αντίληψη του χρόνου.

Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι το εσωτερικό ρολόι δεν εδρεύει μόνο στο μυαλό: η λειτουργία του φαίνεται να συνδέεται στενά με την ενεργειακή κατάσταση του οργανισμού.