Ιλαρά: Τα κρούσματα στα παιδιά κάτω των 5 ετών αυξήθηκαν 40% – Γιατί επανέρχεται μια νόσος που είχε περιοριστεί

Σχεδόν 24 εκατομμύρια βρέφη δεν έκαναν την πρώτη δόση του εμβολίου το 2023 – Τι αποκαλύπτει διεθνής μελέτη για την επανεμφάνιση μιας από τις πιο μεταδοτικές λοιμώξεις
Η ιλαρά επανέρχεται ανησυχητικά σε όλο τον κόσμο, με τα μικρά παιδιά να πλήττονται περισσότερο. Το 2023, τα κρούσματα σε παιδιά κάτω των πέντε ετών ήταν περίπου 40% περισσότερα από ό,τι το 2019, περιορίζοντας σημαντικά την πρόοδο που είχε καταγραφεί τις προηγούμενες δεκαετίες.

Η επανεμφάνιση της νόσου συνδέεται με σοβαρές ελλείψεις στην εμβολιαστική κάλυψη, σύμφωνα με μεγάλη διεθνή μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine.

Με επικεφαλής ειδικούς του Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, η ερευνητική ομάδα εξέτασε στοιχεία για την περίοδο 2019-2023 από 204 χώρες και επικράτειες. Στην ανάλυση περιλήφθηκαν τα κρούσματα, οι θάνατοι και η εμβολιαστική κάλυψη παιδιών ηλικίας κάτω των πέντε ετών.

Από τα 11,1 στα 15,6 εκατομμύρια κρούσματα

Το 2023 νόσησαν από ιλαρά περίπου 15,6 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, ενώ το 2019 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 11,1 εκατομμύρια.

Η αύξηση προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς αντιστρέφει μέρος μιας μακρόχρονης και σημαντικής προόδου. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα κρούσματα της ιλαράς είχαν υποχωρήσει σχεδόν κατά 80% από το 1990 έως το 2019.

Αύξηση καταγράφηκε και στους θανάτους από τη νόσο: οι εκτιμήσεις των ερευνητών κάνουν λόγο για άνοδο από περίπου 105.000 το 2019 σε 118.000 το 2023.

23,7 εκατομμύρια βρέφη δεν έλαβαν την πρώτη δόση

Τα κενά στην εμβολιαστική κάλυψη φαίνεται να αποτελούν καθοριστικό παράγοντα.

Το 2023, η παγκόσμια κάλυψη με την πρώτη δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς δεν είχε φτάσει τα προ πανδημίας επίπεδα. Διαμορφώθηκε περίπου στο 81%, από 83,6% το 2019.

Κατά τους υπολογισμούς των ερευνητών, 23,7 εκατομμύρια βρέφη δεν έλαβαν την πρώτη δόση του εμβολίου το 2023. Ο αριθμός αυτός είναι περίπου 1,7 εκατομμύρια μεγαλύτερος από εκείνον του 2019.

Στην υποσαχάρια Αφρική ζούσαν περίπου τα μισά από τα παιδιά αυτά, ενώ στη νότια Ασία κατοικούσε περίπου το 20%.

Τι κάνει την ιλαρά να επανέρχεται τόσο εύκολα

Η ιλαρά δεν αποτελεί μια συνηθισμένη παιδική ίωση: συγκαταλέγεται στις πιο μεταδοτικές λοιμώδεις νόσους. Έτσι, ακόμη και περιορισμένα κενά στην ανοσία του πληθυσμού ενδέχεται να διευκολύνουν την ταχεία εξάπλωση του ιού.

Χρειάζεται πολύ υψηλή εμβολιαστική κάλυψη, περίπου 95% με δύο δόσεις εμβολίου, ώστε να ανακόπτεται η μετάδοση και να μειώνεται ο κίνδυνος επιδημιών.

Το ζήτημα αφορά και τις χώρες υψηλού εισοδήματος, όχι μόνο εκείνες με χαμηλότερο εισόδημα. Πρόσφατες εξάρσεις σε εύπορες χώρες καταδεικνύουν ότι η ιλαρά μπορεί να εμφανιστεί ξανά παντού, όταν δημιουργούνται ομάδες ανθρώπων χωρίς εμβολιασμό.

Ποιες σοβαρές επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει η ιλαρά

Στα συνήθη αρχικά συμπτώματα συγκαταλέγονται ο υψηλός πυρετός, ο βήχας, η καταρροή και η επιπεφυκίτιδα, ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται το χαρακτηριστικό εξάνθημα.

Σε μικρά παιδιά και ευάλωτους ασθενείς, η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η πνευμονία και η εγκεφαλίτιδα, ενώ ορισμένες φορές η ιλαρά μπορεί να αποβεί θανατηφόρα.

Μία ακόμη επιπλοκή, πολύ σπάνια αλλά εξαιρετικά σοβαρή, είναι η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE). Μπορεί να εκδηλωθεί αρκετά χρόνια μετά τη λοίμωξη.

Η προειδοποίηση των επιστημόνων για την ιλαρά

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος δεκαετιών απέναντι σε μια νόσο με εξαιρετικά υψηλή μεταδοτικότητα μπορεί να ανατραπεί εύκολα.

Η υποχώρηση της εμβολιαστικής κάλυψης έχει συνέπειες πέρα από την αύξηση του αριθμού των παιδιών που δεν έχουν εμβολιαστεί. Αν τα κενά διευρυνθούν αρκετά, μπορεί να διαμορφωθούν συνθήκες για να ξαναρχίσει η μετάδοση του ιού, ακόμη και σε περιοχές όπου η ιλαρά είχε περιοριστεί σημαντικά επί χρόνια.

Αυτό είναι πιθανότατα το βασικότερο συμπέρασμα της νέας μελέτης: η ιλαρά εξακολουθεί να υπάρχει και μπορεί να επανέλθει γρήγορα, όταν αποδυναμώνεται η συλλογική προστασία.