Καρκίνος πριν από τα 50: Τα πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοείτε

Ένας επίμονος βήχας οδήγησε έναν 20χρονο ασθενή σε ακτινογραφία θώρακος και τελικά στη διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα. Η εμπειρία αυτή υπενθυμίζει ότι η νεαρή ηλικία δεν αποκλείει τον καρκίνο και ότι συμπτώματα που επιμένουν χρειάζονται αξιολόγηση.

Ο ασθενής είχε επισκεφθεί λίγες ημέρες νωρίτερα άλλον επαγγελματία υγείας, ο οποίος εκτίμησε ότι επρόκειτο για βρογχίτιδα και του χορήγησε αντιβιοτικά. Ο βήχας, όμως, δεν υποχωρούσε. Ζητούσε απλώς σιρόπι για να αισθανθεί καλύτερα, αλλά η γιατρός πρότεινε ακτινογραφία θώρακος.

Αρχικά δίστασε. Κάπνιζε, αλλά κατά τα άλλα ήταν υγιής και εύλογα αναρωτιόταν τι σοβαρό θα μπορούσε να συμβαίνει σε έναν άνθρωπο μόλις 20 ετών. Όταν τελικά έκανε την εξέταση, φάνηκε μια μάζα στον πνεύμονα. Η περαιτέρω διερεύνηση επιβεβαίωσε τον καρκίνο του πνεύμονα.

Ευτυχώς, η νόσος εντοπίστηκε αρκετά νωρίς ώστε να είναι δυνατή η θεραπεία. Έναν χρόνο αργότερα, ο ασθενής έστειλε email, ενημερώνοντας ότι ήταν σε ύφεση και ξεκινούσε τη νέα χρονιά χωρίς καρκίνο.

Ως γιατρός με διπλή πιστοποίηση στην οικογενειακή ιατρική και την επείγουσα φροντίδα, η δρ Τζανέτ Νεσεϊγουάτ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας ανησυχητικής τάσης: οι διαγνώσεις καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνονται αισθητά.

Περιστατικά καρκίνου σε νεότερες ηλικίες

Πρόσφατα, ένας 28χρονος προσήλθε με κοιλιακό πόνο, φούσκωμα και αίμα στα κόπρανα. Η όρεξή του είχε σχεδόν εξαφανιστεί, έδειχνε χλωμός και είχε συμπτώματα επί μήνες. Πιθανές εξηγήσεις ήταν το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η νόσος του Crohn ή η ελκώδης κολίτιδα, αλλά δεν μπορούσε να αποκλειστεί ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Η γιατρός φρόντισε να εξεταστεί το ταχύτερο δυνατό από ειδικό γαστρεντερολόγο. Οι φόβοι της επιβεβαιώθηκαν, όμως ο καρκίνος εντοπίστηκε αρκετά νωρίς ώστε η ιατρική παρέμβαση να συμβάλει στη σωτηρία της ζωής του.

Η αύξηση των περιστατικών δεν αφορά μόνο τους άνδρες. Γυναίκα στις αρχές της δεκαετίας των 40 επισκέφθηκε τη γιατρό για διαλείποντα κοιλιακό πόνο, που έμοιαζε με κράμπες περιόδου. Είχε ήδη απευθυνθεί σε δύο άλλους γιατρούς. Στη διαφορική διάγνωση περιλαμβάνονταν η ενδομητρίωση, η σκωληκοειδίτιδα και κάποιο ουρολογικό πρόβλημα. Η αξονική τομογραφία αποκάλυψε καρκίνο της μήτρας. Η ασθενής έλαβε εξειδικευμένη θεραπεία προτού η νόσος εξαπλωθεί και είχε καλή πορεία.

Ο καρκίνος της μήτρας δεν ήταν ψηλά στη λίστα των πιθανών διαγνώσεων, καθώς εμφανίζεται συχνότερα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ηλικίας 55 έως 65 ετών.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για τον καρκίνο πριν από τα 50

Τα περιστατικά αυτά από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ότι υπάρχει μια εθνική τάση. Δείχνουν, ωστόσο, τι διακυβεύεται όταν σοβαρά συμπτώματα αποδίδονται στην ηλικία του ασθενούς. Τα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν όλο και περισσότερο ότι συμβαίνει κάτι ανησυχητικό.

Μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMJ Oncology το 2023 εξέτασε το παγκόσμιο φορτίο των καρκίνων πρώιμης έναρξης, δηλαδή των καρκίνων που διαγιγνώσκονται πριν από την ηλικία των 50 ετών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, παγκοσμίως, τα νέα περιστατικά σε νεότερους ενήλικες ηλικίας 14 έως 49 ετών αυξήθηκαν κατά περίπου 79% από το 1990 έως το 2019, χωρίς να συνυπολογίζονται η πληθυσμιακή αύξηση και οι δημογραφικές αλλαγές.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πρόβλεψη ότι τα νέα περιστατικά καρκίνου πρώιμης έναρξης θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά περίπου 30% έως το 2030, φτάνοντας σχεδόν το ένα εκατομμύριο επιπλέον περιστατικά.

Έρευνες για τη συχνότητα των καρκίνων στις ΗΠΑ έχουν επίσης εντοπίσει αύξηση σε αρκετούς τύπους καρκίνου σε ενήλικες κάτω των 50 ετών, μεταξύ άλλων του παχέος εντέρου, του μαστού, του νεφρού και της μήτρας.

Γιατί μπορεί να αυξάνονται οι διαγνώσεις

Δεν υπάρχει μία απλή εξήγηση. Ο καρκίνος είναι εξαιρετικά σύνθετη νόσος και οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν γιατί ορισμένοι τύποι εμφανίζονται συχνότερα στις νεότερες γενιές.

Πιθανότατα συμβάλλουν πολλοί παράγοντες. Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για τουλάχιστον 13 τύπους καρκίνου. Το υπερβολικό σωματικό λίπος μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα ορμονών και να συμβάλει στη χρόνια φλεγμονή. Ρόλο μπορεί να παίζει και η διατροφή: για παράδειγμα, τα επεξεργασμένα κρέατα έχουν συνδεθεί με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Οι ερευνητές μελετούν επίσης την έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων όσων επιδρούν νωρίς στη ζωή και όσων επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή τους μικροοργανισμούς που ζουν στο πεπτικό σύστημα. Τον κίνδυνο επηρεάζουν επίσης η γενετική, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής. Τέλος, μέρος της αύξησης μπορεί να εξηγείται από τις βελτιωμένες διαγνωστικές τεχνολογίες, οι οποίες εντοπίζουν περισσότερα περιστατικά.

Κανείς, ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρεί ότι ένας νέος άνθρωπος που εμφανίζει καρκίνο έχει κάνει κάτι λάθος.

Η προσωπική απώλεια της γιατρού

Για τη δρ Νεσεϊγουάτ, η κρίση αυτή δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα, αλλά και βαθιά προσωπική υπόθεση. Φέτος, η πεντάχρονη ανιψιά της πέθανε έπειτα από διετή μάχη με έναν σπάνιο παιδικό καρκίνο του εγκεφάλου, το μυελοβλάστωμα sonic hedgehog, έναν ταχέως αναπτυσσόμενο κακοήθη όγκο. Η μάχη της είχε ξεκινήσει όταν ήταν μόλις τριών ετών.

Ήταν ένα χαρούμενο και ζωηρό παιδί. Μια μέρα επέστρεψε από το σχολείο κουτσαίνοντας και η οικογένεια υπέθεσε ότι είχε τραυματιστεί στην παιδική χαρά. Οι γονείς της την πήγαν σε ορθοπεδικό, ο οποίος τους είπε ότι όλα ήταν καλά. Λίγες εβδομάδες αργότερα, δεν μπορούσε πια να περπατήσει και μεταφέρθηκε στα επείγοντα. Μόνο χάρη στην επιμονή των γονιών της και στο ότι διεκδίκησαν περαιτέρω διερεύνηση, οι γιατροί βρήκαν την αιτία: καρκίνο.

Για δύο χρόνια, η οικογένεια ήλπιζε, προσευχόταν και παρακολουθούσε το παιδί να παλεύει με μια ασύλληπτα σκληρή νόσο. Τελικά, το έχασε. Η γιατρός αναγνωρίζει ότι η ιατρική δεν μπορεί πάντα να προσφέρει την έκβαση που όλοι εύχονται, αλλά η απώλεια της ανιψιάς της ενίσχυσε την αποφασιστικότητά της να μεταφέρει ένα μήνυμα: αν παρατηρήσετε κάτι ασυνήθιστο στο σώμα σας, μην το αγνοείτε και μην υποθέτετε ότι δεν μπορεί να είναι καρκίνος επειδή είστε νέοι.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται αξιολόγηση

Η παρουσία αίματος στα κόπρανα, ακόμη κι αν συμβεί περιστασιακά, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Μπορεί να οφείλεται σε αιμορροΐδες, αλλά αυτό δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο χωρίς κατάλληλη διερεύνηση.

Χρειάζονται επίσης έλεγχο:

• Επίμονες αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου.
• Ανεξήγητος κοιλιακός πόνος ή φούσκωμα.
• Ακούσια απώλεια βάρους.
• Κόπωση που επιμένει παρά την επαρκή ξεκούραση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
• Νέο εξόγκωμα στο στήθος, στον όρχι, στον λαιμό ή σε άλλο σημείο του σώματος.
• Ανεξήγητη κολπική αιμορραγία.
• Επίμονη δυσκολία στην κατάποση.
• Αλλαγές σε έναν σπίλο ή άλλη δερματική βλάβη.
• Βήχας ή δύσπνοια που δεν βελτιώνεται όπως αναμένεται.

Η κόπωση, για παράδειγμα, μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου ή αναιμία, αλλά και τότε χρειάζεται να διερευνηθεί η αιτία. Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν αυτόματα ότι υπάρχει καρκίνος· τις περισσότερες φορές υπάρχει άλλη εξήγηση. Δεν πρέπει, όμως, να απορρίπτονται χωρίς αξιολόγηση.

Ο καρκίνος δεν προκαλεί πάντα πόνο. Το να περιμένει κάποιος μέχρι ο πόνος να γίνει τόσο έντονος ώστε να επηρεάζει τη ζωή του δεν είναι σωστή στρατηγική.

Ο προληπτικός έλεγχος δεν είναι διαγνωστική εξέταση

Μια από τις πιο επικίνδυνες παρανοήσεις είναι ότι, επειδή κάποιος είναι πολύ νέος για τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο, είναι και πολύ νέος για να εμφανίσει καρκίνο. Πρόκειται για δύο διαφορετικά πράγματα.

Στις ΗΠΑ, ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου αρχίζει γενικά στα 45 έτη για ενήλικες μέσου κινδύνου. Για τις περισσότερες γυναίκες, οι τακτικές μαστογραφίες συνιστώνται από τα 40. Ο ετήσιος προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα συνιστάται σε ορισμένους ενήλικες ηλικίας 50 έως 80 ετών με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος.

Οι συστάσεις αυτές αφορούν τον εντοπισμό νόσου σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν είναι το ίδιο με τις διαγνωστικές εξετάσεις που γίνονται όταν υπάρχουν συμπτώματα.

Ο 28χρονος με αίμα στα κόπρανα δεν χρειαζόταν να περιμένει μέχρι τα 45 για να διερευνηθούν τα συμπτώματά του. Μια 30χρονη που εντοπίζει ένα εξόγκωμα στο στήθος δεν πρέπει να περιμένει μέχρι την ηλικία των τακτικών μαστογραφιών. Και ο 20χρονος με τον επίμονο βήχα δεν χρειαζόταν να πληροί τα κριτήρια για προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου του πνεύμονα προτού αξιολογηθούν τα συμπτώματά του.

Σημασία έχει και το οικογενειακό ιστορικό. Αν ένας στενός συγγενής εμφάνισε καρκίνο σε ασυνήθιστα νεαρή ηλικία, ενημερώστε τον γιατρό σας. Ορισμένοι άνθρωποι χρειάζονται έλεγχο νωρίτερα ή γενετική συμβουλευτική. Κατά την επίσκεψη στον γιατρό, περιγράψτε με ακρίβεια πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα, πόσο συχνά εμφανίζονται και αν επιδεινώνονται. Μερικές φορές, οι λεπτομέρειες που διστάζει να αναφέρει ένας ασθενής είναι ακριβώς εκείνες που χρειάζεται περισσότερο να ακούσει ο γιατρός.

Στόχος δεν είναι οι νέοι να φοβούνται κάθε πόνο, βήχα ή ασυνήθιστη αίσθηση, αλλά να γνωρίζουν ότι η φροντίδα της υγείας τους δεν πρέπει να ξεκινά στη μέση ηλικία. Το να μιλήσετε εγκαίρως μπορεί να σώσει τη ζωή σας. Για κάθε επίμονο ή ανησυχητικό σύμπτωμα, η αξιολόγηση και οι αποφάσεις για τις εξετάσεις πρέπει να γίνονται σε συνεργασία με γιατρό.