Η κολονοσκόπηση δεν ελέγχει μόνο για καρκίνο του παχέος εντέρου: μπορεί να εντοπίσει και άλλα προβλήματα που ίσως διαφύγουν από λιγότερο επεμβατικές εξετάσεις. Οι γιατροί εξηγούν πότε έχουν θέση οι εναλλακτικές μέθοδοι προσυμπτωματικού ελέγχου και γιατί η κολονοσκόπηση παραμένει ιδιαίτερα σημαντική.
Κανείς δεν χαίρεται όταν πρέπει να κάνει κολονοσκόπηση. Παρότι θεωρείται η εξέταση αναφοράς για την ανίχνευση του καρκίνου του παχέος εντέρου στα πρώιμα και πιο αντιμετωπίσιμα στάδια, απαιτεί προετοιμασία με καθαρτικό, συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα και χρόνο από την καθημερινότητα.
Οι λιγότερο επεμβατικές επιλογές μπορεί να φαίνονται πιο ελκυστικές. Ωστόσο, η κολονοσκόπηση έχει και ένα επιπλέον όφελος: μπορεί να αποκαλύψει ευρήματα πέρα από τον καρκίνο του παχέος εντέρου, τα οποία διαφορετικά ίσως να μην εντοπίζονταν.
Ένα απρόσμενο εύρημα στην εξέταση
Τον περασμένο Νοέμβριο, μετά από κολονοσκόπηση προσυμπτωματικού ελέγχου, ο γαστρεντερολόγος ανακοίνωσε ότι είχε αφαιρέσει τέσσερις μικρούς πολύποδες που πιθανότατα ήταν καλοήθεις. Παρατήρησε, όμως, ότι η σκωληκοειδής απόφυση προέβαλλε μέσα στο παχύ έντερο και χρειαζόταν διερεύνηση.
Η εικόνα από την εξέταση έδειχνε μια μεγάλη διόγκωση. Ο γιατρός συνέστησε αξονική τομογραφία σύντομα, ώστε να διαπιστωθεί τι προκαλούσε το εύρημα.
Υπάρχουν λίγα στοιχεία για το πόσο συχνά μια προγραμματισμένη κολονοσκόπηση αποκαλύπτει κάτι άσχετο με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Μία μελέτη από την Ολλανδία υπολογίζει ότι τα τυχαία ευρήματα εντοπίζονται περίπου στο 2,6% των περιπτώσεων. Σε αυτά περιλαμβάνονται νευροενδοκρινικοί όγκοι, δηλαδή καρκίνοι που ξεκινούν από νευροενδοκρινικά κύτταρα και μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε στο σώμα, καθώς και λέμφωμα, καρκίνος που αναπτύσσεται στο λεμφικό σύστημα.
Γαστρεντερολόγοι που πραγματοποιούν συχνά κολονοσκοπήσεις περιγράφουν τα απρόσμενα ευρήματα ως ένα ουσιαστικό πλεονέκτημα της εξέτασης. «Τα τυχαία ευρήματα είναι αρκετά συχνά στην κολονοσκόπηση. Αυτό σημαίνει ότι εντοπίζουμε μια αλλοίωση που δεν σχετίζεται με τον αρχικό λόγο της εξέτασης», λέει η Rebecca Brown, M.D., χειρουργός παχέος εντέρου στο Melissa L. Posner Institute for Digestive Health and Liver Disease του Mercy Medical Center στη Βαλτιμόρη. «Συχνά είναι καλοήθη, όπως η εκκολπωμάτωση [μικροί θύλακες στο τοίχωμα του παχέος εντέρου], αλλά μπορεί να έχουν και κλινική σημασία».
Στην προκειμένη περίπτωση, η διόγκωση της σκωληκοειδούς απόφυσης αποδείχθηκε ότι ήταν χαμηλού βαθμού βλεννώδες νεόπλασμα της σκωληκοειδούς απόφυσης, ένας σπάνιος, αργά αναπτυσσόμενος όγκος που απαιτούσε χειρουργική επέμβαση. Πριν από το χειρουργείο, δεν ήταν σαφές αν θα αρκούσε η αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης ή αν θα χρειαζόταν να αφαιρεθεί και τμήμα του παχέος εντέρου.
Ποιες είναι οι νεότερες επιλογές προσυμπτωματικού ελέγχου
Στην κολονοσκόπηση, ο γιατρός προωθεί ένα λεπτό, εύκαμπτο ενδοσκόπιο με κάμερα σε όλο το παχύ έντερο, ενώ ο εξεταζόμενος βρίσκεται υπό καταστολή. Παρά τα οφέλη της, ορισμένοι διστάζουν να την προγραμματίσουν και προτιμούν τις λιγότερο επεμβατικές εξετάσεις.
Η επιλογή εξαρτάται από τους παράγοντες κινδύνου, καθώς και από το πόση ενόχληση και αβεβαιότητα είναι διατεθειμένος να αποδεχτεί κανείς.
Για ενήλικες χωρίς συμπτώματα, οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου, προηγούμενη αφαίρεση πολυπόδων ή άλλη πάθηση που μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο, η American Cancer Society συνιστά να επιλέξουν κολονοσκόπηση ή μία από τις παρακάτω μη επεμβατικές εξετάσεις, αρχίζοντας από την ηλικία των 45 ετών. Όσοι διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο θα πρέπει να συζητήσουν με τον γιατρό τους την κατάλληλη ηλικία έναρξης.
- FIT (ανοσοχημική εξέταση κοπράνων): Με το κιτ για χρήση στο σπίτι, λαμβάνεται δείγμα κοπράνων με ένα μικρό βουρτσάκι και τοποθετείται σε κάρτα ή σωληνάριο. Το δείγμα αποστέλλεται σε εργαστήριο, όπου ελέγχεται για μικροσκοπικά ίχνη αίματος. «Η εξέταση αναζητά ένα τμήμα του αίματος που δεν θα επιβίωνε κατά τη διαδικασία της πέψης. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί θέλουμε να το διακρίνουμε από αιμορραγία που προέρχεται από κάπου αλλού», λέει ο James C. DiLorenzo, M.D., επικεφαλής του τμήματος γαστρεντερολογίας στο Montefiore Einstein Comprehensive Cancer Center. Η εξέταση πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.
- Cologuard και Cologuard Plus: Ο εξεταζόμενος συλλέγει ολόκληρη κένωση στο ειδικό δοχείο και τη στέλνει στο εργαστήριο. Εκεί ελέγχεται για μη φυσιολογικό DNA και αίμα, γεγονός που καθιστά τις εξετάσεις κάπως πιο ευαίσθητες από το FIT. Οι ειδικοί συνιστούν να επαναλαμβάνονται κάθε τρία χρόνια.
- Shield: Η νεότερη επιλογή εγκρίθηκε από τον FDA το 2024 και απαιτεί αιμοληψία σε ιατρείο. Στη συνέχεια, το εργαστήριο ελέγχει για μεταβολές στο DNA που σχετίζονται με τον καρκίνο και κυκλοφορούν στο αίμα.
Ο Dr. DiLorenzo επισημαίνει ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα στις εξετάσεις κοπράνων δεν αποκλείει την ύπαρξη πολυπόδων ή άλλων ανωμαλιών. «Μπορεί να έχετε έναν προκαρκινικό πολύποδα, αλλά να είμαστε αρκετά βέβαιοι ότι δεν έχετε καρκίνο», λέει.
Επίσης, αν οποιαδήποτε από αυτές τις λιγότερο επεμβατικές εξετάσεις δώσει θετικό αποτέλεσμα, χρειάζεται κολονοσκόπηση για περαιτέρω διερεύνηση.
Ποια εξέταση είναι καλύτερη
Οι γιατροί που ρωτήθηκαν συνιστούν κολονοσκόπηση, εφόσον είναι εφικτή. «Η κολονοσκόπηση διαφέρει από κάθε άλλη εξέταση, επειδή εντοπίζουμε ευρήματα που δεν έχουν ακόμη εξελιχθεί σε καρκίνο και τα αφαιρούμε», λέει ο Dr. DiLorenzo. Είναι η μόνη επιλογή που επιτρέπει στον γιατρό να εξετάσει ολόκληρο το παχύ έντερο και να παρέμβει άμεσα. Αν εντοπιστεί πολύποδας, αφαιρείται εκείνη τη στιγμή.
Οι ειδικοί θεωρούν τις εξετάσεις κοπράνων την επόμενη καλύτερη επιλογή. Η American Cancer Society προτείνει ως αρχικές επιλογές τις απεικονιστικές εξετάσεις —κολονοσκόπηση, αξονική κολονογραφία και εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση— καθώς και τις εξετάσεις κοπράνων. Η εξέταση αίματος προορίζεται ως έσχατη επιλογή για όσους δεν θα υποβληθούν σε καμία από τις άλλες.
Οι εξετάσεις δεν έχουν όλες την ίδια αποτελεσματικότητα στον εντοπισμό προκαρκινικών αλλοιώσεων. Έρευνες έχουν δείξει ποσοστό ανίχνευσης 42% για τις προκαρκινικές αλλοιώσεις με την εξέταση DNA Cologuard, 24% με το FIT και 13% με το Shield.
«Οι εξετάσεις αίματος δεν αποτελούν προς το παρόν την προτιμώμενη επιλογή. Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν ακόμη αρκετά δεδομένα», λέει η Dr. Brown. «Συνιστώ σε όλους να κάνουν κολονοσκόπηση ως αρχικό έλεγχο. Αν δεν εντοπιστούν πολύποδες, μπορούν να επιλέξουν τον επόμενο έλεγχο σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους. Αν όμως βρεθούν πολύποδες, θα πρέπει να συνεχίσουν με κολονοσκοπήσεις».
Καλύτερα κάποια εξέταση παρά καμία
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του παχέος εντέρου δεν είναι η επιλογή της εξέτασης, αλλά το να μην γίνεται καθόλου προσυμπτωματικός έλεγχος. Σύμφωνα με τα CDC, περισσότερο από το ένα τρίτο των επιλέξιμων ενηλίκων στις ΗΠΑ δεν έχει κάνει τον έλεγχο όταν προβλέπεται, ενώ μόνο το 30% των ενηλίκων ηλικίας 45 έως 49 ετών έχει εξεταστεί. Σε έρευνα του 2025 από την Colorectal Cancer Alliance, το 36% των ενηλίκων που δεν είχαν εξεταστεί δήλωσε ότι φοβάται υπερβολικά την εξέταση.
Οι λιγότερο επεμβατικές εξετάσεις μπορούν να βοηθήσουν να μειωθεί αυτό το κενό. «Γνωρίζουμε ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν κάνει κανέναν έλεγχο για καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ κάποιοι δεν εξετάζονται στην ηλικία που συνιστούμε», λέει ο Preston Atteberry, M.D., γαστρεντερολόγος στο Weill Cornell Medicine και στο New York-Presbyterian στη Νέα Υόρκη, ο οποίος πραγματοποίησε την κολονοσκόπηση. «Ενθαρρύνω τον κόσμο να κάνει κολονοσκόπηση, αλλά αν διστάζει, πρέπει να επιλέξει την εξέταση που πράγματι θα κάνει».
Τι έδειξε η εμπειρία της εξέτασης
Η επιλογή της κολονοσκόπησης αποδείχθηκε σημαντική: ο όγκος δεν είχε εξαπλωθεί και, μετά την επέμβαση, αφαιρέθηκε μόνο η σκωληκοειδής απόφυση. Αν δεν αντιμετωπιζόταν, θα μπορούσε να μεγαλώσει και να υποστεί ρήξη, προκαλώντας σοβαρές επιπλοκές και θέτοντας ακόμη και τη ζωή σε κίνδυνο.
Ήταν ένα ασυνήθιστο και τυχερό εύρημα, που ανέδειξε ότι η προετοιμασία και η ενόχληση της κολονοσκόπησης άξιζαν τον κόπο: ενδέχεται να έσωσαν μια ζωή.
Η επιλογή και ο χρόνος των εξετάσεων προσυμπτωματικού ελέγχου πρέπει να συζητούνται με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/kolonoskopisi-pos-mporei-na-entopisei-eyrimata-poy-den-pianoyn-ta-test-sto-spiti/25083
